Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażaleń D. S. oraz Firmy X. s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 784/17 o odrzuceniu skargi w sprawach ze skarg Firmy X. s.c., D. S. i T. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego spółki cywilnej w podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej wspólników tej spółki i spółki za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. i I kwartał 2011 r. wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

1. W sentencji zaskarżonego postanowienia z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 784/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że po rozpoznaniu w tym dniu na posiedzeniu niejawnym "sprawy ze skargi Firmy X. s.c., D. S. i T. S." na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 21 lutego 2017 r. postanawia "odrzucić skargę".

Należało przy tym odnotować, że wspomniana decyzja załatwiała więcej niż jedną sprawę w ujęciu materialnoprawnym. Mianowicie wydana została w przedmiocie zarówno określenia zobowiązania podatkowego samej spółki cywilnej, to jest Firmy X. s.c. (dalej: Spółka), w podatku od towarów i usług za I kwartał 2011 r., jak i ustalenia odpowiedzialności podatkowej każdego ze wspólników tej spółki, to jest D.S. oraz T. S., solidarnie między nimi i z ową spółką za jej zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r. i I kwartał 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że: - w związku ze skargami wniesionymi przez wspomniane podmioty (czyli Spółkę oraz jej dwóch wspólników D.S. i T.S. - przyp. NSA) zarządzeniami z dnia 24 sierpnia 2017 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu z pouczeniem, że nieuczynienie zadość wezwaniu będzie skutkować odrzuceniem skargi; - przesyłki zawierające odpisy zarządzeń zostały przesłane na adresy skarżących; - wobec braku możliwości doręczenia w dniu 30 sierpnia 2017 r. przesyłki pozostawiono w placówce pocztowej zawiadamiając o tym adresatów; - powtórne zawiadomienia o nadejściu przesyłek umieszczono w skrzynce oddawczej adresatów w dniu 7 września 2017 r.; - wobec nieodebrania przez adresatów przesyłek w terminie czternastu dni liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pism w placówce pocztowej uznać należało, iż przesyłki doręczono (ziściła się fikcja prawna doręczenia) w dniu 13 września 2017 r.; - faktyczne wydanie w dniu 14 września 2017 r. przez urząd pocztowy przesyłek adresatom nie niweczyło doręczenia wynikającego z upływu owych czternastu dni; - ostatnim dniem do uiszczenia wpisu od skarg był zatem 20 września 2017 r., zaś zwolnienie z tego obowiązku mogło nastąpić w wyniku złożenia w tym czasie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; - wnioski o przyznanie prawa pomocy złożono jednak po terminie, bo w dniu 21 września 2017 r.; - strony nie dochowały więc terminu do uczynienia zadość wezwaniom do uiszczenia wpisów; - podstawę orzeczenia zawartego w sentencji stanowił art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: P.p.s.a.)

2. Na postanowienie Sądu pierwszej instancji Spółka oraz D.S. reprezentowani przez tego samego adwokata ustanowionego w ramach przyznanego im prawa pomocy - złożyli tożsame w treści zażalenia. Zażalenia te zawarto w jednym piśmie procesowym ich pełnomocnika z dnia 19 marca 2018 r.

W zażaleniach zaskarżyli postanowienie w całości oraz w takim też zakresie wnieśli o jego uchylenie.

Sądowi pierwszej instancji zarzucili naruszenie art. 220 § 3 i art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 73 § 4 P.p.s.a. Zwrócili uwagę, że: - tryb doręczenia przesyłek zawierających wezwania o wpis nie został prawidłowo przeprowadzony; - pierwsze zawiadomienie adresatów nie zawierało określenia terminu odbioru pisma; - z kolei drugie wskazywało, iż ostatnim możliwym dniem odbioru pozostawionego pisma był dzień 14 września 2017 r., co potwierdzają złożone do akt dokumenty; - strona odbierając przesyłkę w dniu wskazanym w zawiadomieniu nie popełniła błędu i uchyliła się od skutków pism procesowym do niej kierowanych; - nie może ona bowiem ponosić negatywnych konsekwencji hipotetycznego błędu pracownika operatora pocztowego, w szczególności, gdy pierwszy dokument odbioru przesyłki był sporządzony wadliwie; - prawidłowo zatem i skutecznie złożyła w dniu 21 września 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Zażalenia jako usprawiedliwione podlegały uwzględnieniu, co w okolicznościach faktycznych trzech połączonych spraw sądowoadministracyjnych musiało prowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego wydanego w nich postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 784/17, poprzez jego uchylenie.

3.2. Sąd pierwszej instancji uznał, że przesyłki zawierające wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostały skutecznie doręczone skarżącym w dniu 20 września 2017 r. na podany przez nich adres. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił takiej oceny. Uważa przeciwnie, albowiem próby doręczenia przedmiotowych przesyłek do wszystkich skarżących nastąpiły z naruszeniem prawa.

3.3. Zgodnie z art. 65 § 1 P.p.s.a. sąd może dokonywać doręczeń między innymi przez operatora pocztowego. Jeżeli natomiast doręczenie nie może nastąpić w sposób przewidziany w art. 65-72 P.p.s.a., pismo składa się w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy na okres czternastu dni; zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe; w przypadku niepodjęcia pisma w tym terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy; z upływem ostatniego dnia tego czternastodniowego okresu ziszcza się - w znaczeniu prawnym - doręczenie pisma adresatowi (zob. art. 73 P.p.s.a.)

3.4. Do akt sądowych spraw połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji przedłożono dokumenty w postaci kopii jednego "łącznego" zawiadomienia (tzw. awizo) Poczty Polskiej z dnia 30 sierpnia 2017 r. informującego o nadejściu trzech przesyłek o numerach [...], [...], [...], oraz kopii trzech zawiadomień powtórnych o pozostawieniu poszczególnych przesyłek w placówce pocztowej. Dotyczyły one - jak wynika z akt sądowych spraw: karta 32 akt o sygn. I SA/Gd 784/17, karta 31 akt o sygn. I SA/Gd 785/17 oraz karta 31 akt o sygn. I SA/Gd 786/17 - wysłanych skarżącym wezwań do uiszczenia wpisów od złożonych przez nich skarg (numery trzech przesyłek ze znajdujących się w aktach trzech formularzy "potwierdzeń odbioru" odpowiadają numerom naniesionym na awizach). Zawiadomienia te nie zostały jednak prawidłowo sporządzone przez operatora pocztowego.

W pierwszym i zarazem jednym zawiadomieniu wspólnie ujęto wszystkie trzy przesyłki, zamiast sporządzić trzy zawiadomienia dla każdego z adresatów z informacją o przesyłce tylko dla niego właściwej. Nadto jako odbiorcę podano tylko D. i T. S., pomijając Spółkę. Natomiast w polu przeznaczonym na wpisanie adresu odbiorców tych przesyłek wskazano "Y. 2a/12", w sytuacji gdy adresem każdego za skarżących była ulica "Y. 12". Wątpliwe mogło stać się zatem pozostawienie awiza w dniu 30 sierpnia 2017 r. pod właściwym adresem, nawet gdy finalnie ono dotarło do "jakiegoś" odbiorcy. Nie sposób przy tym uznać który z odbiorców je otrzymał, skoro było tylko jedno a przesyłek i ich odbiorców powinno być trzech. Ponadto w tym pojedynczym zawiadomieniu nie zawarto informacji o terminie w którym można odebrać wymienione w nim przesyłki. Wszystko to dezawuowało prawidłowość rzeczonego zawiadomienia, co już samo przez się niweczyło możliwość zaistnienia fikcji prawnej doręczenia przesyłek, niezależnie od oceny przebiegu powtórnych zawiadomień.

Dodać jednak można było i to, że wszystkie - tym razem trzy dla każdego z adresatów przesyłek - kolejne zawiadomienia zawierały wadliwą z punktu widzenia norm ustawowych (art. 73 § 3 w związku z § 1 P.p.s.a.) informację, iż przesyłkę można odebrać do dnia 14 września 2017 r., zamiast do dnia 13 września 2017 r.

Wskazane nieprawidłowości towarzyszące procesowi zawiadamiania adresatów o nadejściu przesyłek oznaczały, iż nie zostały spełnione przesłanki z art. 73 § 2 P.p.s.a. - w odniesieniu do pierwszej awizacji. Zawiadomienie z dnia 30 sierpnia 2017 r. było tylko jedno, nie posiadało informacji o możliwości odbioru przesyłek w placówce pocztowej w terminie siedmiu dni, nie wiadomo któremu z trzech podmiotów możliwe byłoby przypisanie jego pozostawienie oraz wątpliwe stało się, czy zostało na czas umieszczone pod właściwym adresem.

W odniesieniu do trzech zawiadomień powtórnych naruszono art. 73 § 3 P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że w przypadku niepodjęcia pisma w terminie 7 dni od dnia pierwszej awizacji, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. Wskazując zatem na możliwość odbioru przesyłek do dnia 14 września 2017 r. niejako wydłużono ustawowy termin do 15 dni (14 dni licząc od dnia 30 sierpnia 2017 r. upływało 13 września 2017 r.), a tym samym postąpiono niezgodnie z normą ustawową.

Naczelny Sąd Administracyjny dał wiarę przedłożonym do akt sądowych spraw kopiom zawiadomień. Twierdzenia zawarte w zażaleniach pokrywały się z wynikiem analizy tych dokumentów. Wobec tego stwierdzić należało, że proces zawiadamiania (awizacji) nie był prawidłowy i jako taki nie mógł skutkować przyjęciem fikcji prawnej doręczenia wezwań do uiszczenia wpisów od skarg przez skarżących w zakresie zainicjowanych przez nich spraw sądowoadministracyjnych dotyczących formalnie jednej decyzji organu podatkowego z dnia 21 lutego 2017 r. Fikcja doręczenia korespondencji w postępowaniu sądowym wywołuje daleko idące skutki prawne. Z tej przyczyny jakiekolwiek odstępstwa, niejasności czy uproszczenia w zakresie wymogów ją statuujących nie mogą być akceptowane.

Wobec powyższego doręczenie przesyłek (wezwań do uiszczenia wpisów) nastąpiło, lecz w sposób bezpośredni w dniu 14 września 2017 r., czyli w dacie faktycznego ich wydania przez placówkę pocztową skarżącym. Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie zatem "odrzucił skargę". W terminie otwartym do uiszczenia wpisu wszyscy skarżący (Spółka, D.S. i T.S.) złożyli bowiem wnioski o przyznanie prawa pomocy.

3.5. Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uchylić zaskarżonego postanowienia w części, mimo faktu jego zaskarżenia tylko przez Spółkę i D.S. Zaskarżone postanowienie nie zawierało bowiem części i jako takie było niepodzielne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku "odrzucił skargę", nie wyszczególniając w odniesieniu do którego z przywołanych w komparycji podmiotów, chociaż skargi były trzy, gdyż wniosły je Spółka i jej dwoje wspólników, czyli D. S. i T. S. Nadto Sąd ten wskazał, że rozpoznał na posiedzeniu niejawnym "sprawę", mimo, że sprawy sądowoadministracyjne nadal są trzy, chociaż połączone. Wobec tak zredagowanej sentencji postanowienia i uznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż opierało się ono na wadliwej ocenie co do nieterminowego złożenia wniosków w przedmiocie prawa pomocy zaskarżone orzeczenie podlegało uchyleniu (w całości) bez możliwości zidentyfikowania części wadliwej.