Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 8 listopada 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Spółki cywilnej J. D., T. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi "A" Spółki cywilnej J. D., T. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 roku p o s t a n a w i a: 1. przyznać "A" Spółce cywilnej J. D. T. D. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczania połowy wpisu sądowego od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie.

W dniu 5 lipca 2010 roku "A." spółka cywilna wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku określającą skarżącej wysokość zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 roku. W skardze zawarty był wniosek wspólników spółki o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego J. K. .

W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach T. D. wskazał, iż zamieszkuje z rodzicami i korzysta z ich pomocy, z uwagi na długotrwające postępowanie podatkowe, znacznie spadły dochody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która w zasadzie przynosi straty. Wnioskodawca zmuszony był zwolnić zatrudnionych kierowców i przejąć ich obowiązki. Wskazał, że nie ma żadnych pieniędzy, ani zdolności kredytowej. Do wniosku dołączył kopie zeznania podatkowego PIT-36 za 2009 rok z którego wynika, że w ubiegłym roku z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 221.993 zł poniósł koszty w wysokości 176.445 zł uzyskując dochód na poziomie 45.547 zł.

W swoim oświadczeniu J. D.i wskazał, że wspólnie z niepracującą żoną oraz dwiema uczącymi się córkami prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza w zakresie usług transportu krajowego, z której dochody znacznie spadły. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 135 m2, w którym zamieszkuje z rodziną i jest obciążony obowiązkiem spłaty kredytu hipotecznego którego miesięczna rata wynosi około. 1.850 zł, posiada także kredyt obrotowy na działalność gospodarczą w wysokości 30.000 zł. Wnioskodawca także przedstawił kopię swojego zeznania podatkowego za 2009 rok, w którym wysokość przychodów, kosztów oraz dochód z działalności gospodarczej przedstawia wartości identyczne z podanymi przez brata, a różnica dotyczy jedynie ulgi z tytułu posiadania dzieci. Do wniosku dołączono także wydruk z Podatkowej Księgi Przychodów i Rozchodów spółki "A.", w której wnioskodawcy mają udziały po połowie za okres od stycznia do kwietnia 2010 roku, z której wynika, że przychody firmy za ten okres zamknęły się kwotą 179.125 zł koszty wyniosły 101.980 zł dając dochód na poziomie 77.145 zł. Zarządzeniem z dnia 20 września br. wnioskodawcy zostali zobowiązani do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wskazanie składników majątku trwałego prowadzonej spółki cywilnej z podaniem ich wartości, nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, udokumentowanie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych gospodarstwa domowego. Dodatkowo T. D. został zobowiązany do przedstawienia dochodów rodziców, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie J. D. oświadczył, że miesięczne koszty eksploatacyjne jego gospodarstwa domowego zamykają się kwotą około 600 zł (energia elektryczna, opał, wywóz śmieci) do tego dochodzi opłata za telewizję oraz Internet 142 zł miesięcznie, rachunki telefoniczne na kwotę około 500 zł miesięcznie i rata kredytu hipotecznego. Składniki majątku trwałego spółki cywilnej "A." stanowią dwa ciągniki siodłowe Renault Magnum z 1999 i 1995 roku wartości 15.000 zł i 10.000 zł, samochód ciężarowy DAF z 1995 roku wartości 20.000 zł, oraz 4 naczepy o łącznej wartości 29.000 zł. Nadesłał także wyciągi z rachunku firmowego z kredytem obrotowym za okres od 7 lipca do 30 września br oraz rachunku osobistego żony, na który przelewane były środki z rachunku firmowego służące w zasadzie wyłącznie obsłudze kredytu hipotecznego. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, że miesięczne obroty spółki cywilnej A. w okresie od maja do sierpnia br. kształtowały się na poziomie 35.000- 45.000 zł.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług ( DZ. U. Nr 54,poz. 535 ze zm.) podatnikiem podatku od towarów i usług są jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej: do których zalicza się spółki cywilne. Na gruncie tego podatku spółce cywilnej jako organizacji wspólników, a nie samym wspólnikom, przyznano podmiotowość podatkowoprawną. W każdym przypadku, w którym ustawa podatkowa przyznaje spółce osobowej przymiot podatnika (płatnika, inkasenta), a więc przyznaje jej w określonym w tej ustawie zakresie podmiotowość podatkową, w tymże samym zakresie spółka taka dysponuje zdolnością procesową i zdolnością do czynności prawnych do występowania jako strona w postępowaniu podatkowym.

Zgodnie z przepisem art. 25 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a." zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień. Skoro skarżąca spółka cywilna była podatnikiem podatku od towarów i usług to ma zdolność sądową, a wobec tego w sprawach dotyczących tego podatku jest stroną postępowania, a złożony przez jej wspólników wniosek o przyznanie prawa pomocy traktować należy jako wniosek spółki. Skoro adresatem zaskarżonej decyzji, więc podmiotem określonych w niej praw i obowiązków i zarazem wnoszącym skargę jest w niniejszej sprawie spółka cywilna, to ona występuje w tym sporze jako strona. Zatem tylko spółka cywilna może składać wniosek o przyznanie prawa pomocy, który powinien być oceniany w świetle przesłanek wskazanych w art. 246 § 2 p.p.s.a. (/por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2007r., sygn. akt II FZ 309/07).

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym, zaś gdy wnykarze że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ( art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane spółce w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z treści powyższego przepisu (w szczególności z użytego w nim określenia "gdy wykaże") wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku.

Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych informacji nadesłanych na wezwanie wynika, że skarżąca spółka ostatni rok obrotowy swojej działalności zakończyła zyskiem w wysokości 91.095 zł, Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, iż w 2010 roku w miesiącu maju jej obroty wynosiły 35.395 zł, w czerwcu 36.056 zł, w lipcu tego roku jej obrót wynosił 45.394 zł, zaś w sierpniu 43.922 zł. Przychody firmy za okres od stycznia do kwietnia 2010 roku zamknęły się kwotą 179.125 zł koszty wyniosły 101.980 zł dając dochód na poziomie 77.145 zł, a więc zaledwie 16.000 niższy od dochodu za cały ubiegły rok. Składniki majątku trwałego spółki cywilnej "A." zamykają się kwotą około 74.000 zł. Skarżąca dysponuje ponadto kredytem w swoich rachunku bankowych w banku A w Z. W. w wysokości 30.000 zł, który wykorzystuje na potrzeby prowadzonej działalności.

W tym miejscu wskazać należy, iż w Wydziale [...] WSA w Ł. ze skarg spółki toczą się obecnie 2 postępowania, w których łączna wysokość wpisów od skarg wynosi 3.000 zł. Dlatego oceniając zasadność wniosku skarżącej spółki oprócz jej sytuacji majątkowe i finansowej uwzględnić należy wysokość obciążeń, do których poniesienia jest zobowiązana. Uwzględniając powyższe, oraz treść art. 245 i art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, jednak posiadane przez nią środki nie są wystarczające do poniesienia pełnych kosztów w obu toczących się z jej udziałem sprawach. W chwili występowania ze skargami na rachunku bankowym skarżącej brak było środków umożliwiające jej pokrycie pełnym kosztów sądowych w obu postępowaniach i dlatego w celu zagwarantowania jej możliwości dochodzenia prawa na drodze postępowania sądowego zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mogłaby ponieść koszty sądowe, bowiem z przedłożonych deklaracji w podatku VAT-7 wynika, iż bez przeszkód prowadzi ona działalność gospodarczą, zaś przedmiotowe postępowanie dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i także w tym zakresie musi się on liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są koszty sądowe. Skarżąca posiada także znacznej wartości majątek w postaci środków trwałych, którzy może zostać spieniężony, albo stanowić zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeżeli społce, która jest zobowiązana do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych.

Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą NSA posiadanie majątku (kapitał zakładowy, środki trwałe) w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. post. NSA z dnia 16 czerwca 2005 r. sygn. akt I FZ 85/05, niepubl, post. NSA z 5 grudnia 2005 r. sygn. akt II FZ 556/05 niepubl.). Uwzględniając jednak krótki 7 dniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi nie można oczekiwać od strony, że w tak krótkim czasie, w jakim obowiązana jest uiścić wpis, spienięży swój majątek, dlatego za zasadne uznano częściowe zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia.

Przeprowadzone postępowanie wskazuje, że sytuacja materialna skarżącej ulega zmianom, zaś wartość posiadanych środków trwałych nie pozwala na przyjęcie tezy o trwałej utracie możliwości sfinansowania przez nią kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Sz.Ch.