Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2016 r. sygn. akt VI SAB/Wa 2/16 w sprawie ze skargi H. T. na przewlekłe prowadzenie postępowania Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz H. T. 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 października 2016 r. sygn. akt VI SAB/Wa 2/16 w sprawie ze skargi H. T. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie doręczenia decyzji wraz z uzasadnieniem w punkcie 1. stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; w punkcie 2. zasądził od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz H. T. kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

H. T. pismem z 16 grudnia 2015 r. wniosła skargę na przewlekłe i mające charakter rażącego naruszenia prawa, prowadzenie postępowania przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: organ, UP RP) w sprawie o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: [...]. Wniosła o zobowiązanie UP RP do doręczenia decyzji administracyjnej wraz z uzasadnieniem w terminie 14 dni od daty doręczenia przez sąd akt organowi, stwierdzenie przez Sąd, że przewlekłe prowadzenie postępowania ma charakter rażący oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Z akt sprawy wynika, że prawomocnym wyrokiem z 21 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję UP RP z 12 września 2007 r., oddalającą wniosek B. T. i H. T. o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] udzielonego na rzecz T i K. Z.

Decyzją z 8 lipca 2015 r. UP RP po rozpoznaniu ww. wniosku, działając na podstawie art. 77 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117; dalej "u.o.w.") w związku z art. 315 ust. 1 i 3 oraz art. 89 i 256 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm., dalej "p.w.p.") oddalił wniosek B. T. i H.T. o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy nr [...] udzielonego na rzecz T. i K. Z. oraz przyznał T. Z. i K. Z., solidarnie od B. T. i H. T. kwotę 2.683 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca pismem z 19 października 2015 r. (wpływ do organu – 2 grudnia 2015 r.) wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa polegającego na niedoręczeniu jej decyzji wydanej w dniu 8 lipca 2015 r.. Stwierdziła, że brak doręczenia decyzji wraz z uzasadnieniem uniemożliwia skuteczne, dalsze procedowanie między innymi poprzez skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowoadministracyjnego.

Pismem z 3 grudnia 2015 r. organ poinformował pełnomocnika skarżącej, odpowiadając na złożone wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, że uzasadnienie decyzji z 8 lipca 2015 r. w sprawie Sp. 315.2014 jest na końcowym etapie sporządzania i zostanie niezwłocznie doręczone stronom.

Decyzja UP RP z 8 lipca 2015 r. wraz z uzasadnieniem została przesłana pełnomocnikowi skarżącej przy piśmie organu z 22 grudnia 2015 r. i doręczona skarżącej 5 stycznia 2016 r.

Zdaniem skarżącej, UP RP odpowiedział na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w dniu 3 grudnia 2015 r. w sposób niezgodny z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) dotyczącymi terminów załatwienia spraw. Poinformowanie, że uzasadnienie jest "na końcowym etapie sporządzania" stanowi, w ocenie skarżącej, naruszenie przepisów postępowania skutkujące przewlekłym prowadzeniem postępowania, mającym charakter rażący. Zdaniem skarżącej, sama odpowiedź organu na wezwanie z 19 października 2015 r. udzielona 3 grudnia 2015 r. wskazuje na rażące zaniedbania organu i nierespektowanie prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Skarżąca uznała udzieloną przez organ odpowiedź za niewystarczającą, przyjmując, że fakt jej udzielenia po 45 dniach świadczy o rażącym naruszeniu prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że zarzut dotyczący naruszenia przez UP RP przepisów K.p.a. jest błędny, ponieważ Kolegium Orzekające nie mogło naruszyć (a tym bardziej naruszyć w sposób rażący) przepisów, które nie mają zastosowania w postępowaniu spornym. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 255 ust. 3 ustawy – Prawo własności przemysłowej, do spraw rozpatrywanych przez Urząd Patentowy w trybie postępowania spornego nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o terminach załatwiania spraw. Zgodnie z przytoczonym wyżej przepisem Urząd Patentowy powinien dążyć do rozstrzygnięcia sprawy w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, przy czym wskazany termin ma charakter instrukcyjny. Organ wskazał na skomplikowany charakter sprawy administracyjnej, wymagający szczególnie wnikliwej analizy akt sprawy. W ocenie organu, stanowisko to znajduje uzasadnienie w świetle stwierdzonej wielowątkowości sprawy, mnogości wniosków i zarzutów podnoszonych przez strony na poszczególnych etapach postępowania spornego, przed różnymi składami Kolegium Orzekającego. Organ zwrócił uwagę, że o skomplikowaniu sprawy świadczy fakt, że pierwsza decyzja w sprawie została wydana w dniu 12 września 2007 r., czyli około 8 lat przed datą wydania obecnej decyzji administracyjnej. Skutkiem powyższego wymagany był zdecydowanie wyższy niż przeciętnie nakład i czas pracy w celu przygotowania uzasadnienia decyzji. W świetle przytoczonej argumentacji organ nie uznał twierdzenia skarżącej, że w niniejszej sprawie miało miejsce naruszenie, a tym bardziej, że uchybienie to było rażące.

Rozpoznając sprawę Sąd I instancji wskazał, że decyzja UP RP została wydana 8 lipca 2015 r., przy czym wraz ze sporządzonym pisemnym uzasadnieniem została przesłana pełnomocnikowi skarżącej przy piśmie organu z 22 grudnia 2015 r. Organ w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, w piśmie z 3 grudnia 2015 r. poinformował, że uzasadnienie jest na końcowym etapie sporządzania i zostanie niezwłocznie doręczone stronom. Decyzja wraz z jej uzasadnieniem została doręczona pełnomocnikowi skarżącej 5 stycznia 2016 r., a więc w terminie 6 miesięcy od jej ogłoszenia, a także z wielokrotnym przekroczeniem terminu określonego w art. 2558 ust. 2 p.w.p. Z powyższego wynika zwłoka organu w sporządzeniu z urzędu pisemnego uzasadnienia decyzji, a co za tym idzie, jej doręczeniu pełnomocnikowi skarżącej. Ustawa – Prawo własności przemysłowej określa termin, w którym UP RP sporządza pisemne uzasadnienie wydanej decyzji i daje organowi 30 dni na dokonanie tej czynności. UP RP przekroczył przewidziany powyższym przepisem p.w.p. termin. Z tego względu zasadnym jest stwierdzenie przewlekłego prowadzenia postępowania.

WSA podał, że nie było to pierwsze rozpoznanie przez organ sprawy zainicjowanej wnioskiem o unieważnienie prawa ochronnego na ww. wzór użytkowy. Organ rozpoznając bowiem sprawę kierował się wytycznymi Sądu zawartymi w wyroku wydanym w związku z uprzednio zaskarżoną decyzją UP RP podjętą na skutek ww. wniosku. W związku z tym w jego posiadaniu znajdował się gotowy stan faktyczny. Wobec tego UP RP rozstrzygając kolejny raz w przedmiocie wniosku skarżącej, w aspekcie formalno-prawnym dysponował takim materiałem, że sporządzenie uzasadnienia decyzji z 8 lipca 2015 r. nie powinno po jego stronie powodować takich trudności, które uniemożliwiły sporządzenie tego uzasadnienia w przepisanym terminie 30 dni.

W ocenie Sądu, postępowanie organu w zakresie sporządzenia uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji stanowi rażące naruszenie terminu określonego w art. 2558 ust. 2 p.w.p.

Sąd I instancji stwierdził, że organ nie informował skarżącej o przyczynie naruszenia terminu przewidzianego wspomnianym przepisem p.w.p. i odpowiedział dopiero na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, kierując do pełnomocnika skarżącej pismo w tym przedmiocie 5 miesięcy po wydaniu decyzji z 8 lipca 2015 r. Wobec powyższego termin przewidziany treścią przepisu art. 2558 ust. 2 p.w.p. został przekroczony w sposób rażący. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem tego sformułowania za działanie "rażące" należałoby uznać działanie bezsporne, ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste, a takie właśnie działanie UP RP miało miejsce w sprawie.

Urząd Patentowy RP wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wniósł o jego uchylenie w całości i odrzucenie skargi ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ewentualnie wniósł o uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy co do istoty oraz zwrotu niezbędnych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie i nieodrzucenie skargi, chociaż zarzut przewlekłego postępowania odnosił się do niedoręczenia pisemnego uzasadnienia decyzji w sprawie i unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy Ru.61134, natomiast art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadkach przewlekłości postępowania ujętych w art. 3 § 2 ust. 1-4a p.p.s.a., w których nie mieści się obowiązek doręczenia decyzji wraz uzasadnieniem i skarga w tym przedmiocie powinna być odrzucona jako niedopuszczalna;

2) art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a. poprzez niezamieszczenie w zaskarżonym wyroku szczegółowego uzasadnienia w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej zapadłego rozstrzygnięcia odnośnie przesłanek uznania, iż przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie miała charakter rażący, Sąd ograniczył się bowiem do lakonicznego stwierdzenia, iż Urząd dopuścił się wielokrotnego przekroczenia terminu, o którym mowa w art. 2558 ust. 2 ustawy Prawo własności przemysłowej oraz tego, że nie było to pierwsze rozpoznanie sprawy, a Urząd kierował się wytycznymi zawartymi w wyroku wydanym w związku z uprzednio zaskarżoną decyzją i w związku z tym w jego posiadaniu znajdował się gotowy stan faktyczny, Sąd nie odniósł się natomiast szczegółowo do okoliczności faktycznych analizowanej sprawy, jej charakteru i stopnia skomplikowania, w następstwie powyższego wyrok nie wskazuje rzeczywistych przesłanek działania sądu i nie poddaje się kontroli;

3) art. art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 i § la p.p.s.a. w zw. z art. 255 ust. 3 i art. 2558 ust. 2 p.w.p., poprzez zakwalifikowanie działania Urzędu w zakresie doręczenia decyzji z dnia 8 lipca 2015 r. wraz uzasadnieniem, jako przewlekłości postępowania z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy do spraw rozpatrywanych w trybie postępowania spornego nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o terminach załatwiania spraw, 30-dniowy termin na sporządzenie uzasadnienia decyzji, o którym mowa w art. 255(8) ust. 2 p.w.p., ma charakter instrukcyjny, a skomplikowany charakter sprawy uzasadniał tak długie oczekiwanie na sporządzenie uzasadnienia decyzji, co z kolei wyklucza uznanie przewlekłości jakiej dopuścił się Urząd za rażącą.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Halina T. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.

Wbrew zarzutom skarżącej Sąd I instancji nie naruszył przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, a w szczególności art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i w zw. z art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. a także art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu w jakim mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezamieszczenie w zaskarżonym wyroku szczegółowego uzasadnienia w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej zapadłego rozstrzygnięcia, to po pierwsze, Sąd uznając rażący charakter przewlekłości postępowania powołał się zarówno na przepisy postępowania sądowego, a konkretnie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., jak również na przepisy ustawy prawo własności przemysłowej, która reguluje postępowanie przed Urzędem Patentowym, a w szczególności przepis art. 2558 ust. 2 p.w.p. i wyjaśnił zastosowanie tych przepisów, dokonując jednocześnie ich wykładni.

Przepis art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. stanowił podstawę prawną do rozstrzygnięcia w zakresie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, a w powiązaniu z art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sam fakt sporządzenia uzasadnienia zaskarżonej decyzji rzez Urząd Patentowy w okresie niespełna 6 miesięcy, mimo obowiązywania terminu 30-dniowego, w sprawie, która była rozpoznawana przez organ przez kilka lat, świadczy o nieusprawiedliwionej zwłoce w doręczeniu skarżącej decyzji wraz z uzasadnieniem, co niewątpliwie znacznie opóźniło możliwość jej zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zatem przepis art. 2558 ust. 1 i 2 p.w.p. w sposób jednoznaczny reguluje terminy sporządzenia i doręczenia stronie decyzji, a organ powołując się na zawiłość sprawy i w ten sposób wyjaśniając uchybienie terminowi w doręczeniu stronie decyzji wraz z uzasadnieniem, nie wskazał na okoliczności usprawiedliwiające przewlekłość tego postępowania, które co należy podkreślić toczyło się po raz kolejny z uwagi na wcześniejsze wyroki WSA uchylające poprzednie decyzje Urzędu Patentowego.

Sąd I instancji szczegółowo uzasadnił uznanie przewlekłości postępowania z rażącym naruszeniem prawa zarówno pod względem przedstawienia stanu faktycznego, jak również pod względem wyjaśnienia stanu prawnego i dlatego też nie mógł naruszyć przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., który oczywiście przewiduje obowiązek sądu sporządzenia uzasadnienia wyroku zawierającego, poza innymi elementami wymienionymi w tym przepisie, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Sąd przeanalizował treść przepisu art. 2558 ust. 1 i 2 p.w.p. i wyciągnął z tej analizy prawidłowe wnioski, że przepis ten został przez organ w sposób rażący naruszony co do terminu sporządzenia uzasadnienia, co z kolei spowodowało rażącą przewlekłość przedmiotowego postępowania przed UP RP.

Należy zauważyć, że znaczne opóźnienie w sporządzeniu uzasadnienia decyzji z naruszeniem art. 2558 ust. 2 p.w.p. spowodowało przewlekłość całego postępowania administracyjnego przed UP, które w sumie trwało w tej sprawie kilka lat, a ostateczna decyzja oparta była na wcześniejszych wytycznych wyroku WSA, co niewątpliwie nie powinno dla Urzędu Patentowego sprawiać takich trudności w sporządzeniu uzasadnienia w terminie ustawowym.

Ocena Sądu I instancji rażącego charakteru przewlekłości postępowania administracyjnego w tej sprawie w ramach przepisu art. 149 § 1a p.p.s.a. była prawidłowa i znalazła pełne odzwierciedlenie w stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Nie można się zgodzić z zarzutem skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd przepisu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez nieodrzucenie skargi, chociaż zarzut przewlekłego postępowania odnosił się do niedoręczenia pisemnego uzasadnienia decyzji, gdyż właśnie niesporządzenie w terminie uzasadnienia spowodowało przewlekłość prowadzenia postępowania w przypadku określonym w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a mianowicie postępowania zakończonego decyzją administracyjną, którą doręczono z rażącym opóźnieniem z powodu przekroczenia terminu do sporządzenia uzasadnienia decyzji, a tym samym organ dopuścił się rażącego naruszenia art. 2558 ust. 1 i 2 p.w.p.

Należy wyjaśnić, że na przewlekłość postępowania administracyjnego składają się naruszenie terminów dokonywania poszczególnych czynności organu w zakresie prowadzonego postępowania regulowanego przepisami kodeksu postępowania administracyjnego bądź też przepisami ustaw szczególnych. Każde naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących terminów podejmowania czynności organu oddalających w czasie zakończenie określonego w prawie postępowania administracyjnego może być zakwalifikowane jako przewlekłość postępowania, tym bardziej jeśli nie jest to usprawiedliwione okolicznościami, na które organ nie ma wpływu (np. strona przyczyniła się do przedłużenia w czasie czynności proceduralnych).

Przyznając organowi rację, że niektóre terminy ustawowe skierowane do organu dla dokonania czynności proceduralnych mają charakter instrukcyjny, co jak np. art. 2558 ust. 2 p.w.p., nie oznacza, że naruszenie ich może mieć charakter rażący i spowodować przewlekłość postępowania i spełnienie przesłanki z art. 149 § 1a p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a.