Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2026 r. sprawy ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 lipca 2025 r. nr 2401-IEE.7192.290.2025 UNP: 2401-25-172270 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

1. R.J. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 4 lipca 2025 r., nr 2401-IEE.7192.290.2025, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie "umorzenia czynności egzekucyjnych".

2. Stan sprawy.

2.1. W dniu 10 lutego 2025 r. do Urzędu Skarbowego w Z. wpłynęło pismo skarżącego z 6 lutego 2025 r. skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: NUS), jako organu egzekucyjnego prowadzącego - na wniosek wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.) egzekucję z ułamkowej części nieruchomości.

Pismo to skarżący nazwał "skargą", "powództwem przeciwegzekucyjnym" "z uchyleniem i umorzeniem czynności egzekucyjnych", objętych zajęciem nr [...] z 9 stycznia 2025 r. wraz z wezwaniem do zapłaty. W uzasadnieniu wskazał, że podnosi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, zaznaczył, że jako zobowiązany otrzymał wezwanie z błędnymi danymi adresowymi oraz bez numeru PESEL, że działalność gospodarcza była prowadzona do 2011 r., a tytuły wykonawcze dotyczą nieistniającego zobowiązania, oraz że podnosi zarzut nieistnienia "tytułów wykonawczych prowadzonego postępowania".

NUS pismem z 17 lutego 2025 r. przekazał wystąpienie skarżącego do wierzyciela, w celu rozpoznania jako zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (ten wątek nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania ani dwóch innych rozpoznanych przez Sąd w trakcie jednego posiedzenia).

2.2. NUS postanowieniem z 20 marca 2025 r., nr 2436-SEE.7112.68.2024.23 odmówił wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego zawartego w piśmie z 6 lutego 2025 r. w części dotyczącej "umorzenia czynności egzekucyjnych". W uzasadnieniu powołał się na art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, ze zm.; dalej: k.p.a.), który stanowi, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Dodał, że ten przepis ma w tej sprawie zastosowanie w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132, ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Następnie wskazał, że art. 59 § 1 u.p.e.a. wymienia podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast przepisy u.p.e.a. nie przewidują możliwości umorzenia czynności egzekucyjnych. Dlatego nie ma podstawy prawnej do rozpatrzenia podania skarżącego w części dotyczącej "umorzenia czynności egzekucyjnych" i zasadna - w tej części - jest odmowa wszczęcia postępowania.

2.3. Równolegle, postanowieniem z 19 marca 2025 r., NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego zawartego w piśmie z 6 lutego 2025 r. w części dotyczącej uchylenia "zajęcia w całości". Postępowanie w tym zakresie zostało objęte kontrolą Sądu w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Gl 1081/25.

2.4. Pismem z 12 kwietnia 2025 r. skierowanym do NUS, skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w prowadzonym postępowaniu, powołując się jednocześnie na wnioski, które organ egzekucyjny rozpoznał ww. postanowieniami o odmowie wszczęcia postępowań. Uzasadnił to złym stanem zdrowia (przebyty udar), stanem niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Podkreślił, że prowadzone postępowanie jest bardzo skomplikowane i każde napisanie pisma, obecnie zażalenia, a następnie złożenie go do DIAS, jest praktycznie niemożliwe. Zwrócił się również do organu egzekucyjnego o zachowanie terminu do wniesienia zażalenia na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Ze względu na treść tego pisma NUS wezwał skarżącego do sprecyzowania, czy poza wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowi ono:

- zażalenie na postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania,

- czy też skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., a jeśli tak, to o wskazanie podstawy jej wniesienia (art. 54 § 1 pkt 1 lub pkt 2 u.p.e.a.).

2.5. Postanowieniem z 6 maja 2025 r. NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego z 12 kwietnia 2025 r. o "ustanowienie pełnomocnika z urzędu". Postanowienia organów wydane w tym przedmiocie stanowiły przedmiot kontroli Sądu w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Gl 1080/25.

2.6. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie co do treści żądania, pismem z 21 maja 2025 r., wskazał, że jego pismo z 12 kwietnia 2025 r. stanowi:

- zażalenia na postanowienia o odmowie wszczęcia postępowań oraz

- skargę na czynność egzekucyjną.

2.7. Postanowieniem z 4 lipca 2025 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS z 20 marca 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego w części dotyczącej "umorzenia czynności egzekucyjnych".

W uzasadnieniu wskazał, że skarżący w piśmie z 6 lutego 2025 r. i kolejnych wystąpieniach, kwestionuje istnienie zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych, co jest obecnie oceniane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., w trybie zgłoszonego zarzutu i wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jedynie weryfikacja w tym zakresie (orzeczenie o braku wymagalności, nieistnieniu czy przedawnieniu roszczeń wierzyciela), może skutkować decyzją o kontynuowaniu egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i zaspokojeniu wierzyciela, bądź umorzeniu postępowania egzekucyjnego i uchyleniu tej czynności.

Natomiast żądanie "umorzenia czynności egzekucyjnej" nie ma w tym wypadku uzasadnienia i nie jest przewidziane w u.p.e.a. Intencją skarżącego jest zakończenie egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i w tym znaczeniu skarżący żąda "umorzenia czynności egzekucyjnej", formułując zarzuty względem zajęcia, w piśmie z 6 lutego 2025 r. oraz w kolejnych wystąpieniach.

Zdaniem DIAS, nie ma jednak podstaw prawnych do zakwestionowania zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania co do "umorzenia czynności egzekucyjnych".

DIAS podkreślił, że uruchomienie przez skarżącego procedury zarzutów i wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., który w tym postępowaniu oceni i przeanalizuje istnienie oraz wymagalność egzekwowanych zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych ma podstawowe znaczenie dla dalszej egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i może skutkować uchyleniem czynności egzekucyjnej (jedynie w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego - art. 60 § 1 u.p.e.a.).

DIAS wskazał, że na obecnym etapie, ze względu na to postępowanie (kwestionowanie obowiązku zapłaty w piśmie z 6 lutego 2025 r.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. zawiesił postanowieniem z 10 marca 2025 r. postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych, które objęte zostały zajęciem z 9 stycznia 2025 r. Oznacza to czasowe zaprzestanie prowadzonej egzekucji z ułamkowej części nieruchomości do czasu wyjaśnienia sprawy i ostatecznego ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom.

2.8. W skardze do Sądu zobowiązany podniósł, że nie zgadza się z postanowieniem DIAS oraz, że jego skarga jest uzasadniona.

2.9. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga zasługuje na oddalenie, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.).

4. Stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku:

1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;

2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;

3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;

4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;

5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;

7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter.

Na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego może dojść również wskutek oceny, że egzekucja będzie bezskuteczna, gdyż zobowiązany nie posiada majątku albo gdy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania.

W tym kontekście trafnie przyjęły orzekające organy, że u.p.e.a. przewiduje instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast nie przewiduje instytucji "umorzenia czynności egzekucyjnej". Zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uchylenie czynności egzekucyjnych.

5. Przez czynność egzekucyjną rozumie się bowiem wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Pod pojęciem czynności egzekucyjnych kryją się zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Czynnościami egzekucyjnymi są takie działania organu egzekucyjnego, które wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 1a).

Ochrona zobowiązanego przed wadliwym realizowaniem czynności egzekucyjnych odbywa się w pierwszym rzędzie na podstawie art. 54 u.p.e.a., a więc na podstawie skargi na czynności egzekucyjne. Stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

W niniejszej sprawie - co należy podkreślić - organy, w ramach różnych wystąpień skarżącego, zakwalifikowały jedno z nich, jako skargę na czynność egzekucyjną (por. punkty 2.4. oraz 2.6. uzasadnienia). Ponadto, inne czynności skarżącego uruchomiły postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej, jak również postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (str. 6 postanowienia DIAS).

6. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W postępowaniu egzekucyjnym ten przepis ma zastosowanie poprzez odesłanie w art. 18 u.p.e.a.

Sytuacja, w której "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" występuje m.in. w przypadku, w którym żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której nie ma podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (A. Krawczyk [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, Warszawa 2025, art. 61a; wyrok NSA z 7 lutego 2014 r., I OSK 2159/12). Zachodzi to w sprawie niniejszej, bo jak wyżej zostało wyjaśnione, u.p.e.a. przewiduje instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast nie przewiduje instytucji "umorzenia czynności egzekucyjnej".

7. Z tych powodów skargę należało oddalić.