Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 5 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu Gminy [...] od decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr KKU 153/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oddala sprzeciw.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z 13 kwietnia 2022 r. nr KKU 153/20 na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. uchylił w całości decyzję Wojewody Śląskiego z 4 czerwca 2020 r. nr NWXVa.7532.240.2019 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda Śląski ww. decyzją 4 czerwca 2020 r. na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1996 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości państwowej, położonej w granicach administracyjnych Miasta [...], w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,0085 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] Sądu Rejonowego w M..

W wyniku odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wydała objętą sprzeciwem decyzję z 13 kwietnia 2022 r. uchylającą w całości ww. Wojewody Śląskiego z 4 czerwca 2020 r. i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu, że obowiązkiem organów administracji orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest ustalenie, w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, a więc czy według stanu na dzień 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego, dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. W dalszej kolejności, organ pierwszej instancji powinien ustalić czy nie wystąpiły przesłanki wyłączające komunalizację wskazane w art. 11-12 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

W ocenie organu odwoławczego Wojewoda Śląski, wydając decyzję z 4 czerwca 2020 r. odniósł się do stanu prawnego na dzień 1 stycznia 1996 r., a nie 27 maja 1990 r., podając przy tym niewłaściwe przepisy stanowiące podstawę tego rozstrzygnięcia. Decyzja ta nie może więc zostać poddana stosownej kontroli instancyjnej również ze względu na to, iż została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji. Wojewoda Śląski nie przytoczył natomiast przepisów prawa wskazanych w ustawie z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o prawnikach samorządowych, nie wyjaśnił powodów ich niewskazania, nie wytłumaczył powodów zastosowania innych przepisów prawa materialnego jako podstawy decyzji oraz nie dokonał ich wykładni.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Gmina [...] wniosła sprzeciw od powyższej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 13 kwietnia 2022 r. (nazywając go skargą). Decyzji tej zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 w zw. z art. 127 § 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez rozpatrzenie odwołania złożonego przez [...] S.A. z siedzibą W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. oraz wydanie w dniu 13 kwietnia 2022 r. decyzji uchylającej decyzję Wojewody Śląskiego z 4 czerwca 2020 r., podczas gdy ten środek zaskarżenia został wniesiony przez podmiot niebędący stroną toczącego się postępowania administracyjnego, a zatem organ II instancji winien w takim wypadku uznać postępowanie odwoławcze w sprawie w całości za bezprzedmiotowe i w związku z tym wydać decyzję o jego umorzeniu;

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 87 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w zw. z art 23 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych (Dz.U. Nr 141, poz. 692 ze zm.), poprzez ich niezastosowanie, zasadzające się na błędnym uznaniu, iż podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody Śląskiego z 4 czerwca 2020 r. winien stanowić art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., podczas gdy z wniosku Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 marca 2019 r. wprost wynika, iż nabycie mienia komunalnego nie ma nastąpić w trybie ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym, tylko w trybie określonym w przepisach szczególnych, tj. w szczególnym postępowaniu komunalizacyjnym określonym w ustawie - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Zarzucając powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości objętej sprzeciwem decyzji oraz umorzenie postępowania odwoławczego prowadzonego przed Krajową Komisją Uwłaszczeniową, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, względnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Zgodnie z treścią art. 64a p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Z treści art. 64e p.p.s.a. wynika, że rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).

Z treści powołanych przepisów wynika, że kontrola prawidłowości decyzji kasacyjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ drugiej instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy zachodziły przesłanki z art. 138 § 2 k.p.a., to jest, czy organ odwoławczy wykazał wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej z naruszeniem przepisów postępowania oraz czy wykazał, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, przez co uniemożliwia uzupełnienie postępowania przez organ odwoławczy (art. 136 k.p.a.) bez naruszenia zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.).

W orzecznictwie przyjmuje się, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest równoznaczny z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (tak NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2846/12).

Kontroli sądowej w tej sprawie w oparciu o powyżej opisane kryteria w wyniku sprzeciwu poddana została decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 13 kwietnia

2022 r. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja ta nie narusza prawa.

Zdaniem Sądu prawidłowo Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa stwierdziła, że w tej sprawie zaistniały podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. i uchylenia decyzji Wojewody Śląskiego z 4 czerwca 2020 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1996 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości państwowej, położonej w granicach administracyjnych Miasta [...], w obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 0,0085 ha, objętej księgą wieczystą nr [...] Sądu Rejonowego w M. i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Z uzasadnienia objętej sprzeciwem decyzji wynika, że podstawą uchylenia ww. decyzji Wojewody Śląskiego było rozstrzygnięcie sprawy według stanu prawnego na dzień 1 stycznia 1996 r., a nie 27 maja 1990 r. i podanie niewłaściwych przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, a w konsekwencji wydanie jej z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji.

Sąd podziela ocenę organu odwoławczego co do tego, że Wojewoda Śląski nie przedstawił podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia i nie wyjaśnił powodów jej niewskazania. Nie rozpoznał więc w sposób prawidłowy sprawy co do istoty.

Wobec powyższego organ odwoławczy trafnie stwierdził, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Spełnienie przesłanek do stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości winno zostać w sposób jednoznaczny ustalone przez organ właściwy, którym w tej sprawie jest Wojewoda Śląski. Inaczej zostałaby naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania.

Dlatego za niezasadny, bo podniesiony przedwcześnie Sąd uznał zarzut naruszenia przez Krajową Komisję Uwłaszczeniową prawa materialnego. Również zarzut braku legitymacji [...] S.A. z siedzibą w W. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. do wniesienia odwołania nie zasługiwał na uwzględnienie już tylko z tego powodu, że podmiot ten był adresatem decyzji organu pierwszej instancji.

Reasumując, zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa trafnie uznała, że organ pierwszej instancji nie rozstrzygnął sprawy w oparciu o prawidłową podstawę prawną oraz nie wyjaśnił należycie zasadności podjętego rozstrzygnięcia.

Ze wskazanych powodów Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wykazał, iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.