Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 5 września 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1421/16 w sprawie ze skargi N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od N. na rzecz Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców kwotę 510 (pięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 2016r., sygn. akt IV SA/Wa 1421/16, po rozpoznaniu sprawy ze skargi N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. i zasądził od Szefa Urzędu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu [...] kwietnia 2015 r. N.– obywatel [...] wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, motywując go pozostawaniem w związku małżeńskim z obywatelką polską B. O.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Wojewoda odmówił udzielenia wnioskowanego zezwolenia. Organ stwierdził, iż związek małżeński zawarty przez wnioskodawcę nie uzasadnia udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, gdyż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że nastąpił rozpad związku małżeńskiego, małżonkowie nie zamieszkują razem i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynym powodem dla którego małżonka strony nie złożyła pozwu o rozwód są kwestie finansowe.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzone w sprawie czynności dowodowe wskazują, iż w sprawie wystąpiły okoliczności z art. 169 ust. 2 pkt 2, 3 i 6 ustawy o cudzoziemcach. Małżonkowie nie wypełniają prawnych obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa, od [...] r. nie zamieszkują wspólnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto małżonkowie składając zeznania nie byli zgodni co do okoliczności utrzymywania kontaktów od czasu wyprowadzenia się przez skarżącego i powodów dla których żona skarżącego chciała, aby mąż się od niej wyprowadził. Organ podkreślił, że małżonka skarżącego nie chce i nie widzi szans na odnowienie relacji małżeńskiej. Jej zamiarem jest uzyskanie rozwodu. Powyższa sytuacja trwa stosunkowo długo (od ponad 1,5 roku), a materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, iż w dającej się przewidzieć przyszłości mogłaby ona ulec zmianie. Zdaniem organu materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, iż okoliczność pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelką polską w obecnym stanie faktycznym, ustalonym w oparciu o przeprowadzone dowody nie uzasadnia jego zamieszkiwania w Polsce przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Organ podkreślił, że sama okoliczność pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelem polskim nie jest wystarczająca do udzielenia mu zezwolenia na pobyt czasowy w trybie art.158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Okoliczność pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelem polskim musi po pierwsze uzasadniać jego pobyt w Polsce, a po drugie musi uzasadniać ten pobyt przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Celem zezwolenia na pobyt czasowy udzielanego w trybie art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach jest umożliwienie cudzoziemcowi pobytu na terytorium Polski i prowadzenia tu życia rodzinnego z małżonkiem posiadającym polskie obywatelstwo, co do zasady zamieszkującym na terytorium Polski.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku wskazał, że wywiedziony przez organ brak powiązania pomiędzy istnieniem związku małżeńskiego skarżącego i obywatelki polskiej a potrzebą przebywania przez skarżącego na terytorium RP przez okres dłuższy niż 3 miesiące miałby wynikać z faktu trwałego ustania więzi pomiędzy małżonkami, przejawiającego się w szczególności brakiem wspólnego zamieszkiwania i nieprowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu ocenę powyższą uznać należy za zbyt daleko idącą, w konsekwencji czego odmowne załatwienie wniosku skarżącego należy uznać za wadliwe.

Sąd I instancji stwierdził, że poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje brak przesłanek do odmowy udzielenia skarżącemu wnioskowanego zezwolenia na podstawie art.165 ust.1 pkt 1 ustawy, tj. w następstwie ewentualnego zawarcia przez skarżącego związku małżeńskiego z obywatelką polską w celu obejścia ustawy. Jak bowiem zasadnie stwierdziły organy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na formułowanie tego rodzaju wniosków. Poza sporem pozostaje również ta okoliczność, że skarżący spełnia warunek do uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy, przewidziany w art. 158 ust.1 pkt 1 ustawy, tj. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelką polską (nieprzerwanie od [...] r.).

Sąd I instancji podzielił zarzuty skargi, że w świetle takich istotnych okoliczności rozpatrywanej sprawy, jak: niepodjęcie dotąd przez żadnego z małżonków kroków prawnych, zmierzających do rozwiązania zawartego przez nich małżeństwa; relatywnie niedługi okres braku wspólnego zamieszkiwania (tj. od [...] r.); wiążący się ze wskazaną wyżej krótkotrwałością zaprzestania wspólnego zamieszkiwania brak możliwości kategorycznego wykluczenia, że sytuacja, w jakiej znalazło się małżeństwo skarżącego, ma charakter jedynie przejściowego kryzysu, nie jest natomiast dowodem na trwały i nieodwracalny rozkład związku, nie rokujący nadziei na poprawę stosunków pomiędzy małżonkami i powrót do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego (zważywszy na deklaracje samego skarżącego) - odmowa udzielenia skarżącemu wnioskowanego zezwolenia na podstawie art.100 ust.1 pkt 1 ustawy nie znajduje uzasadnienia.

Skargą kasacyjną Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:

1) naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że ustalony przez organy administracji stan faktyczny nie pozwalał na zastosowanie art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, do czego doszło skutkiem pominięcia w konkluzji zaskarżonego orzeczenia kluczowego dla sprawy dowodu w postaci zeznań pani B. O. z dnia [...] września 2015r.

2) naruszenie przepisów prawda materialnego w postaci art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w związku z art. 98 i art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazanych wyżej przepisów ustawy o cudzoziemcach polegające na błędnym przyjęciu, iż Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców dopuścił się naruszenia art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 98 i art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poprzez wadliwe ich zastosowanie mające prowadzić do nieprawidłowego zdaniem Sądu przyjęcia, że w niniejszej sprawne wystąpiły przesłanki przewidziane w art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach obligujące organ administracji do odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy skutkiem czego doszło do nieprawidłowego zastosowania przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015r.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Spór prawny w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy sam fakt pozostawania w formalnym związku małżeńskim z obywatelem polskim uzasadnia pobytcudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tej kwestii należy przychylić się do stanowiska organu.

Stosownie do treści art. 98 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach zezwolenia na pobyt czasowy można udzielić cudzoziemcowi jeżeli spełnia wymogi określone ze względu na deklarowany cel pobytu, a okoliczności, które są podstawą ubiegania się o to zezwolenie, uzasadniają jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. W przepisie tym ustawodawca przewidział dwie przesłanki, których łączne spełnienie musi być przedmiotem oceny organu przed wydaniem decyzji.

Ustalenie przez organ, że okoliczność, która jest podstawą ubiegania się o zezwolenie na pobyt czasowy nie uzasadnia zamieszkiwania cudzoziemca na terytorium RP przez okres dłuższy niż 3 miesiące obliguje organ do wydania decyzji odmownej na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy, gdyż nie są spełnione wymogi, o których mowa w art. 98 ust. 1.

Zgodnie z art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela Rzeczypospolitej Polskiej udziela się cudzoziemcowi, gdy pozostaje w uznanym przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej związku małżeńskim z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto zgodnie z art. 165 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach poza przypadkami, o których mowa w art. 100 ust. 1 pkt 1-5, cudzoziemcowi odmawia się udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy w przypadku cudzoziemca pozostającego w związku małżeńskim z obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej gdy związek ten został zawarty w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcach.

Z uwagi na okoliczność, że zawarcie związku małżeńskiego jest czynnością jednorazową o charakterze konstytutywnym, dokonaną w określonym czasie, to nie ulega wątpliwości, iż ten cel zawarcia związku małżeńskiego jest realizowany właśnie na datę zawarcia tego związku. Na tę datę należy badać zamiar i motywy małżonków. Po skutecznym pod względem prawnym zawarciu tego związku cele i zamiary małżonków mogą już tylko dotyczyć czynności związanych z prawną lub prawną i faktyczną kontynuacją związku. Nie będą odnosiły się do samej czynności "zawarcia" związku małżeńskiego, bo czynność ta pod względem prawnym została już dokonana. Podjęty i zrealizowany w dacie zawarcia związku małżeńskiego zamiar małżonków co do samego celu zawarcia tego związku jest okolicznością niepodlegającą zmianie przez późniejsze zachowania małżonków (por. wyroki NSA: z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt II OSK 2038/11; z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OSK 438/13 i z dnia 22 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 1525/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na podstawie powyższych rozważań, mając też na uwadze stabilizację stosunków prawnych opartych na decyzji ostatecznej, przyjąć należy, że badanie celu, dla jakiego małżeństwo zostało zawarte, jest dopuszczalne przy ocenie pierwszego wniosku tego typu. Wydanie decyzji w oparciu o treść art. 158 ustawy o cudzoziemcach wyklucza następnie dopuszczalność stwierdzenia w kolejnym postępowaniu, że małżeństwo zostało zawarte w celu legalizacji pobytu. W sytuacji składania przez cudzoziemca kolejnych wniosków z tego samego tytułu i w niemal takich samych okolicznościach organ nie może pomijać swojego wcześniejszego stanowiska wyrażonego w decyzjach pozytywnych dla cudzoziemca (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 826/14; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić należy, że z przepisów ustawy o cudzoziemcach w sposób jednoznaczny wynika, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim (który nie został zawarty w celu obejścia prawa) z obywatelem polskim nie stanowi podstawy do udzielenia przez właściwe w sprawie organy administracji publicznej zezwolenia na pobyt czasowy Pozostawanie w związku małżeńskim jest tylko jednym z elementów postawy udzielenia przedmiotowego zezwolenia. Związek taki musi uzasadniać pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące i ta przesłanka z woli ustawodawcy musi być przedmiotem badania przez organy orzekające w sprawie przed wydaniem decyzji. Wbrew więc stanowisku Sądu I instancji, w badanym przypadku, gdy podstawą wniosku była przesłanka z art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy, organy właściwe w sprawie były obowiązane również zbadać, czy małżeństwo cudzoziemca z obywatelką polską uzasadnia jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Przy ocenie tej okoliczności należy mieć na uwadze, że udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy małżonkowi obywatelki polskiej ma służyć ochronie życia rodzinnego.

Należy przy tym podzielić stanowisko organów, że takie okoliczności jak całkowity i trwały rozpad więzi małżeńskiej, faktyczna separacja, brak wspólnego zamieszkania, wspólnych dzieci i jakichkolwiek innych więzi np. o charakterze finansowym, które wynikają ze związku, a które mogłyby uzasadniać obecność cudzoziemca w Polsce – stanowią podstawę do uznania, że małżeństwo nie uzasadnia pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

Ustalenie natomiast, że związek małżeński z obywatelem polskim nie uzasadnia pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące, stanowi bezwzględną samoistną przesłankę negatywną do udzielenia zezwolenia i obliguje organ do wydania na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, gdyż nie są spełnione wymogi, o których mowa w art. 98 ust. 1.

Wnoszący skargę kasacyjną słusznie zauważył, że Sąd I instancji pominął w konkluzji zaskarżonego orzeczenia kluczowy dla sprawy dowód w postaci zeznań B. O. z dnia [...] września 2015r. Z dowodu tego wynika, że małżonka skarżącego nie chce i nie widzi szans na odnowienie relacji małżeńskiej. Jedynym powodem dla którego małżonka strony nie złożyła pozwu o rozwód są kwestie finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wziął pod uwagę wyłącznie oświadczenie skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do twierdzeń małżonki cudzoziemca. Zbadanie czy małżeństwo cudzoziemca z obywatelem polskim uzasadnia jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące nie może prowadzić do wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W rozpoznawanej sprawie małżonkowie nie wypełniają prawnych obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa, od [...] r. nie zamieszkują wspólnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto małżonkowie składając zeznania nie byli zgodni co do okoliczności utrzymywania kontaktów od czasu wyprowadzenia się przez skarżącego i powodów dla których żona skarżącego chciała, aby mąż się od niej wyprowadził. Zdaniem Sądu materiał dowodowy uzasadnia stwierdzenie, iż okoliczność pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelką polską w obecnym stanie faktycznym, ustalonym w oparciu o przeprowadzone dowody nie uzasadnia jego pobytu w Polsce przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Podniesione zatem zarzuty naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego są uzasadnione i skutkują uwzględnieniem skargi kasacyjnej.

Wobec stwierdzenia, że istota sprawy została dostatecznie wyjasniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę N. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] marca 2016 r.

Skargę tę oddalono jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W ocenie Sądu organ II instancji prawidłowo odmówił udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na spełnienie jednej z negatywnych przesłanek udzielenia takiego zezwolenia - w przedmiotowym przypadku braku okoliczności uzasadniającej jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Małżonkowie nie wypełniają prawnych obowiązków wynikających z zawarcia małżeństwa, od [...] r. nie zamieszkują wspólnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy małżonkowi obywatelki polskiej w rozpoznawanej sprawie nie służyłoby ochronie życia rodzinnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. Koszty te obejmują zwrot wpisu od skargi kasacyjnej (150 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika według norm przepisanych.