Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka masy upadłości P. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości P. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Syndyk masy upadłości P. sp. z o.o. wnioskiem na urzędowym formularzu PPPr z 10 listopada 2014 r zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu formularza wskazał, że spółka została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego postawiona w stan upadłości i od tego czasu nie prowadzi żadnej działalności. Nie posiada majątku, oprócz środków pieniężnych na rachunkach (1918998,43 zł), które są przeznaczone na pokrycie zobowiązania podatkowego w kwocie 10231633 zł. Jedyne dochód spółki to odsetki od lokat terminowych. Jedynym wierzycielem spółki jest Skarb Państwa. Uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 tys zł pomniejszy masę upadłości i odbędzie się z pokrzywdzeniem wierzyciela.

W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 13. listopada 2014 r syndyk poinformował, że koszty obsługi prawnej zostały przedpłacone w październiku 2013 r., kiedy to uiszczono kwotę 161600,25 zł. Miesięczne koszty wynoszą: wynajem biura (350 zł); obsługa administracyjna 1500 zł; obsługa księgowa 1500 zł. Koszty te są pokrywane z wpływów z likwidacji majątku spółki. Syndyk przekazał zarazem, m.in., zestawienie wydatków, wyciągi z rachunków bankowych, potwierdzenie warunków lokaty krótkoterminowej, skrócony bilans za 2013 r, rachunek zysków i strat za 2013 r, rejestry zakupów i sprzedaży za poszczególne miesiące 2014 r z buforem, wprowadzenie do sprawozdania finansowego na dzień 31.12.2013 r oraz na dzień 23.01.2014 r, CIT-8 za 2013 r, PIT-8/O za 2013 r, uzupełniająca lista wierzytelności likwidacyjnej.

Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z dnia 8 grudnia 2014r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, iż stanowisko referendarza sądowego o konieczności należytego planowania przez Spółkę wydatków i przewidywaniem kosztów związanych z postępowaniem sądowym, w sytuacji w której wydanie decyzji wymiarowych jest związane z nieuczciwym działaniem kontrahentów Spółki, jest tak naprawdę żądaniem, by każdy podatnik prowadzący działalność gospodarczą, na wszelki wypadek gromadził środki pieniężne na wpis sądowy, gdyby okazało się że stał się ofiarą oszustwa.

Skarżąca podniosła, iż ewentualne wierzytelności z tytułu wydanych decyzji podatkowych są przychodem budżetu państwa, podobnie jak wpis sądowy, inna jest jedynie jednostka organizacyjna, z której działaniem takie środki trafią do budżetu. Zdaniem Skarżącej gdyby sąd uznał legalność wydanej decyzji podatkowej to kwoty zgromadzone przez syndyka masy upadłości i tak trafią do wierzyciela publicznego. Zwolnienie Spółki z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego nie wpłynie zatem w żaden sposób na pokrzywdzenie wierzyciela publicznoprawnego i nie będzie, wbrew temu co przyjął referendarz sądowy, formą dofinansowania strony z budżetu państwa. 

W rozpoznawanej sprawie, odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Środki majątkowe zgromadzone przez syndyka nie pozwalają mu na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, a ta okoliczność spowodowałaby konieczność odstąpienia przez syndyka od popierania skargi. W konsekwencji uniemożliwiono by syndykowi realizację prawa do sądu i skontrolowanie zaskarżonej decyzji.

Reasumując, zdaniem Spółki zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Nie zgodziła się z stwierdzeniem referendarza sądowego, że prowadzenie postępowania likwidacyjnego spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Skarżącej przeznaczenie środków, jakimi dysponuje syndyk z masy upadłości na wpis od skargi utrudniłoby skuteczne prowadzenie likwidacji spółki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące.

Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W niniejszej sprawie Syndyk masy upadłości Skarżącej zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecny etapie postępowania obejmują wpis od skargi, w kwocie 100.000 zł Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu.

Rozpatrując niniejszy wniosek Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, dostępne w CBOSA). Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Jak wynika z formularza PPPr Skarżąca nie posiada majątku, oprócz środków pieniężnych na rachunkach w kwocie 1.918.998,43 zł przeznaczonych na pokrycie zobowiązania podatkowego wynikającego ze skarżonej decyzji. Należy również wskazać, iż Syndyk poinformował, że koszty obsługi prawnej zostały przedpłacone w październiku 2013 r., kiedy to uiszczono kwotę 161.600,25 zł. Niezależnie od posiadanych zasobów, z historii rachunku bankowego (oraz z oświadczeń strony) wynika regulowanie zobowiązań stałych, miesięcznych na kwotę przekraczającą 3 tys. zł (wynajem biura (350 zł); obsługa administracyjna 1500 zł; obsługa księgowa 1500 zł.) jak też sporadycznych wydatków. Ponadto Syndyk załączył do akt sprawy listy wierzytelności Skarżącej wobec osób prawnych, osób fizycznych oraz organów państwowych.

Podkreślić należy, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. I FZ 40/13, dostępne w CBOSA). Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. (por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. I FZ 431/12, postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. II SA/Bk 685/14, dostępne w CBOSA).

Wprawdzie strona skarżąca prowadzi obecnie dwie sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnymi (sprawa o sygn. akt III SA/Wa 3015/14, gdzie wpis od skargi został określony w kwocie 100 zł), lecz wskazać należy, iż w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, strona wszczynając wiele postępowań sądowych powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków, dlatego też powinna poczynić oszczędności, które pozwoliłyby jej na ich pokrycie we własnym zakresie. Jak stwierdził NSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 29 marca 2011 r., sygn. I OZ 191/11 (dostępne w CBOSA) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.

Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganych kosztów postępowania, tj. na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 100.000 zł.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia