Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 737/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Marty Kołtun-Kulik, Elżbiety Lenart oraz asesora Justyny Wtulich-Gruszczyńskiej w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 lutego 2025 r. nr KKU-48/24 w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa własności postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "Sąd I instancji"), postanowieniem z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 737/25, oddalił wniosek Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie (dalej: "Skarżąca") o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Marty Kołtun-Kulik, Elżbiety Lenart oraz asesora Justyny Wtulich-Gruszczyńskiej od rozpoznania sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 25 lutego 2025 r. nr KKU-48/24 w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa własności.

W złożonym wniosku Skarżąca wskazała, że taki sam skład sędziowski w ramach podobnej sprawy o sygn. akt I SA/Wa 990/25 z niezrozumiałych dla niej przyczyn 22 sierpnia 2025 r. oddalił jej skargę, gdzie zaprezentowano argumentację bliską do tej, która została wywiedziona w skardze inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie. Wskazała, że postępowanie składu orzekającego w ww. sprawie rodzi wątpliwości Skarżącej co do bezstronności wymienionych sędziów. Podniosła, że w ustnym referowaniu sprawy sędzia sprawozdawca pominął zawarty w uzasadnieniu orzeczenia nr KKU-115/24 wątek wyrażenia przez organ braku zrozumienia wobec niekorzystnej dla Skarżącej linii orzeczniczej sądów zwłaszcza, że kwestia ta została uwypuklona na wstępie skargi. Jednocześnie wskazała, że jeden z członków składu przerwał wypowiedź pełnomocnika Skarżącej sugerując ponadnormatywne wymogi stosowania art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Skarżąca poddała także w wątpliwość czy doszło do rozpoznania istoty sprawy bowiem ustne uzasadnienie wyroku oddalającego skargę przybrało treść niepozwalającą na odtworzenie przeprowadzonej przez skład orzekający operacji logicznej.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek Sąd I instancji odwołał się do treści art. 18 oraz art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wskazując na przesłanki wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony. Zdaniem Sądu I instancji wniosek Skarżącej jest bezzasadny i nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu I instancji, przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw Skarżącej wyrażając przy tym określone poglądy prawne czy prezentując zbliżoną (do tej co w niniejszej skardze) argumentację w uzasadnieniu ustnym. Sąd I instancji zaakcentował, że wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia (asesor) podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania – zdaniem Sądu I instancji, byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Dalej Sąd I instancji podał, że okoliczność orzekania wnioskowanego do wyłączenia sędziego w innych sprawach strony byłaby przesłanką jego wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia ten brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie). Takie jednak okoliczności, w ocenie Sądu I instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzą.

Sąd I instancji zaznaczył również, że Skarżąca w złożonym wniosku nie wskazała innych okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. bądź art. 18 p.p.s.a., a ponieważ zgodnie z art. 20 § 1 p.p.s.a. to strona w złożonym wniosku zobowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia, nie można przyjąć aby okoliczność taka w niniejszej sprawie zaistniała. Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sędziowie i asesor objęci wnioskiem Skarżącej o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy. W złożonych oświadczeniach wyjaśnili, że nie zachodzą względem nich przesłanki przewidziane w art. 18 p.p.s.a. wyłączające ich z mocy samej ustawy od orzekania w niniejszej sprawie, a ponadto, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie. W ocenie Sądu I instancji oświadczenia te nie budzą wątpliwości.

Ponadto, w ocenie Sądu I instancji, na gruncie rozpoznawanej sprawy nie zachodzą okoliczności uzasadniające powzięcie wątpliwości co do bezstronności wskazanych powyżej sędziów i asesora, co wynika ze złożonych przez nich oświadczeń. Podkreślono, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek tak, aby wątpliwości co do bezstronności sędziego mogły zostać uznane za mające realne podstawy. O zasadności wniosku o wyłączenie sędziego nie decyduje wyłącznie subiektywne przekonanie strony o stronniczości sędziego, a tak należy rozumieć przekonanie skarżącej co do braku bezstronności sędziów, o wyłączenie których wniosła w niniejszej sprawie.

Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 19 p.p.s.a. poprzez odmowę uwzględnienia wniosku Skarżącej o wyłączenie wyżej wspomnianych sędziów - mimo, że zaszły okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku o wyłączenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 18 p.p.s.a. wyłączenie sędziego (asesora) może nastąpić z mocy ustawy, zaś stosownie do art. 19 p.p.s.a. sąd może wyłączyć sędziego na jego żądanie lub wniosek strony. Wyłączenie sędziego (asesora) z mocy ustawy następuje na podstawie enumeratywnie wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przesłanek. Natomiast wyłączenie sędziego (asesora) na jego żądanie lub wniosek strony, zgodnie z tym co stanowi art. 19 p.p.s.a. następuje w przypadku zaistnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora) w danej sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego (asesora). W przypadku wyłączenia na wniosek sędziego (asesora) lub strony, wyłączenie następuje na podstawie okoliczności, która uzasadniałaby wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora). Przy tym stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego (asesora), zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego (asesora), którego wniosek dotyczy.

Podkreślenia wymaga, że o wyłączeniu sędziego (asesora) nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego (asesora), to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych w ustawie p.p.s.a.

Zauważyć też należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie prawniczej jednoznacznie wskazuje się, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w toku postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez: A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, uw. 4 do art. 19 oraz J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 234, nb 5; s. 238, nb 2; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, OTK-A z 2011/1/5). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczeń podjętych z udziałem danego sędziego (asesora) nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia (asesor), którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jej udziałem (postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OZ 72/24; wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08; postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit., s. 234, nb 5).

Wobec powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie uznał, że brak jest podstaw do wyłączenia ww. sędziów oraz asesora na podstawie przesłanek wymienionych w art. 18 i art. 19 p.p.s.a.

Sędziowie oraz asesor, których wyłączenia dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia, z których wynika, że nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a., które uzasadniałyby ich wyłączenie od orzekania w sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego (asesora) przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i uprawdopodobnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12; 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13; 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawdziwość złożonych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości – co trafnie ocenił Sąd I instancji. Skarżąca nie wskazała w zażaleniu jakichkolwiek okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość lub rzetelność oświadczeń sędziów.

Wskazane przez Skarżącą okoliczności mają subiektywny charakter i wynikają z niezadowolenia strony z wyniku postępowania toczącego się pod sygn. akt I SA/Wa 990/25. Fakt, że sędziowie i asesor objęci wnioskiem o wyłączenie od orzekania w tej sprawie, zasiadali w składzie orzekającym Sądu I instancji, który orzekał w innej sprawie z udziałem Skarżącej nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku o wyłączenie tych sędziów i asesora w niniejszej sprawie. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie stanowi ustawowej przesłanki skutkującej uwzględnieniem wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy. Dodać też należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapada w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega – między innymi – na tym, że sędzia (asesor) jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego w tej sprawie nie może służyć ocenie rozstrzygnięć dokonanych przez Sąd w innych sprawach z udziałem tej samej strony. Wyłączenie sędziego nie stanowi instrumentu do badania i oceny rozstrzygnięć zapadłych w innych sprawach (m.in. postanowienie NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OZ 342/23; postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OZ 72/24, źródło CBOSA). Skarżąca niezadowolona ze sposobu rozstrzygnięcia sprawy, toczącej się pod sygn. akt I SA/Wa 990/25, dysponuje instytucjami prawnymi pozwalającymi na wniesienie stosownego środka zaskarżenia od zapadłego w powyższej sprawie orzeczenia Sądu I instancji. Daje to Skarżącej możliwość przedstawienia zarzutów dotyczących orzeczenia wydanego przez Sąd I instancji w ww. sprawie i umożliwia jego merytoryczną kontrolę przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podstawą wyłączenia nie może być także sposób prowadzenia rozprawy w innej sprawie, tj. o sygn. akt I SA/Wa 990/25 przez sędziego (asesora). Do tego sprowadza się bowiem także uzasadnienie przedmiotowego wniosku o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów i asesora. Ponadto w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zarzuty opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania, na co wskazuje Skarżąca w złożonym zażaleniu (przebieg rozprawy poprzedzający wydanie wyroku w sprawie I SA/Wa 990/25) - mogą uzasadniać jak już wyżej wskazano wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (postanowienie SN z: 26 marca 1997 r. III AO 5/97, OSNP 1997/24/502; 8 marca 1972 r. I PZ 9/72, Lex 7068; postanowienie NSA z: 13 lutego 2014 r. II OZ 149/14, Lex 1450957; 16 stycznia 2013 r. II OZ 1174/12, Lex 1274472; 1 grudnia 2016 r. II FSK 2912/14, Lex 2170165).

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.