Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi M. K. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania L. S., dalej skarżąca, od wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta W. - Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych, w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [....] o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w celu sprawowania opieki nad matką J. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podało, że wymienioną decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 17 czerwca 2013 r., odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Ustalono bowiem, że skarżąca nie pozostaje w zatrudnieniu ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej od 1985 r. Skarżąca była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad matką od dnia 1 listopada 2012 r. Z akt sprawy wynika również, że córka skarżącej - E. w latach 1983 -1995 była uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu niepełnosprawności. Natomiast matka skarżącej została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów od lipca 1994 r., co potwierdza orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 1994 r. W związku z powyższym organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem skarżąca nie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie, że jej matka wymaga stałej opieki i pielęgnacji. Podała, że zrezygnowała z zatrudnienia w 1985 r. z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką E..

Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że nie jest ono zasadne. Podało, że zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej ustawa, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ odwoławczy wskazał zatem, że jednym z niezbędnych warunków uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Dokonując interpretacji zwrotu "rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", w ujęciu gramatycznym tego sformułowania wskazał, że wyraża ją czasownik w czasie teraźniejszym: "rezygnują". Zatem, zdaniem organu odwoławczego, powstaje pytanie, czy chodzi tu wyłącznie o przypadek uprzedniego, bezpośrednio poprzedzającego sprawowanie opieki zrezygnowania (rezygnacji) z zatrudnienia, czy też o stan trwający - na co może wskazywać czasownik "rezygnują" użyty w formie czasu teraźniejszego (niedokonanej) mogący odpowiadać postawie niepodejmowania zatrudnienia. Wskazał, że ową gramatyczną i znaczeniową niejasność można rozstrzygnąć, odwołując się do zasad wykładni systemowej oraz funkcjonalnej. Podniósł, że w tym samym akcie prawnym, w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, ustawodawca formułując warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, posłużył się zwrotem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami", co w świetle utrwalonej wykładni i praktyki stosowania tej regulacji prawnej oznacza zarówno okoliczność dokonanego aktu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ("rezygnują"), jak i utrzymujący się przez dłuższy czas (nawet jeszcze przed sprawowaniem opieki) fakt niepodejmowania zatrudnienia ("nie podejmują").

Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy wskazał, że należy założyć, że ustawodawca wprowadzając nowe świadczenie i ustanawiając warunki jego uzyskania, brał pod uwagę utrwalony w orzecznictwie i doktrynie sposób interpretacji zwrotu "rezygnuje" i posługując się tylko tym zwrotem przy określeniu warunków uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, dążył świadomie do zawężenia zakresu sytuacji faktycznych uprawniających do tego świadczenia w porównaniu do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto wskazał, że wzgląd na ratio legis zmian wprowadzonych do regulacji świadczeń opiekuńczych na mocy ustawy z 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 r., poz. 1548) pozwala na wniosek, że głównym dążeniem ustawodawcy było ograniczenie dostępności do świadczeń opiekuńczych dla osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, jeżeli sytuacja taka dotyczy opieki nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. lub 25. roku życia (brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) albo decyzja o rozpoczęciu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wiąże się z koniecznością zaprzestania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lecz towarzyszy nieaktywności zawodowej spowodowanej różnymi innymi powodami, np.: trudnościami ze znalezieniem pracy, stanem zdrowia, długotrwałym bezrobociem, obowiązkami rodzicielskimi.

Odnosząc powyższe uwagi do ustalonego stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie spełniła jednego z wymaganych warunków uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Wskazał, że skarżąca przed dniem złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (2012 r.) nie pozostawała w zatrudnieniu ani nie wykonywała innej pracy zarobkowej, podobnie w chwili uznania matki skarżącej za osobą niepełnosprawną (1994 r.). W świetle powyższego brakuje zatem podstaw do przyjęcia wniosku, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Podniósł, że uzyskanie przez matkę skarżącej orzeczenia o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów w 1994 r. zbiegło się w czasie z okresem, w którym skarżąca nie pracowała, sprawując, jak podnosi w odwołaniu, opiekę nad niepełnosprawną córką E. Uznał, że podnoszona w odwołaniu okoliczność, że skarżąca zaprzestała wykonywania pracy w 1985 r. z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką E. nie ma znaczenia dla oceny, czy skarżąca spełnia warunki uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Wskazał, że przepis art. 16a ust. 1 ustawy, warunkuje uzyskanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od stwierdzenia związku przyczyno - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia w wyżej przyjętym rozumieniu a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Stwierdził zatem, że w niniejszej sprawie, nawet w przypadku wykazania, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad córką E., powyższy warunek uzyskania świadczenia w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, tj. nad matką skarżącej, nie został spełniony. Organ odwoławczy podniósł, że istotne jest natomiast to, że zarówno w momencie stwierdzenia u matki skarżącej niepełnosprawności, jak i w chwili składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (2012 r.), skarżąca nie pozostawała w zatrudnieniu, zatem nie mogła "zrezygnować" z zatrudnienia w ustalonym wyżej znaczeniu.

Wskazał również, że przyznawanie prawa do świadczeń rodzinnych nie zależy od uznania organu administrującego, lecz uzależnione jest od stwierdzenia warunków określonych przepisami ustawy. Zatem organ I instancji nie mógł podjąć rozstrzygnięcia wbrew przepisom tej ustawy. Warunki przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego są określone w sposób konkretny, sprawdzalny, a ich spełnienie podlega obiektywnej ocenie. Nie jest więc możliwe przyznanie prawa do tego świadczenia, gdy warunki te nie zostały spełnione (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1381/04).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Podniosła, że w jej przypadku doszło do "naruszenia praw nabytych". Poinformowała, że jej matka choruje od wielu lat i w związku z niepełnosprawnością matki od dnia 1 listopada 2012 r. otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne. Po zmianie przepisów z dniem 1 lipca 2013 r. świadczenie to zostało jej "odebrane". Uznała, że skoro świadczenie pielęgnacyjne zostało jej przyznane bezterminowo, to powinna również uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził, by naruszały one prawo. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2013 r., którą to decyzją, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 1 lipca 2013 r. odmawiającej przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Prawidłowo organy rozpoznające sprawę przyjęły, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowi przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy).

Z powyższej regulacji wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzmieniu nie określa natomiast, że warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tym samym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu.

Wskazać w tym miejscu należy, że w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na które wskazuje art. 16a ust. 1 ustawy, wiąże się z wcześniejszym (przedterminowym) zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Reasumując powyższe, w aktualnym stanie prawa, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy, należy łącznie spełnić kilka warunków. Jednym z nich, obok nieprzekroczenia kryterium dochodowego i faktycznego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, konieczne jest, aby między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki istniał związek przyczynowy. Mają zatem rację organy obu instancji, że w przypadku skarżącej ta ostatnia przesłanka nie została spełniona.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 października 1994 r., na mocy którego zaliczona została do pierwszej grupy inwalidów od lipca 1994 r. Jednak, w ocenie organów obu instancji, nie można było przyznać specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca bowiem nie pozostaje w zatrudnieniu ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej od 1985 r. i jak wskazał organ I instancji do chwili obecnej nie pracuje zawodowo. Trafnie zauważył organ odwoławczy, że uzyskanie przez matkę skarżącej orzeczenia o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów w 1994 r. zbiegło się z okresem, w którym skarżąca nie pracowała, sprawując, jak podnosi w odwołaniu, opiekę nad niepełnosprawną córką E., która w latach 1983-1995 była uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodzić się zatem należy z organem II instancji, że podnoszona w odwołaniu okoliczność, że skarżąca zaprzestała wykonywania pracy w 1985 r., z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką E., nie ma znaczenia dla oceny, czy skarżąca spełnia warunki uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką.

W tej sytuacji zasadnie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego zasiłku, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku opiekuńczego. W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis jednoznacznie wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że ktoś nie podejmuje zatrudnienia, w świetle dyspozycji art. 16a ustawy, nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Aby więc by można było przyznać skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 437/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Natomiast poczynione w badanej sprawie przez organy orzekające ustalenia na takie stwierdzenie nie pozwalały.

Mając na uwadze powyższe, skoro zatem przepis prawa materialnego nie dawał postaw do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organom administracji nie pozostawało zatem nic innego, jak tylko odmówić prawa do wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., co orzeczono w pkt. I wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).