Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 353/19 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego i odmowy jego przyznania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M.W. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 19 czerwca 2019 r., II SA/Łd 353/19, po rozpoznaniu skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego i odmowy jego przyznania - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z [...] listopada 2018 r. nr [...].

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie:

1. prawa materialnego:

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i zebranego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem;

b) art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia) poprzez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że na mocy wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w [...] I Wydział Cywilny z [...] czerwca 2010 [...], ustalono opiekę naprzemienną wobec J.W.;

2. przepisów postępowania:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że miało miejsce naruszenie norm prawa materialnego;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 149 § 2 i w zw. z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że: normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej; powzięcie przez Burmistrza [...] wiedzy odnośnie treści wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] czerwca 2010 r. [...], po wydaniu decyzji przez organ I instancji nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sytuacji, gdy stanowi to istotną nową okoliczność i mającą znaczenie dla rozstrzygnięcia;

c) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, który to brak może prowadzić do mylnego przekonania strony, że świadczenie wychowawcze powinno przysługiwać od początku okresu świadczeniowego.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący M.W. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.

Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji.

Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości.

Jak wynika z bezspornych ustaleń organów i Sądu I instancji [...] kwietnia 2016 r. M.W. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na zamieszkujące i będące na jego utrzymaniu drugie dziecko – M.W., urodzoną [...] marca 2006 r., traktując córkę jako kolejne dziecko w wieku poniżej 18-go roku życia, bowiem w składzie rodziny prócz siebie i córki M. wskazał córkę J.W., urodzoną [...] kwietnia 2001 r. Na tej podstawie, decyzją z [...] kwietnia 2016 r. Burmistrz [...] przyznał M.W. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.W. w wysokości 500 zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., uznając tym samym, że zostały spełnione przesłanki określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Sąd I instancji trafnie rozpoznał istotę sporu w tej sprawie stwierdzając, że sprowadza się ona do odpowiedzi na pytanie, czy w okolicznościach faktycznych tej sprawy (gdzie organ miał informację, że wnioskodawca jest rozwiedziony), zasadnym było wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego z uwagi na to, że organ dopiero po wydaniu decyzji zapoznał się z treścią wyroku rozwodowego o sygn. akt [...], z którego wynikało, że władza rodzicielska nad starszą córką skarżącego J.W. została powierzona obojgu rodzicom, natomiast miejsce zamieszkania dziecka zostało ustalone przy matce.

Jeśli zważymy, że w chwili wydawania decyzji z [...] kwietnia 2016 r. obowiązywał art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), z którego wynikało, że do członków rodziny zaliczało się dzieci zamieszkujące wspólnie z rodzicami i pozostające na ich utrzymaniu – to informacja o tym, że M.W. jest rozwiedziony, powinna skłonić organ do weryfikacji składu jego rodziny podanego we wniosku. Od tego bowiem, czy z wnioskodawcą mieszka i pozostaje na jego utrzymaniu dwoje dzieci, czy jedno, zależało prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy (wniosek dotyczył drugiego dziecka). Wszak "W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka" (art. 58 § 1 zd. pierwsze k.r.o.). Organ dysponował zatem nośnikiem informacji niezbędnej do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy (informacji o wyroku rozwodowym), której treść (treść wyroku) pominął lub uznał za nieistotną przy rozstrzyganiu. W takiej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym składzie, późniejsze (po wydaniu decyzji) zapoznanie się przez organ z treścią wyroku rozwodowego, nie stanowi ani nowej okoliczności faktycznej, ani nowego dowodu, istniejących w dniu wydawania decyzji, a nieznanych organowi, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że nie zaistniały w tej sprawie podstawy do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., odwołując się do zasadnej tezy, że regułą w postępowaniu administracyjnym jest prowadzenie postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji, a nie po jej wydaniu, wskutek wznowienia postępowania, w sytuacji, gdy organ dysponował nośnikiem informacji niezbędnej do rozstrzygnięcia sprawy, ale informacji tej nie zweryfikował, co powinien uczynić ustalając faktyczne przesłanki rozstrzygnięcia.

Skoro nie było podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to nie było także podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarga na decyzje wydane w tym trybie słusznie została uwzględniona przez Sąd I instancji. Wprawdzie w takiej sytuacji Sąd I instancji powinien uchylić także postanowienie Burmistrza [...] z [...] listopada 2017 r. o wznowieniu postępowania, ale zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej nie został postawiony.

Nie można też uznać za zasadny zarzutu naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, gdyż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, że nie było podstaw do wznowienia postępowania, a więc nie może być mowy o wskazaniach co do dalszego prowadzenia sprawy, a co najwyżej o rodzaju rozstrzygnięcia, jakie powinno zapaść w takiej sytuacji, czego w zasadzie sąd administracyjny czynić nie powinien. W uzupełnieniu dodać więc krótko należy, że w sytuacji, kiedy Sąd I instancji nie uchylił postanowienia o wznowieniu postępowania, a przesądzone zostało, że brak jest podstaw do wznowienia, to organ powinien wydać stosowną decyzję, w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. "Decyzja o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej nie stanowi rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.). Wydanie tej decyzji jest bowiem następstwem ustalenia przez organ braku podstaw wznowieniowych, co wyłącza dopuszczalność rozstrzygania o istocie sprawy. Ustalenie to pozbawia organ możliwości przystąpienia do oceny decyzji dotychczasowej, a w szczególności oceny, czy zapadła ona z naruszeniem prawa" (zob. wyrok WSA w Łodzi z 5.11.2019 r., II SA/Łd 496/19, LEX nr 2746285).

Zatem ustalenie braku podstaw wznowieniowych nie pozwala na odnoszenie się do zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, bowiem nie mogą one w takiej sytuacji znaleźć zastosowania, a art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Sąd I instancji analizował tylko w kontekście obowiązków "procesowych" organu, a nie jako przesłankę merytoryczną rozstrzygnięcia o istocie sprawy. Ustalenie braku podstaw wznowieniowych nie stanowi też naruszenia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zwłaszcza w kontekście naruszenia zasady trójpodziału władzy.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.