Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Beata Krajewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu w sprawie ze skargi D. S. na pismo Agencji Restrukturyzacji I Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...) w przedmiocie wypłaty pomocy finansowej ze środków unijnych p o s t a n a w i a: 1. zwolnić Skarżącą od kosztów sądowych 2. odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy D. S., dalej "Skarżąca", wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi na pismo Agencji Restrukturyzacji I Modernizacji Rolnictwa przedmiocie wypłaty pomocy finansowej ze środków unijnych.

Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z bratem. Jako źródło dochodów wskazała działalność gospodarczą, która – zgodnie z oświadczeniem skarżącej - przynosi stratę (1.746,87 zł – strata za 2013 r.) Brat Skarżącej jest osobą bezrobotną i nie przysługuje mu prawo do zasiłku. Skarżąca wyjaśniła, że dom, w którym mieszka oraz nieruchomość rolna o powierzchni 3,68 ha są własnością brata. Dodała, że spłaca kredyty i zobowiązania zaciągnięte na sfinansowanie inwestycji oraz, że uzyskuje pomoc od rodziny.

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone wyjaśnienia okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego, pismem z 21 lipca 2014 r. Skarżącą wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez Sąd. W odpowiedzi Skarżąca przedstawiła zeznania podatkowe za lata 2012 – 2013, informacje dotyczące dochodu za rok 2012 oraz za okres od stycznia do czerwca 2014 r., umowę otwarcia i prowadzenia rachunku bankowego oraz umowę kredytową, deklaracje VAT za okres od stycznia do czerwca 2014 r., rachunki z tytułu zużycia energii elektrycznej, ewidencję środków trwałych oraz wyciągi z rachunków bankowych. Dodała, że ponosi koszty wywozu śmieci, kanalizacji i zużycia wody.

Postanowieniem z 25 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy zwolnił Skarżącą od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

W dniu 10 września 2014 r. do Sądu wpłynął sprzeciw Skarżącej na postanowienie z 25 sierpnia 2014 r.

W piśmie tym Skarżąca wyjaśniła, że dochód w wysokości 176.772,78 zł jest dochodem brutto. Zysk roczny wynosi natomiast około 11.000 zł rocznie. Skarżąca dodała, ze środki na zakup samochodu oraz remont ogrodzenia i położenie kostki brukowej pożyczyła od siostry i sąsiadki, a budowę pawilonu sfinansowała z kredytu bankowego. Kwota 10.299,11 zł , która wpłynęła na konto Skarżącej w czerwcu br. Stanowi odszkodowanie za rozbity samochód. Uzyskane środki Skarżąca zwróciła siostrze tytułem długu. Wypłaty gotówkowe wynikają natomiast z faktu, że wielu dostawców po zapłatę za towar przyjeżdża osobiście. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada wolnych środków finansowych i nie jest w stanie ponieść dodatkowych kosztów obsługi prawnej, tym bardziej, że mieszka w małej miejscowości, ewentualnej pomocy prawnej musiałaby szukać w miasteczku odległym od jej miejsca zamieszkania o około 30-40 km. W ocenie Skarżącej nie przyznanie jej pełnej pomocy prawnej spowoduje uszczerbek w godziwej egzystencji i ograniczy konieczne, niezbędne comiesięczne wydatki i doprowadzi do bankructwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a". – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.

Oceniając zasadność zwolnienia Skarżącej z kosztów sądowych oraz przyznania jej prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania Skarżąca może zostać zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, jeżeli podejmie decyzję o zaskarżeniu orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji oraz do wypłaty wynagrodzenia profesjonalnemu pełnomocnikowi za przygotowanie skargi kasacyjnej.

Analizując złożone wyjaśnienia i przedstawione dokumenty wskazać należy, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która według Skarżącej nie stanowi źródła dochodu, ponieważ generuje straty. Z załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracji podatkowych wynika, że w 2012 r. strata na działalności gospodarczej wyniosła (-)4.433,24 zł, w 2013 r. wyniosła (-)20.962,39 zł, a I półrocze 2014 r. również zakończyło się stratą w wysokości (-)8.373,21 zł.

Odnosząc się do złożonego oświadczenia, że od dwóch lat Skarżąca prowadzi działalność przynoszącą stratę, podkreślić należy, że ten ujemny bilans, nie może zostać przełożony wprost na ocenę zasadności zwolnienia Skarżącej z kosztów sądowych. Istotne jest, że Skarżąca uzyskuje wysokie przychody z prowadzonej działalności gospodarczej. W 2012 r. – osiągnęła przychody w wysokości 176.772,78 zł, w 2013 r. – w wysokości 112.463,30 zł, a w pierwszej połowie roku 2014 – w wysokości 77.992,13 zł. Odnosząc się do wyjaśnień złożonych w sprzeciwie, należy zwrócić Skarżącej uwagę, że koszty prowadzonej działalności (np. energia elektryczna, ścieki, ubezpieczenie, ale również koszt zakupu towarów, koszty obsługi księgowej, paliwo do pojazdów, składki ubezpieczeniowe, podatki, raty spłacanego kredytu, o ile jest związany z prowadzoną dzielnością gospodarczą) stanowią koszty uzyskania przychodów i nie są płacone z zysku netto. Wydatki te są odliczane od przychodu (dochodu brutto) i wpływają na wynika działalności gospodarczej tj. wysokość dochodu lub straty. Skarżąca, ponosząc koszty przekraczające uzyskane przychody (w 2012 r. – 181.206,02 zł, w 2013 r. - 133.425,69 zł, w 2014 r. - 86.365,34 zł) musi dysponować środkami finansowymi na ich poniesienie.

Z nadesłanych wyciągów bankowych wynika, że w dniu 30 czerwca 2014 r. na koncie bankowym Skarżąca posiadała 10.299,11 zł. Wyjaśniła, że jest to odszkodowanie wypłacone przez ubezpieczyciela w związku z zaistniałą szkodą. Uzyskane środki Skarżąca przekazała siostrze tytułem długu. Odnośnie ewidencjonowanych na koncie wypłat gotówkowych wyjaśniła, że w ten sposób uiszcza należności dostawcom.

Podkreślić należy, że Skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, co Sąd może uczynić, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest więc możliwe, w sytuacji gdy wnioskodawca jest pozbawiony dochodów, nie jest w stanie ich zgromadzić również ze względu na swoją "nieporadność", nie może liczyć na pomoc innych osób, np. rodziny. Odnosząc się do argumentu, iż nie przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie spowoduje uszczerbek w godziwym egzystowaniu i ograniczy konieczne wydatki stwierdzić należy, że Sąd uznał, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego i zwolnił Skarżącą z kosztów sądowych. W ocenie Sądu nałożenie na Skarżącą obowiązku poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego mogłoby spowodować powstanie uszczerbku w godziwym egzystowaniu. Zwolnienie Skarżącej z wszystkich kosztów postępowania nie jest zasadne, ponieważ w ocenie Sądu nie można stwierdzić, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sytuacji gdy prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której obraca środkami pieniężnymi w znacznej wysokości, co wynika że złożonych deklaracji podatkowych oraz przedstawionych wyciągów bankowych. Pomimo, że prowadzona działalność przynosi straty, Skarżąca nie decyduje się na jej zakończenie, a więc uzyskuje z tej działalności środki na utrzymanie. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że Skarżąca utrzymuje dobre stosunki z rodziną, o czym świadczy pomoc finansowa, której Skarżącej udzieliła siostra (skarżąca zwróciła jej pożyczkę na zakup samochodu z uzyskanego odszkodowania) oraz mieszka w domu niepracującego brata.

Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.