Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 886/20 w zakresie oddalenia wniosków o wyłączenie sędziego i asesora sądowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na czynność Wójta Gminy Grunwald w przedmiocie aktualizacji wysokości podstawowej kwoty dotacji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. odrzucić wnioski.

Postanowieniem z dnia 31 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 886/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wnioski Stowarzyszenia [...] o wyłączenie sędziego WSA Katarzyny Górskiej i asesora sądowego Anny Janowskiej oraz sędziego zastępcy Andrzeja Brzuzego w sprawie ze skargi na czynność Wójta Gminy Grunwald w przedmiocie aktualizacji wysokości podstawowej kwoty dotacji oświatowej.

Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem z 1 marca 2023 r. Przewodnicząca Wydziału I WSA w Olsztynie wyznaczyła termin rozprawy zdalnej oraz wskazała wylosowany skład orzekający w sprawie. W skład orzekający w sprawie weszli: sędzia WSA Jolanta Strumiłło (przewodniczący); sędzia WSA Katarzyna Górska oraz asesor sądowy Anna Janowska (sprawozdawca), a także sędzia zastępca – sędzia WSA Andrzej Brzuzy, o czym zawiadomiono pełnomocnika strony skarżącej.

W dniu 14 marca 2023 r. do Sądu I instancji wpłynęły pisma procesowe, w których – z powołaniem się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. i art. 45 Konstytucji RP strona skarżąca wniosła o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego WSA Katarzyny Górskiej oraz asesora sądowego Anny Janowskiej, a także sędziego zastępcy Andrzeja Brzuzego. W uzasadnieniach wniosków podniesiono, że ww. osoby nie są sędziami (asesorem), gdyż w procesie ich powołania uczestniczyła "neoKRS". Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z 3 lutego 2022 r. w sprawie ADVANCE PHARMA Sp. z o.o. przeciwko Polsce orzekł, że takie osoby, zasiadające w składzie orzekającym nie są sędziami. W ocenie skarżącego ponad wszelką wątpliwość skład powinien zostać obsadzony prawidłowo, a sprawa powinna zostać rozpatrzona przez sędziów niezawisłych.

Członkowie składu orzekającego, których dotyczyły ww. wnioski, złożyli do akt

pisemne wyjaśnienia, oświadczając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności do wyłączenia ich od rozpoznawania sprawy, określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a.

Oddalając wnioski, Sąd I instancji wyjaśnił, że instytucja wyłączenia sędziego tak z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) stanowi gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy z zachowaniem bezstronności przez sędziego. Oznacza to, że uzasadnienie wniosku o wyłączenie sędziego powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego, którego wniosek dotyczy, mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie podejrzenia strony, co do braku obiektywizmu sędziego, czy też subiektywnego przekonanie strony, co do jego bezstronności. Zdaniem WSA, wnioski złożone w rozpoznawanej sprawie warunku tego nie spełniają.

W konsekwencji, skoro skarżący nie powołał we wnioskach żadnych okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., a sędziowie i asesor sądowy, których wnioski dotyczą, oświadczyli, że żadna z przesłanek wymienionych w ww. przepisach nie zachodzi, to wnioski o wyłączenie nie mogły zostać uwzględnione.

Na ww. postanowienie zażalenie wniosło Stowarzyszenie [...], zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 16 § 1 w zw. z art. 17 § 1 p.p.s.a. poprzez wyznaczenie do składu orzekającego osób, które nie są sędziami.

II. przepisów prawa materialnego tj. art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. zwanej dalej; Konwencją, art. 45 ust. l Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez wyznaczenie do jego składu osób niebędących sędziami, a zatem naruszenie elementarnego prawa do Sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wnioski o wyłączenie sędziów podlegają odrzuceniu.

Wnioski o wyłączenie sędziów oparto na okolicznościach towarzyszących jedynie ich powołaniu. Wskazano bowiem, że objęci wnioskami sędziowie i asesor WSA uzyskali nominacje sędziowskie i asesorskie na podstawie rekomendacji KRS ukształtowanej po zmianach legislacyjnych z 2018 r. i nie spełniają przymiotu niezawisłości sędziowskiej. Tak ukształtowany wniosek nie mieści się w zakresie normy z art. 19 p.p.s.a.

Wskazany przepis w pierwotnym brzmieniu obejmował tylko te sytuacje, w których przyczyną braku bezstronności był stosunek osobisty łączący sędziego ze stroną (art. 12 p.p.s.a.) lub z jej przedstawicielem. W wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z 45 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał m.in. że w celu pełnej realizacji prawa do sądu na ustawodawcy spoczywa obowiązek takiego ukształtowania instytucji wyłączenia sędziego, aby umożliwiało ono objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego, zewnętrznego obserwatora, uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego. Obecnie w świetle art. 19 p.p.s.a. przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy.

Należy mieć na uwadze, że w uchwale składu 7 sędziów NSA z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22 wskazano, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. poz. 2492 ze zm.)

Zgodnie z art. 269 § 1 p.p.s.a., stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Ogólna moc wiążąca uchwały powoduje, że wiąże ona sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których zastosowanie ma przepis interpretowany w uchwale. Nie można zatem pominąć pośredniej mocy wiążącej uchwał abstrakcyjnych, rozumianej w ten sposób, że stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w treści danej uchwały będzie wiązało wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych do czasu, gdy nie nastąpi zmiana tego stanowiska.

W związku ze wspomnianą uchwałą NSA z 3 kwietnia 2023 r., wnioski o wyłączenie sędziów i asesora, złożone na podstawie art. 19 p.p.s.a. mogą zostać zbadane jedynie w zakresie, w jakim nie odnoszą się do okoliczności towarzyszących ich powołaniu i postępowania po powołaniu. W pozostałym natomiast zakresie wnioski podlegają odrzuceniu. W tej sprawie innych okoliczności poza towarzyszącymi powołaniu sędziego i asesora WSA wnosząca zażalenie w swych wnioskach nie wskazała.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. uchylił postanowienie i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z 64 § 3 i w związku z art. 193 p.p.s.a. odrzucił wnioski o wyłączenie sędziów i asesora sądowego.