Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 214/15 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Op 214/15 oddalił skargę R. P. (dalej skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] grudnia 2014 r.) w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, decyzją z dnia [...] października 2007 r. orzekł o umieszczeniu J. P. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych w S. (dalej DPS), natomiast decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. ustalił J. P. opłatę za pobyt w DPS w kwocie 310 zł miesięcznie, stanowiącej 70% jego dochodu, od dnia 23 listopada 2007 r.

Pismem z dnia 24 września 2008 r. organ poinformował skarżącego o obowiązku ponoszenia odpłatności w związku z pobytem ojca w DPS, wynikającym z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wraz z pismem organ przesłał projekt umowy i zastrzegł, że odmowa jej podpisania oraz brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego spowoduje wydanie decyzji określającej zwrot opłaty wniesionej zastępczo przez gminę Opole. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Opolu Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt R IIIC 372/06, zostało oddalone powództwo, jakie ojciec wniósł przeciwko niemu o alimenty. Pismem z dnia 23 września 2009 r. organ zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu opłaty za pobyt J. P. w DPS. W toku tego postępowania organ czterokrotnie wydawał decyzje o zwrocie należności z tytułu wydatków poniesionych przez MOPR za pobyt J. P. za okres od 23 listopada 2007 r. do 31 grudnia 2008 r., przy czym w decyzjach z dnia [...] lutego 2010 r., z dnia [...] września 2010 r. i z dnia [...] czerwca 2011 r. orzekł o zwrocie kwoty 19284,34 zł, a w decyzji z dnia [...] marca 2012 r., którą uwzględnił wniosek skarżącego o zwolnienie z odpłatności i ustalił zwrot należności w części w wysokości 9642,17 zł. Wszystkie omówione decyzje były kolejno uchylane przez SKO w Opolu na skutek odwołań wnoszonych przez skarżącego.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., organ orzekł o zwrocie przez skarżącego należności z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Opole za pobyt ojca w DPS w S., w części wynoszącej 9642,17 zł, za okres od dnia 23 listopada 2007 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. Ponadto zobowiązał stronę do zapłaty ww. należności w kasie lub na rachunek MOPR w Opolu do dnia 30 kwietnia 2013 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego SKO w Opolu decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę, w której podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 64 ustawy.

WSA w Opolu wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. o sygn. akt II SA/Op 419/13 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia [...] marca 2013 r.

Pismem z dnia 14 kwietnia 2014 r. organ I instancji zawiadomił skarżącego, o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS w S. ojca J. P.

W dniu 15 kwietnia 2014 r. organ zwrócił się do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego o udzielenie informacji dotyczącej wysokości przychodu M. P. i R. P. Pismem z dnia 14 maja i 5 sierpnia 2014 r. przesłano organowi I instancji żądane informacje. Pismami z dnia 15 kwietnia 2014 r. i z dnia 15 maja 2014 r. organ I instancji zwrócił się do pełnomocnika o podanie aktualnego miejsca zamieszkania skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pisma pomimo skutecznego doręczenia, pozostały bez odpowiedzi. MOPS w dniu 11 lipca 2014 r., poinformował, że nie ma możliwości przeprowadzenia ww. dowodu, gdyż pomimo dwukrotnej próby skontaktowania się ze skarżącym nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym.

Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, postanowił w punkcie 1 ustalić odpłatność skarżącego za pobyt ojca J. P. w DPS w S. z filią w S. i filią w L. w okresie od 23 listopada 2007 r. do 30 listopada 2007 r. w kwocie 424,91 zł, w okresie od 1 grudnia 2007 r. do 31 grudnia 2008 r. w kwocie 1593,40 zł miesięcznie, w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 31 stycznia 2010 r. w kwocie 1593,40 zł, w okresie od 1 lutego 2010 r. do 31 marca 2010 r. w kwocie 2017,69 zł miesięcznie, w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 30.09.2010 r. w kwocie 1051,34 zł miesięcznie, w okresie od 1 października 2010 r. do 31 stycznia 2011 r. w kwocie 944,24 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2011 r. do 31 marca 2011 r. w kwocie 1109,85 zł miesięcznie, w okresie od 1 kwietnia 2011r. do 31 stycznia 2012 r. w kwocie 1070,54 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2012 r. do 30 kwietnia 2012 r. w kwocie 1337,30 zł miesięcznie, w okresie od 1 maja 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. w kwocie 1297,68 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. w kwocie 1401,51 zł miesięcznie, w okresie od 1 maja 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. w kwocie 1348,13 zł miesięcznie oraz w kwocie 1396,53 zł miesięcznie od 1 lutego 2014 r. W punkcie 2 decyzji organ ustalił termin odpłatności za okres od 23 listopada 2007 r. do 30 września 2014 r. do dnia 30 listopada 2014 r. W punkcie 3 decyzji nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał , iż skarżący jest jedynym synem J. P. Ojciec skarżącego ponosi koszty pobytu w DPS w S. w kwocie 1516,56 zł miesięcznie, podczas gdy średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w S. wynosi 2913,09 zł. Organ podał, że nie miał możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z powodu niewyrażenia zgody przez skarżącego na partycypowanie w kosztach pobytu ojca w DPS.

W odwołaniu skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 59 ust. 1, art. 60 - 62 i art. 106 ust. 1 i 4 u.p.s oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3, art. 108 § 1 K.p.a.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. SKO w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i ustaliło odpłatność skarżącego za pobyt ojca w DPS w S. w kwocie 1396,53 zł miesięcznie od dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji błędnie ustalił okres płatności, gdyż obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w DPS w określonej wysokości powstaje na mocy decyzji administracyjnej, a o należności z tytułu opłaty orzeka się dopiero wówczas, gdy została ona ustalona w odniesieniu do konkretnej osoby (art. 61 ust 2 pkt 2 ustawy), albo w sposób kombinowany - zarówno decyzją, jak i umową zawartą w trybie art. 103 ust 2 ustawy. Decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, czyli taką która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Stąd SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o odpłatności skarżącego za pobyt jego ojca w DPS w S., począwszy od dnia wydania decyzji przez organ II instancji, tj. [...] grudnia 2014 r. Przedstawiając wskazane przez organ I instancji wyliczenia dotyczące łącznego dochodu w rodzinie R. P. w okresie od 1 lutego 2014 r. Kolegium podniosło, iż dochód skarżącego wynosi 10402,63 zł miesięcznie, natomiast 300% kryterium dochodowego dla rodziny (456 zł x 3 osoby x 300%) wynosi 4104,00 zł. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w S. wynosi 2913,09 zł (kwota opublikowana w Dz. Urz. Woj. Opols. z dnia 28 stycznia 2014 r., poz. 214). Kolegium stwierdziło, że na dzień wydania decyzji J. P. ponosi odpłatność w kwocie 1516,56 zł miesięcznie, zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. W konsekwencji podało, iż jeśli dochód skarżącego przekracza 300% kryterium dochodowego o 6298,63 zł, to kwalifikuje go do ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 1396,53 zł miesięcznie od dnia [...] grudnia 2014 r. Odnosząc się natomiast do zarzutu niezwolnienia strony z ponoszenia opłaty ze względu na wyrok oddalający powództwo o zasądzenie alimentów na rzecz ojca, Kolegium podzieliło w tym zakresie stanowisko WSA w Opolu wyrażone w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., że obowiązek z art. 61 ustawy ma charakter odrębny od unormowania zamieszczonego w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy, z tego względu wyłączenie obowiązku alimentacyjnego orzeczone wyrokiem sądu powszechnego nie ma wpływu na istnienie samego obowiązku ponoszenia kosztów za pobyt w DPS w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym również obowiązku zwrotu kosztów ponoszonych zastępczo przez gminę za środków publicznych.

W skardze do WSA w Opolu skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji, a także o wstrzymanie wykonania decyzji organu II instancji. W odpowiedzi na skargę SKO w Opolu wniosło o jej oddalenie.

Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że w decyzji z dnia [...] września 2014 r. organ I instancji, wykonując zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., ustalił odpłatność skarżącego za pobyt ojca w DPS w S., jednak określił ten obowiązek od dnia 23 listopada 2007 r., a więc sprzed daty jej wydania. Uchylając tą decyzję organ odwoławczy słusznie zauważył, że narusza ona przepisy normujące w zakresie, w jakim może ustalić odpłatność za pobyt w domu opieki. Odnosząc się z kolei do drugiej części rozstrzygnięcia, w zakresie ustalenia odpłatności skarżącego za pobyt ojca w DPS w S. w kwocie 1396,53 zł miesięcznie od dnia [...] grudnia 2014 r., to w ocenie Sądu I instancji, także zasługuje na akceptację.

Organ odwoławczy uzasadniając ustaloną odpłatność za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy przedstawił w decyzji szczegółowe wyliczenia dotyczące łącznego dochodu w rodzinie skarżącego w okresie od 1 lutego 2014 r., a okoliczność ta nie została podważona przez skarżącego. Wskazał, iż dochód skarżącego wynosi 10402,63 zł miesięcznie, natomiast 300% kryterium dochodowego dla rodziny (456 zł x 3 osoby x 300%) wynosi 4104,00 zł. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w S. wynosi 2913,09 zł. Na dzień wydania decyzji J. P. ponosi odpłatność w kwocie 1516,56 zł miesięcznie, zgodnie z decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Skoro dochód skarżącego przekraczał 300% kryterium dochodowego o 6298,63 zł, to tym samym kwalifikuje go do ponoszenia pełnej odpłatności za pobyt ojca w DPS w kwocie 1396,53 zł miesięcznie, od dnia [...] grudnia 2014 r.

Brak współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej uniemożliwił organowi dokonanie oceny, czy istnieją przesłanki uzasadniające zwolnienie go w całości lub w części z obowiązku ponoszenia spornej opłaty.

Organ pomocy społecznej wielokrotnie przesyłał skarżącemu projekty umów cywilnoprawnych o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt jego ojca w DPS w S., w tym opiewającą na kwotę 129,14 zł miesięcznie, których nigdy nie podpisał. Powyższe okoliczności uzasadniały ustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej.

Sąd I instancji uznał za niezasadny zarzut skarżącego, iż wobec wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. w obiegu funkcjonują dwie decyzje ustalające odpłatność za pobyt ojca skarżącego w DPS. Decyzja z dnia [...] grudnia 2007 r., którą ustalono wysokość opłaty J. P. za pobyt w DPS w kwocie 310,80 zł, stanowiącą 70% jego dochodu, została skierowana wyłącznie do J. P. Nie ustalono w niej kręgu osób zobowiązanych do partycypowania w tej odpłatności, stąd nie można mówić o tożsamości spraw.

Decyzja SKO w Opolu wydana została [...] grudnia 2014 r., co jednoznacznie wynika z protokołu posiedzenia organu odwoławczego. Uzyskana przez pełnomocnika w połowie lutego 2015 r. informacja organu o sporządzaniu uzasadnienia do wydanej tej decyzji nie dowodzi, iż wydana została w dwóch różnych datach. Okoliczność późniejszego sporządzenia pisemnego uzasadnienia decyzji nie ma bowiem żadnego wpływu na datę wydanego rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną wywiódł R. P. zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 59 ust. 1, art. 60 - 62, art. 104 ust. 4 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej przez ich niewłaściwą wykładnię i oddalenie skargi na decyzję ustalającą obowiązek ponoszenia opłaty przez skarżącego z mocą od dnia [...].12.2014 r. oraz niezależnie od powyższego niezastosowanie art. 64 ustawy o pomocy społecznej i brak zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt skarżącego w domu pomocy społecznej z uwagi na sytuację rodzinną i majątkową skarżącego oraz z uwagi na orzeczenie oddalające pozew o zasądzenie alimentów od skarżącego na rzecz J. P.;

2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3, art. 108 § 1 k.p.a., tj. naruszenie zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa poprzez oddalenie skargi od decyzji nie zawierającej wskazania podstawy materialnoprawnej jej wydania, określającej datę jej wydania na [...].12.2014 r., podczas gdy w lutym 2015 r. pełnomocnik skarżącego w rozmowie telefonicznej z pracownikiem SKO uzyskał informację, iż uzasadnienie decyzji jest w trakcie jego sporządzania, zatem data wydania decyzji wskazana w decyzji a data jej rzeczywistego wydania są datami różnymi i w efekcie doszło do wydania decyzji konstytutywnej z datą wsteczną o obowiązku ponoszenia odpłatności przez skarżącego, podczas gdy w rzeczywistości decyzja ta została wydana w formie wymaganej przepisami k.p.a. najwcześniej w drugiej połowie lutego 2015 r., orzeczenie co do sprawy, która została już rozstrzygnięta nieuchyloną decyzją ostateczną, brak ustalenia całokształtu sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, aktualnej na dzień wydawania decyzji przez organ II instancji oraz niewłaściwe zakreślenie przedmiotu postępowania w zawiadomieniu o wszczęciu tego postępowania. Zarzucane uchybienia mają istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności na ustalenie wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego na dzień rozpatrzenia sprawy pomimo istotnej zmiany wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz na termin powstania obowiązku skarżącego ponoszenia opłaty za pobyt J. P. w domu pomocy społecznej.

3. naruszenie art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji wobec istnienia przesłanek opisanych w art. 156 §1 pkt 2 i 3 k.p.a., tj. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa przez brak ustalenia przez organ administracyjny sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny na dzień wydania decyzji uchylającej orzeczenie organu I instancji i orzekającej co do istoty sprawy oraz wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt J. P. w domu pomocy społecznej, co prowadzi do funkcjonowania w obiegu prawnym co najmniej dwóch decyzji ustalających odpłatność za pobyt J. P. w domu pomocy społecznej.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz decyzji dnia z [...] grudnia 2014 r. i decyzji z dnia [...] września 2014 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że w sprawie tej orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, który prawomocnym wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013r. sygn..akt II SA/Op 419/13 uchylił decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia [...] marca 2013r. i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] czerwca 2013.w przedmiocie zwrotu przez R. P. należności z tytułu z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej J. P. W wyroku tym Sąd stwierdził, że źródłem powstania obowiązku ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i jednocześnie warunkiem zgodnego z prawem zastosowania mechanizmu wnoszenia opłat zastępczych przez gminę jest wydanie, na podstawie art.59 ust.1 w zw. z art.61 ust.1 i 2 ustawy, decyzji określającej osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty i ustalającej wysokość opłaty, to w sytuacji niewydania tego rodzaju decyzji brak jest podstaw do rozstrzygania na podstawie art.61 ust.3 w zw. z art. 104 ust.3 ustawy o obowiązku zwrotu poniesionej zastępczo przez gminę opłaty. Jednym słowem Sąd stwierdził, że w pierwszej kolejności powinna być wydana decyzja zobowiązująca skarżącego (R. P.) do ponoszenia opłaty za pobyt ojca domu pomocy społecznej oraz określająca wysokość tej opłaty, a następnie dopiero możliwe jest wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu należności, wskazał również na związanie powyższą ocena prawną zgodnie z art.153 p.p.s.a. W takich okolicznościach w niniejszym postępowaniu wydane zostały przedmiotowe decyzje ustalające odpłatność R. P. za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć, że nie został podniesiony zarzut naruszenia art.153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie organu administracji publicznej oraz sądu oceną prawną oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie. Ocena prawna dotyczyć może w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia. Niepodniesienie zarzutu naruszenia art.153 p.p.s.a. oznacza, że kontrolowany obecnie zaskarżony wyrok WSA, oraz decyzje wydane zostały zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku WSA z dnia 5 grudnia 2013r. sygn..akt II SA/Op 419/13.

Natomiast w zarzutach skargi kasacyjnej w pkt 1 wskazano na naruszenie prawa materialnego, tj. art.59 ust.1, art.60-62, art.104 ust.4 i art.106 ust.1 i ust.4 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niewłaściwą wykładnię i oddalenie skargi, oraz niezastosowanie art.64 ustawy poprzez brak zwolnienia skarżącego od ponoszenia opłaty. Odnosząc się do tych zarzutów należy w pierwszej kolejności zauważyć, że powołane art.104 ust.4 i 106 ust 1 i ust.4 znajdują się w rozdziale 7 ustawy zatytułowanym postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zarzut ich naruszenia jest niezasadny, powołany art.104 ust.4 ma zastosowanie w przypadku gdy na podstawie art.104 ust.3 została wydana decyzja w sprawie zwrotu określonych należności, natomiast kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje nie dotyczą zwrotu należności , ale ustalenia opłat za pobyt J. P. w domu pomocy społecznej. Natomiast art.106 ust.1 stanowi, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej następuje w formie decyzji, zaś zgodnie z ust.4 wydanie decyzji następuje po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Wskazany przepis dotyczy tych spraw, których przedmiotem jest przyznanie (bądź odmowa) przyznania świadczenia, a nie ustalenia opłaty, przepis ten został powołany wyłącznie w decyzji organu I instancji, zaś organ II instancyjny nie odwołuje się już do tego przepisu, podobnie jak Sąd w swoim uzasadnieniu, stąd też zarzut jego naruszenia jest niezasadny. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art.64 ustawy, zasadnie Sąd wskazał, że przewidziana w tym przepisie możliwość wydania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej może mieć miejsce dopiero po ostatecznym określeniu wysokości opłaty miesięcznej, a nadto decyzja w tej materii jest uznaniowa. Tym samym możliwość wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji na podstawie art.64 ustawy jest nadal możliwa, o czym również informował organ II instancji.

Jeśli zaś chodzi zarzuty dotyczące art.59 ust.1 i art.60-62 ustawy, to kwestia zastosowania tych przepisów została już przesądzona w powoływanym wyroku w sprawie II SA/Op 419/13. Stąd też należy tylko wskazać, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.

Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatem decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów postępowania tj. art.6, 7, 8, 77§1, 107§1 i 3, 108 k.p.a., a które również były podnoszone w skardze, to należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku odniósł się szczegółowo do powyższych zarzutów. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję wskazał, że w trakcie postępowania administracyjnego, mimo podejmowanych przez organ czynności, skarżący nie podjął współdziałania umożliwiającego organowi dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej, nie podał informacji o osiąganym dochodzie przez siebie jak i żonę. W takiej sytuacji wobec braku współdziałania skarżącego, organ na podstawie informacji zgromadzonych z urzędu, a pozyskanych z urzędu skarbowego o wysokości osiąganego przez skarżącego dochodu oraz zaświadczenia o zarobkach żony skarżącego poczynił ustalenia w sprawie. W konsekwencji powyższego zarzuty dotyczące naruszenia wskazanych przepisów są niezasadne. Sąd odniósł się również do podnoszonej okoliczności kwestionującej datę decyzji organu II instancji tj. [...] grudnia 2014r., w sytuacji gdy pełnomocnik skarżącego w połowie lutego 2015r. w telefonicznej rozmowie z pracownikiem SKO uzyskał informacje, że uzasadnienie decyzji jest w trakcie sporządzania.

W zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania zarzucono nadto naruszenie art.145 §1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji wobec istnienia przesłanek z art.156 §1 pkt 2 i 3 k.p.a. tj wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa poprzez brak ustalenia przez organ sytuacji majątkowej skarżącego na dzień wydania decyzji. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie co najmniej z kilku powodów: przede wszystkim aby skutecznie sformułować zarzut rażącego naruszenia prawa o którym mowa w art.156 §1 pkt 2 k.p.a., to nie można się ograniczyć do powołania tylko tego przepisu, ale przepis ten powinien być powiązany z konkretnymi przepisami materialnoprawnymi, które mają zastosowanie w danej sprawie i które zostały naruszone, ponadto za pomocą tego zarzutu nie można kwestionować ustaleń faktycznych w sprawie. Nadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący podnosi, że jego sytuacja w 2014r. i obecnie (czyli na datę sporządzenia skargi kasacyjnej, która jest z 4 września 2015r.) jest diametralnie inna, należy jednak zauważyć, że kontrola decyzji dokonywana jest na datę jej wydania, a nie datę rozpoznania skargi. Zaś zmiana sytuacji majątkowej może uzasadniać wystąpienie z wnioskiem na podstawie art.64 ustawy.

Niezasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia art.156 §1 pkt 3 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Istotnym jest, że aby zaistniała tożsamość sprawy, konieczne jest aby obie decyzje dotyczyły tożsamego podmiotu oraz tożsamego przedmiotu sprawy, przy jednoczesnej tożsamości stanu prawnego i faktycznego. Wydaną w dniu [...] grudnia 2007r. decyzją ustalono J. P. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 310,80zł stanowiącą 70% jego dochodu (ustalona kwota nie pokrywała pełnej opłaty). Decyzja ta była skierowana wyłącznie do J. P., natomiast w decyzji tej nie ustalono innych osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, stąd też nie można mówić o tożsamości spraw, a w konsekwencji o naruszeniu art.156 §1 pkt 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.