III SA/Kr 618/13 - Wyrok

Data orzeczenia	2014-01-22	
Data wpływu	2013-05-31	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Bożenna Blitek
Halina Jakubiec
Tadeusz Wołek /przewodniczący sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2013 nr 0 poz 182; Art. 54, art. 59; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek ( spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Bożenna Blitek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 marca 2013r. nr [....] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.	
Uzasadnienie
Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku [...] złożonego dnia 3 grudnia 2012 r. przez J. W., skierował J. W. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz.U. z 2000 r., nr 98 poz. 1071 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2013 r., poz. 267), dalej "K.p.a.", art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1 i ust. 2, art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 110 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej "u.p.s." w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 964).

W uzasadnieniu organ podniósł, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że ze względu na stan zdrowia J. W. nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym oraz wymaga całodobowej opieki osób drugich. Zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. z uwagi na stan zdrowia oraz w związku z pozytywną opinią Komisji Kwalifikacyjnej zostaje skierowana do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych, na czas realizacji programu readaptacyjno-rehabilitacyjnego dla osób uzależnionych lub pijących szkodliwie.

J. W. odwołała się od powyższej decyzji wskazując, iż nie zgadza się na umieszczenie w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Zarzuciła, że nigdy nie miała problemów z psychiką i uzależnieniem, nie korzystała też z pomocy psychologa ani psychiatry. Nie wymaga też całodobowej opieki. Samodzielnie wykonuje czynności wokół siebie - ubieranie, sprzątanie, mycie i inne. Cierpi jedynie na schorzenie ortopedyczne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 marca 2013 r. nr [...], na podstawie art. 54, art. 56 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. "Osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej.

2. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej".

Ponadto art. 56 u.p.s. rozróżnia następujące domy pomocy społecznej dla: 1) osób w podeszłym wieku; 2) osób przewlekle somatycznie chorych; 3) osób przewlekle psychicznie chorych; 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie; 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie; 6) osób niepełnosprawnych fizycznie.

Ze gromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, iż strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ze względu na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki osób drugich (okresowo - co potwierdza zaświadczenie lekarskie z dnia 7 listopada 2012 r.), a jednocześnie jest osobą uzależnioną od alkoholu.

Przyznana pomoc w środowisku w formie usług opiekuńczych nie mogła zostać zrealizowana ze względu na fakt, iż w trakcie wizyt opiekunki, J. W. była pod wpływem alkoholu. Potwierdza to notatka służbowa z dnia 7 grudnia 2012 r. Pomoc w formie usług opiekuńczych została wstrzymana, o co również wnioskowała skarżąca w dniu 17 grudnia 2012 r. Według opinii pracownika socjalnego skarżąca w pierwszej kolejności wymaga pomocy w zakresie leczenia uzależnienia, a w dalszej kolejności pomocy ze względu na ogólny stan zdrowia.

W dniu 4 grudnia 2012 r. skarżąca wyraziła zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej.

W związku z powyższym w dniu 22 stycznia 2013 r. został sporządzony przez pracownika socjalnego wniosek o przyjęcie J. W. do Domu Pomocy Społecznej w K, ul. [...], który przeznaczony jest dla osób z problemami alkoholowymi na czas trwania terapii readaptacyjno-rehabilitacyjnej. Wniosek ten został podpisany przez skarżącą, która wyraziła zgodę na udział w procedurze kwalifikacyjnej, celem uzyskania skierowania do DPS, ul. [...], K.

W dniu 8 lutego 2013 r. Komisja Kwalifikacyjna po zapoznaniu się z dokumentacją w sprawie przesłaną przez MOPS oraz po rozmowie ze skarżącą wydała pozytywną opinię w sprawie jej udziału w programie readaptacyjno-rehabilitacyjnym. Tym samym została zakwalifikowana do przyjęcia do DPS przy ul. [...] w K na okres 12 miesięcy.

Uwzględniając stan zdrowia skarżącej jak również rodzaje domów pomocy społecznej określone w art. 56 u.p.s., organ stwierdził, że właściwą jednostką do której winna być skierowana jest dom pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. A zatem decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

J. W. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wskazując, iż decyzja jest dla niej krzywdząca.

Podniosła, że nie wymaga całodobowej opieki, jest osobą zdrową psychicznie i psychiatrycznie. Skarżąca wyjaśniła również, że wyrażała zgodę i zainteresowanie aby w przyszłości zamieszkać w DPS, ale miała na myśli środek dla osób w podeszłym wieku i niepełnosprawnych fizycznie. Skarżąca wskazała również, iż nie ma żadnego zaświadczenia, badania lekarskiego, opinii lekarskiej dotyczącej jej stanu psychicznego jak również stwierdzającej chorobę czy też uzależnienie od alkoholu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Jak wynika z wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji a w szczególności wskazanej w nich podstawy prawnej – art. 54 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. orzeczono o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych, a więc jednego z typów przewidzianego w art. 56 pkt 3 u.p.s. Organ odwoławczy w motywach zaskarżonej decyzji wskazał jednak, że skarżąca została skierowana do Domu Pomocy Społecznej, ul. [...], który przeznaczony jest dla osób z problemami alkoholowymi na czas trwania terapii readaptacyjno-rehabilitacyjnej.

Przypomnieć zatem należy, że stosownie do art. 54 u.p.s. skierowanie do domu pomocy społecznej nie jest jednoznaczne z umieszczeniem osoby w tej placówce. Nie zawsze ten sam organ gminy wydaje decyzję o skierowaniu i decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej. O ile decyzję o "skierowaniu" wydaje zawsze organ gminy właściwej ze względu na miejsca zamieszkania dla danej osoby w dniu jej skierowania, to w przypadku decyzji o "umieszczeniu" obowiązuje już inna właściwość. Orzeka tu organ gminy prowadzącej dany dom pomocy społecznej. Z tego wynika, że może być to ten sam organ, jak i dwa różne organy.

Zgodnie, bowiem z treścią art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 2 u.p.s. decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5.

Jest więc dopuszczalne rozstrzygnięcie jedną decyzją o skierowaniu osoby spełniającej przesłanki z art. 54 u.p.s. do domu pomocy społecznej określonego typu oraz o umieszczeniu takiej osoby w konkretnym domu pomocy społecznej. Jednakże taka sytuacja wymaga jednoznacznej treści rozstrzygnięcia, którego to wymogu organy niewątpliwie nie dochowały.

Przede wszystkim jednakże należy zauważyć, że skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej jest wyłącznie zależne od zaistnienia warunków z art. 54 ust. 1 u.p.s. oraz od zgody samego zainteresowanego albowiem ani literalna, ani celowościowa wykładnia art. 54 ust. 2 u.p.s. nie uprawnia do wniosku, że na tym etapie decydowania organ nie powinien uzyskać zgody osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (DPS). Wykładnia literalna art. 54 ust. 2 u.p.s. wprost wskazuje na konieczność uzyskania takiej zgody. Wykładnia celowościowa przemawia za szerszym potraktowaniem obowiązku uzyskania zgody zainteresowanego, niż przez przyjęcie, że zgoda wymagana jest jedynie na pierwszym etapie postępowania. Umieszczenie w DPS oznacza diametralną zmianę dotychczasowego życia, zmianę otoczenia, miejsca, rytmu życia, osób, z którymi osoba kierowana będzie miała kontakt, oznacza też z reguły kontakt z nieznanymi dotychczas lekarzami i personelem opiekuńczym.

Artykuł 54 ust. 4 u.p.s. jednoznacznie wskazuje, że umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej wymaga przede wszystkim jej zgody, zaś brak zgody powoduje zaangażowanie w sprawę sądu lub prokuratora. Zgodnie, bowiem z treścią wskazanego przepisu w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora.

W sprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. J. W. wyraziła zgodę na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Jednakże już w odwołaniu od decyzji organu I instancji a także w skardze skarżąca twierdzi, iż nie wymaga całodobowej opieki, jest osobą zdrową psychicznie i psychiatrycznie. Skarżąca wyjaśniła również, iż wyrażała zgodę i zainteresowanie aby w przyszłości zamieszkać w DPS, ale cały czas miała na myśli środek dla osób w podeszłym wieku i niepełnosprawnych fizycznie. Zatem organ odwoławczy winien był uznać, że skarżąca nie wyraża zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. To zaś wymagało zawiadomienia właściwego sądu i uzyskanie stosownego orzeczenia. Tego obowiązku organ I instancji nie wykonał z naruszeniem art. 54 ust. 4 u.p.s., co wadliwie zaakceptował organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Zgodnie z art. 152 P.p.s.a. uchylone decyzje nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Przy ponownym prowadzeniu postępowania organy uwzględnią oceny prawne i wskazania powyżej wyrażone zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.