Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 11 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2022 roku sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie radcy prawnemu M. L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.

D. T. (skarżący, strona) w dniu 20 września 2021 r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką C. T.

Wójt Gminy (organ I instancji) decyzją z 18 października 2021 r. odmówił stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie ustawowego warunku do przyznania przedmiotowego świadczenia określonego w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że wnioskodawca posiada uprawnienia do renty ZUS w związku z własną niepełnosprawnością.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł skarżący. Podniósł, że nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji. Matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, choruje przewlekle na mistemię. Posiada również choroby współistniejące, takie jak nadciśnienie, boreliozę, jest osobą niedowidzącą. Od kilku miesięcy stan zdrowia mamy się pogarsza, ma problemy z samodzielnym poruszaniem się, co utrudnia wykonywanie czynności samoobsługowych. Wymaga stałego współudziału osoby drugiej, aby mogła prawidłowo funkcjonować. Nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku. Czynności samoobsługowe wykonuje z pomocą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 11 kwietnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podtrzymało stanowisko organu I instancji. Stwierdziło, że z uwagi na przysługujące stronie i realizowane prawo do renty, brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką C. T. Tym samym zarzuty odwołującego nie są w jego ocenie zasadne.

Skargę na decyzję Kolegium wywiódł skarżący. Stwierdził, że na etapie postępowania administracyjnego podtrzymał swoją decyzję o braku rezygnacji z renty. Podniósł, że od samego początku postępowania nie czuje pomocy w swojej sprawie ze strony urzędu do tego powołanego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Pismem procesowym z 31 sierpnia 2022 r. skarżący, działający przez pełnomocnika, wniósł uzupełnienie skargi.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 podpunkt a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i ich błędne zastosowanie poprzez odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia ustawowych przesłanek pozytywnych i niewystępowaniu przesłanek negatywnych, bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 podpunkt a utracił moc obowiązującą w zakresie dotyczącym skarżącego. Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób, że skarżącemu zostanie przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że zarówno organ I jak i II stopnia zignorował fakt utraty przez art. 17 ust. 5 pkt 1 podpunkt a rzeczonej ustawy mocy obowiązującej w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), w którym Trybunał orzekł, iż w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 tej ustawy, stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że z powodu pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, brak jest podstaw do przyznania tego świadczenia.

Bezsporne jest, co ustaliły organy, że skarżący sprawuje ciągłą opiekę nad swoją matką.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie jako podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia Kolegium uznało zaistnienie przesłanki negatywnej, określonej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), u.ś.r. Zgodnie z treścią tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W ocenie Sądu, skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, którego nie zawiesił, to Kolegium w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prawidłowo stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje. Należy zauważyć, że o konieczności zawieszenia prawa do renty Kolegium poinformowało skarżącego w piśmie z 16 listopada 2021 r. (akta adm., k. – 16), jednakże stwierdził on, że nie rezygnuje z pobierania renty. W skardze potwierdził, że takiej odpowiedzi udzielił w trakcie postępowania administracyjnego. Ponadto profesjonalny pełnomocnik skarżącego na rozprawie 11 października 2022 r. (protokół rozprawy, akta sądowe, k. – 35) podał, że skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale uważa, że powinien także równolegle otrzymywać świadczenie pielęgnacyjne.

Ze stanowiskiem skarżącego nie można się zgodzić. Wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 z Konstytucją RP. Z literalnego dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 a) u.ś.r. wynikało bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne w ogóle nie przysługuje m.in. w przypadku opiekuna pobierającego rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał za sprzeczną z zasadą równości uznał sytuację, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Uznanie tej części ww. przepisu za niekonstytucyjne, czy dokładniej - literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawniania do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem, renciści częściowo niezdolni do pracy mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do świadczenia rentowego, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jedynie, gdy zrezygnuje z pobierania świadczenia rentowego. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania świadczenia rentowego nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium wskazało właśnie tę okoliczność jako podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych od 2019 r. wyrażany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1

lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej, niż to świadczenie. Sądy, dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu, akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie wynosiło ono 420 zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach, pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej oraz celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 757/19; z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 2392/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1546/19; z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 764/20; dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem sądów wyrażonym w powyższych orzeczeniach, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości.

Należy zatem podkreślić, że warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji pobierania przez wnioskodawcę renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby zasady równości, jak już wyżej wskazano, taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym rentę dodatkowo jeszcze świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do renty znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na rentę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tym samym bezzasadny jest zarzut strony wskazujący na naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 podpunkt a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i ich błędne zastosowanie poprzez odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Podsumowując, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego.

Wyjaśnić również należy, że organy administracji publicznej nie mają możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do renty lub emerytury w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury czy renty pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z dnia 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19; z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. I OSK 659/20; z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20 – dostępne w CBOSA).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł w pkt 2 na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., § 4 ust. 1 i 2 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 68).