Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy, powołując się na art. 3 ust. 4, 7 pkt 4, 5 i 6, art. 8 ust. 1 i 3, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm.; dalej jako u.p.s.), przyznał M.B. zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności z programu "Posiłek w szkole lub w domu" na okres od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2021 r. w wysokości 100,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż w dniu 12 sierpnia 2021 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek M.B. o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup leków, dofinansowanie do czynszu za lokal mieszkalny, zakup nowego materaca, zakup żywności, chemii gospodarczej, ochrony osobistej, maseczki, płynu dezynfekcyjnego, higieny osobistej, karty do telefonu, witamin + magnez oraz pomoc finansową z programu "Posiłek w szkole i w domu na lata 2019-2023". Do wniosku dołączone zostały załączniki: kserokopia faktury nr [...] dotyczącej opłat za wynajem lokalu oraz e-Recepta.

Organ również, że w aktach sprawy znajdują się ponadto: oświadczenie wnioskodawcy w sprawie dochodu jednorazowego, oświadczenie dotyczące obowiązku informacyjnego, oświadczenie o stanie majątkowym, oświadczenie

w sprawie wyjaśnienia sytuacji dochodowej, raport - aktualny status osoby

w urzędzie oraz zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w sprawie zarejestrowania wnioskodawcy jako osoby bezrobotnej, listę wypłat świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej dla M.B. w 2021 r. (dotyczy pomocy społecznej oraz dodatku mieszkaniowego oraz dodatku energetycznego), kserokopia orzeczenia o niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., potwierdzenie wypłaty dodatku mieszkaniowego za miesiąc sierpień 2021 r., a także notatki urzędowe pracownika socjalnego z dnia [...] sierpnia 2021 r. (szt. 2) oraz z dnia [...] sierpnia

2021 r.

Natomiast dnia 24 sierpnia 2021 r. wpłynęło do organu I instancji oświadczenie M.B., że zapoznał się z ofertą pracy Centrum Integracji Społecznej na stanowisko pracownika gospodarczego, jednak oświadczył, że już wcześniej lekarz medycyny pracy nie wyraził zgody na podjęcie pracy. M.B. nie podjął próby kontaktu z pracodawcą, jaki rodzaj pracy miałby wykonywać. Dnia 25 sierpnia 2021 r. do organu I instancji wpłynęły dwa kolejne dokumenty: polecenie przelewu świadczeń na kartę przedpłaconą z OPS oraz kserokopia decyzji Powiatowego Urzędu Pracy dotyczącej uznania strony za osobę bezrobotną oraz odmowie przyznania prawa do zasiłku. Dalej organ podał, iż w dniu [...] sierpnia 2021 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawcy przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy; kwestionariusz wywiadu dołączono do akt sprawy.

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów oraz po ustaleniu przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej strony, organ I instancji ustalił, że wnioskodawca spełnia wymogi do przyznania pomocy

w formie na zakup posiłku lub żywności z Programu "Posiłek w szkole i w domu".

W ocenie organu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że M.B. jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zajmowany lokal jest własnością gminy, a na jego wyposażeniu znajdują się niezbędne sprzęty gospodarstwa domowego. Od dnia [...] sierpnia 2021 r. M.B. widnieje w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia [...] stycznia 2022 r., na podstawie którego posiadał uprawnienia do otrzymywania zasiłku stałego do dnia [...] lipca 2021 r. Jednakże zrezygnował on z tej formy pomocy i decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. uchylono decyzję przyznającą mu prawo do zasiłku stałego, przy czym ostatnia wypłata powołanego świadczenia nastąpiła w lipcu 2021 r. w wysokości 548,33 zł. Orzeczenie o niepełnosprawności zawiera zapis o możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia według zaleceń lekarza medycyny pracy.

Ponadto organ wskazał, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, M.B. został poinformowany, iż w związku z rezygnacją z pomocy w formie zasiłku stałego, na potrzeby wniosku z dnia [...] sierpnia 2021 r. konieczne będzie ustalenie dochodu z sierpnia 2021 r. Z oświadczenia, które złożył w siedzibie organu I instancji w dniu 24 sierpnia 2021 r. wynika, że w sierpniu 2021 r. wnioskodawca nie podejmował prac o charakterze dorywczym oraz nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia oraz do końca miesiąca nie będzie podejmował żadnych prac dorywczych. Do dochodu M.B. organ doliczył jedynie dodatek mieszkaniowy oraz dodatek energetyczny w wysokości 164,76 zł, co stanowi jedyne jego źródło dochodu. Oznacza, to że nie nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego, które zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł.

Organ zaznaczył również, że pomoc społeczna organu na rzecz strony, łącznie z zasiłkiem stałym wypłaconym w lipcu 2021 r., wyniosła od początku 2021 r. 7.177,74 zł, z czego w lipcu 2021 r. kwota udzielonych świadczeń wyniosła 708,33 zł. Łączna kwota wypłat z tytułu dodatku mieszkaniowego oraz energetycznego, począwszy od miesiąca marca 2021 r., wyniosła natomiast kwotę 810,56 zł.

Następnie organ powołał się na uchwałę Rady Ministrów z dnia

15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Zgodnie z punktami III.1.1. oraz III.2.1. programu, gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w u.p.s. oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Ze środków przekazanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia w szczególności: 1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, 2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej lub szkoły ponadgimnazjalnej, 3) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności starszym, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku i żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Rada Miejska podjęła uchwałę o podwyższeniu do 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. dla celów przyznawania pomocy w formie pieniężnej na zakup posiłku lub żywności dla osób

i rodzin wymienionych we wspomnianej wyżej uchwale Rady Ministrów. Stosownie do postanowień § 1 rozporządzenia Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych

z pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. Wobec tego 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1051,50 zł (701 zł X 150% = 1051,50 zł)

Z akt sprawy wynika, że dochody M.B. uprawniają go do skorzystania z pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Organ wskazał również, że sytuacja strony jest mu dobrze znana, gdyż strona korzysta z różnych form wsparcia nieprzerwanie od 2012 r. Mając na uwadze powyższe, organ uznał, że w sposób dostateczny wspiera M.B. w jego trudnej sytuacji życiowej oraz w sposób wystarczający zabezpiecza jego niezbędne potrzeby bytowe. Podkreślił też, że musi uwzględniać fakt, że środki finansowe, jakimi dysponuje, winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Wyznacznikami ustalenia wysokości zasiłku celowego była sytuacja materialna strony i cel, na który zasiłek jest przyznany oraz aktualne możliwości finansowe OPS, a tym samym nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osoby ubiegającej się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Celem pomocy społecznej jest według intencji ustawodawcy wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, dlatego za uzasadnione organ uznał przyznanie M.B. wsparcia. Organ podkreślił brał pod uwagę możliwości finansowe Gminy w zakresie środków przewidzianych w budżecie na pomoc społeczną.

Na koniec Burmistrz zaznaczył, iż M.B. decyzją nr [...] otrzymał wsparcie finansowe w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu: leków, czynszu za lokal mieszkalny, nowego materaca, żywności, chemii gospodarczej, ochrony osobistej, maseczek, płynu dezynfekcyjnego, higieny osobistej, karty do telefonu, witamin i magnezu w łącznej wysokości 315,00 zł oraz decyzją nr [...] otrzymał pomoc w postaci zasiłku okresowego w wysokości 268,12 zł.

M.B. nie zgodził się z decyzją organu I instancji i wniósł od niej odwołanie, wskutek którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104, art. 127 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, ze zm.; dalej jako k.p.a.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2, 3 i 4, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał treść art. 6, art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 4 u.p.s., a następnie wskazał, że dla oceny wniosku strony

o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków, istotne są przepisy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Zdaniem organu odwoławczego prawidłowe okazało się ustalenie poczynione w postępowaniu przed organem I instancji, że M.B., uzyskując pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 100,00 zł na zakup żywności w sierpniu 2021 r. - wraz z pozostałą pomocą wskazaną w zaskarżonej decyzji od początku 2021 r.- otrzymał pomoc na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych.

Dalej organ podkreślił, iż strona posiada uprawnienia, zasoby i możliwości,

o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s. i skorzystanie z nich przez stronę może znacząco przyczynić się do przezwyciężania trudności życiowych, jakich doznaje, ponieważ przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności

w kwocie 100,00 zł na okres jednego miesiąca oczywiście pokryć może tylko część kosztów zakupu żywności, natomiast taki zakres pomocy mieści się z kolei

w zakresie możliwości pomocy społecznej. Jednocześnie strona nie jest pozbawiona dostępu do nieodpłatnej żywności, ponieważ ma uprawnienie do korzystania

z posiłków w ramach wymienionego programu "Posiłek w szkole i w domu", z udziału

w którym dobrowolnie rezygnuje. Kolegium zaznaczyło, że oczekiwanie przez skarżącego pomocy od państwa i jego instytucji nie może prowadzić do sytuacji,

w której każda potrzeba życiowa osoby kwalifikującej się zasadniczo do objęcia pomocą, jest realizowana przez pomoc społeczną, a to z uwagi na art. 2 ust. 1 u.s.p., który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Organ zaznaczył, że stwierdzona u skarżącego niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym nie wyklucza podejmowania przez niego prac zarobkowych

o charakterze i w rozmiarze możliwym dla strony. Powyższa okoliczność oraz spełnienie przez stronę wymagań do uzyskania zasiłku stałego, jak również uprawnienie do skorzystania z posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole

i w domu" na lata 2019 - 2023 uzasadnia stwierdzenie, że świadczenie w formie zasiłku celowego w kwocie wyższej niż 100,00 jak oczekuje tego strona, nie jest dla strony niezbędne. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na fakt, iż M.B. posiadał uprawnienie do otrzymywania zasiłku stałego do dnia [...] lipca 2021 r., jednakże zrezygnował z tej formy pomocy i decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. uchylono decyzję przyznającą mu prawo do zasiłku stałego, przy czym ostatnia wypłata powołanego świadczenia nastąpiła w miesiącu lipcu 2021 r. w wysokości 548,33 zł.

Organ odwoławczy wziął uwzględnił okoliczności wynikające z ustalonego stanu faktycznego sprawy, w szczególności to, że strona dysponuje własnymi możliwościami podjęcia, choćby w ograniczonym zakresie, pracy zarobkowej pozwalającej uzyskać dochody, które mogą być przeznaczone na zakup żywności,

a dodatkowo na możliwość, z której nie korzysta z własnej woli, tj. do korzystania

z posiłków w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja organu

I instancji została wydana po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a do ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowano odpowiednie przepisy u.p.s.

M.B. nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., w której zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem prawa, a dokonana przez organ ocena materiału dowodowego jest błędna i stronnicza. Zwrócił uwagę, że organ za jeden obiad płaci 11,50 zł, natomiast gdy się zrezygnuje z obiadów, pomoc na ten cel z tego samego programu rządowego jest obniżana do 3,33 zł za obiad. Skarżący podkreślił również , że organ nie wskazał, gdzie za taką kwotę można zakupić obiad dwudaniowy i nie wskazał podstaw prawnych takiego działania. Ponadto skarżący podał, że od sierpnia 2021 roku budżet OPS został zwiększony o 44% ze względu na rosnące koszty utrzymania. Ośrodek posiada środki na pomoc, jednakże ich nie wykorzystuje.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej jako p.p.s.a.) była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności z programu "Posiłek w szkole lub w domu" na okres od dnia [...] sierpnia 2021 r. do dnia [...] sierpnia 2021 r. w wysokości 100,00 zł.

Podstawę powyższych decyzji stanowiły przepisy u.p.s., która stanowi w art. 2 ust. 1, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby

i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się

w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Zastosowanie w niniejszej sprawie mają również uregulowania uchwały Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. nr 140 w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r. poz. 1007, dalej w skrócie: "program"), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. Celem programu jest zapewnienie posiłku dzieciom, uczniom

i młodzieży oraz objęcie pomocą osób dorosłych, zwłaszcza osób starszych, chorych lub niepełnosprawnych i samotnych. Na realizację działań przewidzianych programem gmina może otrzymać dotację, jeżeli udział środków własnych gminy wynosi nie mniej niż 40% przewidzianych kosztów realizacji zadania. Program przewiduje udzielenie pomocy w jednej z trzech form: 1) posiłek; 2) świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności; 3) świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych. Ze środków przekazywanych w ramach programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane

w u.p.s. spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s. oraz rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 u.p.s, w szczególności osobom starszym, chorym i niepełnosprawnym. Pomoc w ramach powyższego programu jest realizowana w trybie przepisów u.p.s. i należy ją utożsamiać z zasiłkiem celowym, uregulowanym w art. 39 tej ustawy (por. wyrok NSA z 13 lipca 2021 r., I OSK 3106/19)

Przyznanie świadczenia na podstawie u.p.s. jest uwarunkowane spełnieniem dwojakiego rodzaju przesłanek: po pierwsze, przesłanek natury ogólnej, odnoszących się do każdej formy wsparcia w ramach pomocy społecznej. Do tej grupy należą w szczególności przesłanki wynikające z celów pomocy społecznej (art. 2-4, art. 7 u.p.s.), przesłanki podmiotowe, wskazujące krąg podmiotów, które mogą być potencjalnie objęte formami wsparcia z pomocy społecznej (art. 5-5a u.p.s.) oraz przesłanka kryterium dochodowego, z której wynika, że prawo do świadczeń

z pomocy społecznej jest uwarunkowane uzyskiwaniem dochodu nie przekraczającego określonych przez prawodawcę progów (art. 8 u.p.s.). Druga grupa przesłanek ma charakter szczegółowy i odnosi się do poszczególnych rodzajów świadczeń z pomocy społecznej. Ustawowe przesłanki różnią się stopniem precyzyjności – niektóre bazują na kryteriach ścisłych (kryterium dochodowe, przesłanki podmiotowe), inne mają charakter zwrotów niedookreślonych, którym konkretną treść można nadać dopiero w uwarunkowaniach konkretnej sprawy (większość przesłanek nawiązujących do celów pomocy). Oparcie przesłanek na zwrotach niedookreślonych tworzy po stronie organów pewien luz decyzyjny. Zakres luzu decyzyjnego zwiększa się znacząco w przypadkach, gdy ustawodawca wprowadza uznanie administracyjne w orzekaniu o przyznaniu poszczególnych świadczeń. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku zasiłku celowego. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść powyższej regulacji wskazuje na dwojaki poziom luzu decyzyjnego organu – z jednej strony pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" ma charakter niedookreślony, co oznacza konieczność ustalenia w konkretnych uwarunkowaniach danej sprawy, czy żądane przez wnioskodawcę środki mają służyć zaspokojeniu takiej potrzeby, którą można uznać za niezbędną. Z drugiej strony, organ podejmując decyzję w przedmiocie przyznania zasiłku (a także w przedmiocie jego wysokości), działa w granicach luzu decyzyjnego, co wynika z użycia w art. 39 ust. 1 u.p.s. sformułowania: "może być przyznany". Luz decyzyjny organu ograniczają dwa elementy: po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Dokonując ważenia interesów organ orzekający

w sprawach pomocy społecznej musi z jednej strony mieć na uwadze potrzeby konkretnego wnioskodawcy, ale także ograniczone środki jakimi dysponuje

i konieczność zaspokojenia potrzeb innych podmiotów ubiegających się o wsparcie

z pomocy społecznej.

Uwarunkowania prawne, w jakich wydawana jest decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, determinują również sądową kontrolę decyzji organu. W przypadku decyzji uznaniowych, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sąd kontroluje przede wszystkim przestrzeganie przez organ wymogów proceduralnych, bada prawidłowość ustaleń faktycznych (tylko przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym można mówić o prawidłowym zastosowaniu uznania administracyjnego), a także ocenia, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu luzu decyzyjnego, wyznaczanych wskazanymi wyżej determinantami. Oczywiście sąd administracyjny musi zapewnić skarżącemu skuteczną ochronę prawną, tym niemniej jednak rolą sądu jest kontrola zgodności decyzji z prawem. Aby uchylić (stwierdzić nieważność) decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, sąd musi ustalić, że decyzja narusza prawo. Istotą luzu decyzyjnego jest pozostawienie organom administracji pewnej swobody w rozstrzyganiu spraw, motywowanej tym, że to organy są w stanie lepiej dobrać rozstrzygnięcie do uwarunkowań konkretnej sprawy, mają bowiem lepsze rozeznanie w zakresie potrzeb wnioskodawcy, ale też w zakresie własnych (niestety ograniczonych) możliwości wsparcia, nie tylko wnioskodawcy, ale całej szerokiej rzeszy innych potrzebujących (por. wyrok WSA w Lublinie z 25 listopada 2021 r.,

II SA/Lu 643/21).

Powyższy ogólny wywód był konieczny, aby zakreślić ramy, w jakich sąd kontrolował zaskarżoną decyzję w rozpoznawanej sprawie. Działając w tak określonych ramach, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzją nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych, stan faktyczny został ustalony prawidłowo,

a rozstrzygnięcia organów w konkretnych uwarunkowaniach tej indywidualnej sprawy, nie mogą być potraktowane jako wykraczające poza granice przyznanego organom luzu decyzyjnego. Nie są to rozstrzygnięcia arbitralne.

W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły, że dochód skarżącego nie przekracza granicy kryterium dochodowego, które w programie wynosi 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1358), wg stanu prawnego obowiązującego na dzień wydawania decyzji, mając na uwadze wysokość osiągniętego przez niego dochodu

w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Jednocześnie zachodziła przyczyna do udzielna pomocy, określona w art. 7 pkt 5 u.p.s. w zw. pkt III.2.1 załącznika do uchwały RM nr 140. Skarżący bowiem legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym u niego umiarkowany stopień niepełnosprawności.

Sporna pozostaje natomiast kwestia zakresu udzielonej skarżącemu pomocy. Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, choć zakres udzielonego wsparcia nie jest zgodny z oczekiwaniami skarżącego.

Skarżący nie może bowiem oczekiwać, iż organ pomocy społecznej rozwiąże wszystkie jego problemy i wyasygnuje pieniądze na wszelkie manifestowane przez niego potrzeby, w wysokości przez niego żądanej. Instytucje wynikające z przepisów u.p.s. mają bowiem charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości

i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z zasadą pomocniczości wynikającą

z powołanego art. 2 ust. 1 u.p.s., którą można sprowadzić do kilku tez. Po pierwsze, społeczeństwo nie powinno pozbawiać jednostki tego, co sama może zrobić – zakaz odbierania. Po drugie, państwo powinno wesprzeć jednostkę w działaniach przekraczających jej możliwości, powinna to być tzw. pomoc do samopomocy – subsydiarne towarzyszenie. Po trzecie, pomoc powinna mieć charakter przejściowy, skłaniający jednostkę do aktywizacji i samodzielnego działania. Z zasady tej wynika nie tylko zachęta do działania, ale wręcz dezaprobata dla pasywności

i nadopiekuńczości państwa (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el. 2021, tezy do art. 2 oraz powołane tamże orzecznictwo i piśmiennictwo).

Stąd trafnie w judykaturze podkreśla się, iż celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej. Wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18). Zaznaczyć również należy, że pomoc przyznawana na gruncie u.p.s. - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących, niezależnie od ich sytuacji życiowej. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA: z 29 czerwca 2016 r., I OSK 1055/16, z 13 czerwca 2017 r., I OSK 331/16).

Skarżący nieprzerwanie korzysta z różnych form wsparcia ze strony OPS od 2012 r. Od początku 2021 r. uzyskał pomoc w wysokości przekraczającej 7000 zł. Nie może zatem skarżący oczekiwać w kontekście powyższej wykładni art. 2 i art 3 u.p.s., iż jego wnioski o świadczenia z pomocy społecznej będą uwzględniane w takim sam jak dotychczas sposób i do tego w pełni zgodny z jego żądaniami. Przepisy o zasiłkach celowych nie mogą w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Tym bardziej, że skarżący jest osobą wprawdzie niepełnosprawną, ale tylko w stopniu umiarkowanym, co nie wyklucza podjęcia przez niego pracy, a tym samym jest w stanie częściowo pokryć koszty zakupu żywności. Ważne jest również to, na co trafnie zwrócił organ odwoławczy, że skarżący zrezygnował w lipcu 2021 r. z zasiłku stałego, pozbawiające się tym samym istotnego elementu dochodu, bez jednoczesnego uzyskania innego dochodu rekompensującą utracone świadczenie oraz ze świadczenia w postaci gotowych posiłków, które gwarantują właściwe, zgodne z przeznaczeniem wykorzystanie środków publicznych. Skarżący nie może oczekiwać, iż będzie dokonywał za organy wyboru form wsparcia i w tym kontekście jawi się jako całkowicie chybiona argumentacja zawarta w skardze, przeliczająca wartości poszczególnych świadczeń. Słusznie również organ I instancji zwrócił uwagę, na równocześnie wydane decyzje, na mocy których skarżący otrzymał wsparcie finansowe w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu: leków, czynszu za lokal mieszkalny, nowego materaca, żywności, chemii gospodarczej, ochrony osobistej, maseczek, płynu dezynfekcyjnego, higieny osobistej, karty do telefonu, witamin i magnezu w łącznej wysokości 315,00 zł oraz w postaci zasiłku okresowego w wysokości 268,12 zł. Organy zatem prawidłowo rozważyły zarówno bieżące potrzeby skarżącego, całokształt jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, a przede wszystkim zakres dotychczasowego wsparcia.

Trzeba pamiętać, iż pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Sprzeciwiałoby się to bowiem celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu.

Podkreślić również należy, iż jak wspomniano powyżej organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń – co w niniejszej sprawie zasadnie uczyniły - z uwagi na ograniczone środki finansowe,

a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest więc możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Okolicznością powszechnie znaną jest bowiem to, że środki przeznaczone na pomoc społeczną nie wystarczają na przyznanie świadczeń wszystkim osobom, które takiej pomocy potrzebują. Organy administracji działają zatem w warunkach, w których zasoby systemu pomocy społecznej nigdy nie są wystarczające do zapewnienia wszystkim potrzebującym godnych warunków życia. Stąd potrzeby bytowe osób ubiegających się o wsparcie podlegają pewnej gradacji, a wsparcie udzielane ze środków pomocy społecznej często nie będzie obejmowało takiego zakresu, jakiego oczekuje beneficjent. Stanowisko takie jest ugruntowane

w orzecznictwie (por. wyroki NSA: z 14 stycznia 2011 r., I OSK 1498/10,

z 31 stycznia 2013 r.. I OSK 1142/12, z 20 grudnia 2016 r, I OSK 3205/15,

z 16 grudnia 2016 r., I OSK 2198/16, z 6 marca 2019 r., I OSK 2475/18,

z 26 sierpnia 2021 r., I OSK 448/21).

W świetle powyższego należało uznać, iż organ I instancji trafnie stwierdził, że nie może swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Środki na pomoc społeczną muszą zabezpieczyć potrzeby związane z całym rokiem

i uwzględniać potrzeby wszystkich podopiecznych, w tym tych gospodarstw domowych, gdzie na utrzymaniu są uczące się dzieci, a dochody rodziny są znacznie poniżej minimum socjalnego. Stąd nawet wskazywane przez skarżącego zwiększenie budżetu nie może stanowić podstawy do realizacji w pełni wniosku skarżącego. Przy czym wskazać trzeba, że przepisy u.p.s. nie przewidują obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji szczegółowych danych dotyczących możliwości finansowych organu pomocy społecznej oraz ilości środków finansowych, jakimi organ dysponuje, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających z tej formy pomocy (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 698/16, wyrok NSA z 4 marca 2022 r., I OSK 1153/21).

Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, iż organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wyciągniętych przez organy ostatecznych wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu uniemożliwiającym ich kontrolę przez sąd administracyjny.

W konsekwencji należało stwierdzić, że kontrolowane decyzje nie naruszały ani przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Sąd - działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.