Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018r. r. nr [...].

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Prezydent [...] ww. decyzją stwierdził, że świadczenie wychowawcze wypłacone A. B. na pierwsze dziecko - córkę M. B. za okres od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł, stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że świadczenie wychowawcze na dwoje dzieci przyznano A. B. decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. W dacie wydania decyzji dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosił [...] zł i nie przekraczał kryterium dochodowego, to jest [...] zł. A. B. dnia [...] listopada 2017 r. zgłosił fakt podpisania nowej umowy o pracę od dnia [...] listopada 2016 r., z której dochód za grudzień 2016 r. wyniósł [...] zł. Po przeliczeniu dochodu, dochód na osobę w rodzinie wynosił [...] zł i przekraczał kryterium dochodowe ustalone ustawą. Dalej stwierdzono, że świadczenie wychowawcze nie przysługiwało od stycznia 2017 r. i świadczenie pobrane od stycznia do [...] września 20917 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. B..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę wskazało, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dnia 1 lipca 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924).

Ustawa ta w art. 6 ust. 1 pkt 1) stanowi, że w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Zatem w niniejszej sprawie zastosowanie będą miały przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu sprzed zmian dokonanych z dniem 1 lipca 2019 r.

Kolegium stwierdziło, że jeżeli świadczenie wychowawcze było przyznane na okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r., to rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia jest rok kalendarzowy 2014. Ustawa w art. 7 ust. 3 stanowi, że "W przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego."

Zgodnie z powyższym przepisem do miesięcznego dochodu dodano miesięczny dochód A. B. osiągnięty w grudniu 2016 r., co dało kwotę dochodu na osobę w rodzinie [...] zł.

Natomiast przepis art. 2 pkt 19 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawiera zamknięty katalog przesłanek kwalifikujących utratę dochodu. Organy są więc zobowiązane na podstawie tego przepisu do zakwalifikowania, jako utratę dochodu, zaistnienie któregokolwiek z wymienionych tam przypadków, ale nie mają możliwości uznania na tle przepisów ustawy utraty dochodu spowodowanej innymi zdarzeniami, niż wymienione we wskazanym przepisie. Wśród wymienionych przesłanek ustawodawca nie wymienił jako powodu utraty dochodu zmiany wymiaru zatrudnienia.

Żaden z wymienionych w tym przepisie przypadków nie występuje w sytuacji żony A. B., zatem nie można w ocenie Kolegium uznać pracy na 1/2 etatu za utratę dochodu, tym bardziej, że D. B. umowę o pracę na 1/2 etatu podpisała dnia [...] września 2015 r. Zmiana warunków pracy, w wyniku której zmniejszono wymiar zatrudnienia, a tym samym obniżono wynagrodzenie, nie jest tożsama z jej utratą, ani z utratą dochodów w rozumieniu ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Kolegium wskazało, że przepis art. 25 ust. 1 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi, że osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

W tej sytuacji zdaniem Kolegium należy uznać, że świadczenie wychowawcze ustalone decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2016 r., wypłacone za okres od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] września 2017 r. w wysokości [...] zł, stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi. Decyzja organu I instancji została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. B. podnosząc, że wzięto pod uwagę nieaktualny dochód z 2014 r., w sytuacji gdy żona od [...] września 2015 r. zatrudniona była na ½ etatu w wyniku zmiany warunków pracy i płacy. W związku z powyższym nastąpiła utrata dochodu, co organ powinien uwzględnić.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za zasadną.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm. – dalej "ustawa"), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organy wywiodły prawo do wydania spornej decyzji z treści art. 2 ust.20 lit.c) ustawy, w myśl której za uzyskanie dochodu uważa się podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreśliły, że strona poinformowała organ I instancji o podjęciu zatrudnienia od [...] listopada 2016 r. Uznały również, że żona skarżącego nie utraciła dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy, bowiem za utratę dochodu uważa się utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący konsekwentnie kwestionuje pominięcie przez organy utraty przez żonę zatrudnienia akcentując, że również zmniejszenie wymiaru czasu pracy i zmniejszenie wynagrodzenia spełnia przesłankę wynikającą z art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy.

Zdaniem Sądu, organy uchybiły normie z art. 2 ust. 19 lit c ustawy. Z analizy akt sprawy wynika, że przyczyną wydania spornej decyzji było uznanie przez organy orzekające, iż w przypadku żony skarżącego nie doszło do utraty dochodu w rozumieniu art. 2 ust. 19 lit. c ustawy mimo zmniejszenia wymiaru czasu pracy z pełnego na 1/2 etatu i uzyskiwania w związku z tym mniejszego wynagrodzenia.

Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że w przypadku utraty zatrudnienia nie chodzi jedynie o utratę zatrudnienia w całości ale dla przyjęcia utraty dochodu wystarczająca jest utrata zatrudnienia w części, np. wskutek zmniejszenia wymiaru czasu pracy i płacy, urlopu bezpłatnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1728/17, skoro "utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" czyli "strata, zanik, ubytek" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zdarzeniem powodującym, że określona osoba przestaje uzyskiwać jakikolwiek dochód, bądź też powodującym, że jej dotychczasowy dochód ulega częściowemu zmniejszeniu, to nie sposób wiązać tego pojęcia wyłącznie z całkowitym ustaniem prawnego stosunku zatrudnienia. W pojęciu tym będą mieściły się wszelkie zmiany związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływające na zmniejszenie jej dochodów". Zatem o "utracie dochodu" należy mówić zarówno w sytuacji, gdy określona osoba przestała uzyskiwać jakikolwiek dochód, jak i w sytuacji, gdy jej dotychczasowy dochód uległ częściowemu zmniejszeniu. Zdarzenia wymienione w katalogu określonym w punktach a-j przepisu art. 2 pkt 19 ustawy to zatem zdarzenia wpływające w ten właśnie sposób na dochody określonej osoby. Tak też należy wykładać istotne w realiach niniejszej sprawy przesłanki "utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jako zdarzeń powodujących utratę dochodu (wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 378/18). Powyższe upoważnia do tezy, że przepis art. 2 pkt 19 ustawy nie może być wykładany literalnie. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą, nie sposób zaakceptować stanowiska Kolegium interpretującego pojęcie utraty dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia, którym posługuje się art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy, w taki sposób, iż sprowadza się ono jedynie do sytuacji, gdy ta utrata związana jest z całkowitym zaprzestaniem świadczenia pracy, a w konsekwencji do braku podstaw do uwzględnienia jako dochodu utraconego obniżenia wynagrodzenia, które nastąpiło z dniem [...] września 2015 r. w ramach tego samego stosunku pracy. Zdaniem Sądu, pojęcie utrata zatrudnienia obejmuje również utratę zatrudnienia lepiej płatnego na rzecz gorzej wynagradzanego, nawet jeżeli do tego dochodzi w drodze aneksu do umowy o pracę w zakresie zmiany wymiaru czasu pracy do 1/2 etatu. Takie rozumienie dochodu utraconego przyjmowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do świadczenia wychowawczego przyznawanego na podstawie ww. ustawy (por. wyrok NSA sygn. akt I OSK 1376/17 z dnia 13 grudnia 2017 r.). W wyroku tym stwierdzono, iż częściowa utrata dochodu, która powoduje obniżenie łącznego dochodu w rodzinie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia "500+", daje podstawę do uwzględnienia takiego wniosku, o ile spełnione zostaną pozostałe ustawowe przesłanki. Wykładni art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji, w której stosunek pracy ustał. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego zawężenia kręgu potencjalnych beneficjentów przewidzianego w tej ustawie świadczenia, co niewątpliwie byłoby nie tylko sprzeczne z intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 4 ust. 1 ustawy lecz również z zagwarantowaną w art. 32 Konstytucji RP zasadą równości. Ten pogląd skład orzekający w całości podziela .

W tych okolicznościach stwierdzić należy, że organy obu instancji błędnie zastosowały w sprawie obowiązujące przepisy prawa materialnego art. 25 , art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy. Nie dokonały przy tym ustaleń w zakresie utraty zatrudnienia żony skarżącego uznając ogólnie, iż nie doszło do utraty zatrudnienia. Tym samym organy naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i w konsekwencji niewłaściwie zastosowały przepisy prawa materialnego. Naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji .

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.