Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt: IV SA/Gl 652/18 w sprawie ze skargi D.C. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia [..] maja 2018 r. nr [..] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D.C. na rzecz Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt: IV SA/Gl 652/18 oddalił skargę D.C. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia [..] maja 2018 r., nr [..] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Do Prezesa Sadu Rejonowego w S. wpłynęło pismo D.C. z dnia 28 listopada 2017 r., w którym zwrócił się on o udostępnienie informacji publicznej:

1) w zakresie odpisów wyroków wydanych przez Sąd Rejonowy Wydział V Karny w S. z uwzględnieniem ustawy o ochronie danych osobowych, zawierających zarzut: "W dniu ... na blankiecie mandatu karnego o numerze ... podpis ... poprzez odręczne nakreślenie w miejscu – czytelny podpis osoby ukaranej – treści ...; tj. czyn z art. 270 § 1 k.k.". Wnioskodawca zwrócił się o przesłanie 4 odpisów takich wyroków, które zapadły w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2013 r.;

2) będącej odpowiedzią na pytanie: "Czy Sąd Rejonowy Wydział Karny w S. w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 28 listopada 2017 r. prowadził lub prowadzi postępowanie karne wobec osoby, która odbywa karę pozbawienia wolności na podstawie ENA i zrzekła się ona zasady specjalności, a prowadzone postępowanie karne zostało objęte tym ENA, przy jednoczesnym zaistnieniu w prowadzonym postępowaniu karnym nieobjętym ENA, że czyn osoby ściganej zagrożony jest bezwzględnym pozbawieniem wolności?".

Wiceprezes Sądu Rejonowego w S., pismem z dnia [..] grudnia 2017 r., znak: [..] poinformowała wnioskodawcę, że w Wydziałach Karnych Sądu Rejonowego w S. we wskazanym okresie nie odnotowano wyroków ani postępowań, których dotyczy zapytanie. Jednocześnie wskazała, że ustaleń dokonano w Wydziałach Karnych, aczkolwiek w interesującym zakresie nie ma odrębnej statystyki ani ewidencji, zatem podanie szczegółowych informacji wymagałoby indywidualnej analizy akt wszystkich spraw z wielu lat i tym samym informacja taka stanowi informację o charakterze przetworzonym. Udostępnienie informacji przetworzonej może nastąpić po wykazaniu w terminie 14 dni powodów, dla których spełnienie tego żądania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W reakcji na powyższe pismo, D.C. pismem z dnia 17 stycznia 2018 r. zmodyfikował zakres żądania, w zakresie punktu pierwszego wskazując, że interesują go rozstrzygnięcia z okresu od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r., natomiast w zakresie punktu drugiego zawężając również wniosek do okresu od 1 stycznia 2017 r. do 28 listopada 2017 r. i stwierdził, że w związku z modyfikacją wniosku wniosek ten dotyczy informacji, która nie ma charakteru informacji przetworzonej.

Pismem z dnia [..] lutego 2018 r., znak: [..] Prezes Sądu Rejonowego w S. poinformowała wnioskodawcę, że ewentualne udzielenie żądanych informacji wymagałoby podjęcia szeregu dodatkowych czynności związanych z ich pozyskaniem, w tym konieczności wyszukania, zgromadzenia i przeanalizowania akt spraw, co oznacza, że żądana informacja ma charakter przetworzony i jej udzielenie jest możliwe po wykazaniu w terminie 14 dni powodów, dla których spełnienie żądania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Decyzją z dnia [..] marca 2018 r., znak: [..] Prezes Sądu Rejonowego w S. odmówiła udzielenia informacji w przedmiocie wniosku z dnia 28 listopada 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej uzupełnionego pismem z dnia 17 stycznia 2018 r. oraz pismem z dnia 7 lutego 2018 r. (wniosek o przywrócenie terminu). W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że wnioskodawca nie wykazał powodów, dla których spełnienie jego żądania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W wyniku rozpoznania odwołania, w którym wnioskodawca ponownie zawęził okres objęty żądaniem wniosku (do dat: od 1 stycznia do 31 lipca 2010 r. (pkt 1 wniosku) i od 1 stycznia do 1 lipca 2017 r. (pkt 2 wniosku)), Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach decyzją z dnia [..] maja 2018 r., znak: [..] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, zgadzając się w całości z rozstrzygnięciem organu I instancji.

Decyzja powyższa stała się przedmiotem skargi D.C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie bądź oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w kwestii uznania wniosku za wniosek dotyczący informacji publicznej o charakterze przetworzonym oraz w kwestii niewykazania przez zainteresowanego istnienia szczególnej istotności dla interesu publicznego w uzyskaniu informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, nie znajdując podstaw do odrzucenia skargi, stwierdził, że nie zachodzą także przyczyny do jej uwzględnienia. W ocenie Sądu spór dotyczył kwestii oceny informacji zawartej we wniosku, a więc ustalenia, czy ma ona charakter informacji prostej czy przetworzonej, a tym samym, czy organ zobowiązany był do załatwienia wniosku z dnia 28 listopada 2017 r. Sąd podkreślił więc, że dla oceny skuteczności skargi istotne było rozważenie, czy prawidłowo organy wywiodły przyczyny, dla których wnioskowana informacja nie mogła być udostępniona. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że organ wykazał, że musiałby specjalnie dla skarżącego wykonać znaczny nakład pracy, poświęcić znaczy czas i zaangażowanie intelektualne pracowników, którzy musieliby przygotować wnioskowaną dokumentację kosztem pozostałych obowiązków służbowych. Sąd zgodził się również z oceną, że wnioskodawca w takiej sytuacji musi wskazać cel żądanej informacji, do czego zostanie wykorzystana, czemu ma służyć. Skoro więc skarżący w ogóle nie odpowiedział na wezwanie organu, nie wyjaśnił czemu miałyby służyć żądane informacje, a trudno dostrzec jakąkolwiek oczywistość co do istotności żądanej informacji dla interesu publicznego, Sąd uznał, że decyzja organu jest prawidłowa, a dokonane przez organ ustalenia nie budzą zastrzeżeń.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł D.C. zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku, decyzji organów obu instancji albo uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, zasądzenie kosztów postępowania, zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 16 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej w związku z art. 61 oraz art. 79 ust.1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię pojęcia "informacja publiczna przetworzona" polegającą na przyjęciu, iż informacja objęta wnioskiem D.C. stanowi informację publiczną przetworzoną.

Jednocześnie, jak wskazano w skardze kasacyjnej - z ostrożności procesowej, podniesiono, że w sprawie zachodzi szczególny interes publiczny przemawiający za udostępnieniem informacji publicznej, jeśliby uznać ją za informację publiczną przetworzoną oraz że organy w zaskarżonych decyzjach nie wykazały braku istnienia tej szczególnej ważności dla interesu publicznego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wbrew dokonanej przez Sąd ocenie, skarżący wnosił o przekazanie mu informacji prostej, składającej się z poszczególnych informacji cząstkowych znajdujących się w posiadanych przez organ dokumentach, które są bądź powinny być prowadzone w sposób umożliwiający proste udostępnienie. Także ograniczenie czasowe wniosku wskazuje, że nie można przypisać mu szerokiego zakresu, uzasadniającego wezwanie do wykazania szczególnej istotności dla interesu publicznego w uzyskaniu informacji publicznej. Dodatkowo wskazano, że ciężar wykazania braku istnienia szczególnej ważności dla interesu publicznego spoczywa na organie, który odmawia udzielenia informacji przetworzonej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej organ podtrzymał swoje stanowisko i powołał orzecznictwo, w którym podjęto próby wyjaśnienia zakresu pojęcia informacji publicznej przetworzonej oraz możliwości jej uzyskania z uwagi na zaistnienie szczególnie istotnego interesu publicznego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono wyłącznie naruszenie prawa materialnego. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skarżący kasacyjnie upatruje naruszenia art. 16 ust. 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1764) – dalej u.d.i.p., w związku z art. 61 oraz art. 79 ust.1 Konstytucji RP w błędnej wykładni pojęcia "informacja publiczna przetworzona" polegającej na przyjęciu, iż "informacja objęta wnioskiem D.C. stanowi informację publiczną przetworzoną".

W odniesieniu do tak skonstruowanego zarzutu należy stwierdzić, że w jego treści nie zakwestionowano przyjętego przez Sąd I instancji rozumienia norm odkodowanych z powyższych przepisów, co jest istotą zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowane przepisy prawa z jednoczesnym wskazaniem, jak w ocenie strony skarżącej kasacyjnie przepisy te powinny być rozumiane i jaką treść norm wynikających z tych przepisów skarżący kasacyjnie uznaje za prawidłową. Tymczasem skarżący kasacyjnie błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów upatruje w wadliwym przyjęciu, że treść wniosku D.C. dotyczy informacji publicznej przetworzonej, tj. w wadliwej ocenie, że informacją tego rodzaju nie są konkretne okoliczności wskazane w tym właśnie wniosku, takie jak odpisy wyroków o określonej treści wydanych przez Sąd Rejonowy Wydział V Karny w S. w oznaczonym przez wnioskodawcę okresie, a także że informacją tego rodzaju nie są informacje objęte pytaniem o prowadzone przez ten Sąd w oznaczonym przez wnioskodawcę okresie konkretne postępowania wyodrębnione według kryteriów wskazanych przez wnioskodawcę. Treść powyższego zarzutu wskazuje zatem, że strona skarżąca kasacyjnie podnosząc ten zarzut kwestionuje prawidłowość kwalifikacji i oceny przez Sąd I instancji treści wniosku z punktu widzenia jej podpadania pod zakres pojęcia informacji publicznej przetworzonej. W istocie zatem zakwestionowano prawidłowość oceny stanu faktycznego sprawy na tle treści norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, a nie przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie wskazanych w zarzucie przepisów u.d.i.p. i Konstytucji RP. Również w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie zakwestionowano przyjętego przez Sąd I instancji rozumienia pojęcia informacji publicznej przetworzonej, a tym bardziej nie wykazano, na czym polega błędne rozumienie przez Sąd I instancji przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej. W istocie przytoczone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozumienie pojęcia informacji publicznej przetworzonej nie odbiega od wykładni przyjętej przez Sąd I instancji. Treść zarzutu i uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje sposób zastosowania tych przepisów w świetle ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy, które są w ocenie strony skarżącej kasacyjnie nieprawidłowe. Zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego ani zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie podniesiono jednak w skardze kasacyjnej.

W związku z powyższym należy przypomnieć, że próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może następować przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego i jego oceny, nie zaś na podstawie stanu faktycznego i jego oceny, które skarżący uznaje za prawidłowe (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, ponieważ wadliwie oceniono treść złożonego wniosku, to zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię nie mógł osiągnąć skutku, a zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie – gdyby nawet istniały podstawy do jego zrekonstruowania - jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051), a wniosek inicjujący postępowanie o udostępnienie informacji publicznej i podlegający ocenie w tym postępowaniu wchodzi właśnie w zakres stanu faktycznego sprawy. Ocena zasadności zastosowania prawa materialnego może zostać dokonana jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego i ocenionego stanu faktycznego. Dlatego nie mógłby być uzasadniony także zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, skoro skarżący nie podważył skutecznie okoliczności faktycznych sprawy i ich oceny dokonanej przez Sąd I instancji. Pozbawioną podstaw polemikę z poczynionymi ustaleniami faktycznymi Sądu I instancji stanowiło w takim wypadku także podnoszone "z ostrożności procesowej" twierdzenie o istnieniu okoliczności wykazania przez skarżącego zaistnienia szczególnej istotności dla interesu publicznego w uzyskaniu żądanej informacji oraz równoczesne wskazywanie w skardze kasacyjnej konieczności wykazywania przez organ, że uzyskanie informacji nie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. Należy podkreślić, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych (również jako następstwo ich błędnej wykładni) zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy – jak to miało miejsce w realiach niniejszej sprawy - zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami zasadniczo bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).

Skoro strona skarżąca kasacyjnie w ramach podstaw kasacyjnych nie zakwestionowała wykładni przepisów prawa materialnego wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, nie podważyła też skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, a ze skargi kasacyjnej wynika, że okoliczności te kwestionuje w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli sposobu zastosowania prawa materialnego przez Sąd I instancji – gdyby nawet istniały podstawy do zrekonstruowania zarzutu naruszenia prawa materialnego w takiej właśnie postaci – obowiązany jest wziąć pod uwagę wykładnię prawa materialnego i stan faktyczny sprawy przyjęte przez Sąd I instancji. Skoro zatem Sąd I instancji przyjął, że w stanie faktycznym sprawy złożono wniosek odpowiadający pojęciu informacji publicznej przetworzonej, a skarżący nie wykazał szczególnej istotności wnioskowanej informacji dla interesu publicznego, to stanowisko Sądu, według którego prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu odwoławczego o odmowie udostepnienie informacji publicznej przetworzonej, jest stanowiskiem prawidłowym w realiach niniejszej sprawy.

Z powołanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Odnosząc się do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu wskazać należy, że przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 tej ustawy. Z tego też względu wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.