Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.),, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 września 2014 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...][...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J. K. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) utrzymał w mocy decyzję z dnia

[...][...], odmawiającą S. B. umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od I kwartału 2000 r. do II kwartału 2005 r. w kwocie 1844,25 zł.

1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że decyzja z dnia [...][...]wydana została na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz

art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2013.1403) dalej "u.u.s.r."

Organ ustalił, że zobowiązany S. B. współdziałał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego wraz z bratem J. i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. W myśl art. 4 i 40 u.u.s.r. podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy nakłada na każdego rolnika, obowiązek regulowania składek ubezpieczeniowych. Z obowiązku tego zarówno brat J. jak i zobowiązany nie wywiązywali się, co doprowadziło do powstania znacznych zaległości.

1.3. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wnioskodawca nie udokumentował zdarzeń losowych, ani żadnych nowych okoliczności uniemożliwiających regulowanie zobowiązań. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną i zdrowotną spowodowaną ponoszeniem wydatków na bieżące utrzymanie, na leki oraz wydatków związanych z wykonaniem przyłącza elektrycznego.

1.4. Organ ustalił, że zobowiązany ponosi następujące wydatki: żywność

750 zł miesięcznie, środki czystości 30 zł miesięcznie, opał 700 zł na sezon, gaz

25 zł miesięcznie, paliwo (olej) do sprężarki służącej do wytwarzania energii elektrycznej 100 zł miesięcznie, doładowanie karty telefonicznej 50 zł miesięcznie, wydatki za leki według załączonych rachunków za okres od 26 marca 2013 r. do

4 czerwca 2014 r. średnio miesięcznie - 40,34 zł.

Zobowiązany poinformował, że wyłącznym źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne wypłacane przez KRUS oraz czynsz z tytułu umowy dzierżawy w kwocie 100 zł rocznie. Dodał, że zapożycza się u sąsiadów.

Organ stwierdził, że miesięczne stałe wydatki strony znacznie przewyższają podane dochody co wskazuje, że wnioskodawca nie przedstawił wszystkich źródeł finansowania swoich wydatków oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. Nie można też uznać za wiarygodny i udowodniony wskazany przez stronę poziom wydatków.

W ocenie organu powyższe oznacza, że wnioskodawca nie wykazał dbałości

w przestawieniu wszystkich materiałów dowodowych w sprawie, niezbędnych do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej. Kasa natomiast nie ma umocowania prawnego do dokonania szczegółowej kontroli stanu majątkowego i finansowego zobowiązanego. Organ podniósł ponadto, że dołączony dowód KP na kwotę 340 zł. (bez daty) wystawiony przez pracownika Okręgowego Związku Hodowców Koni

w K. wskazuje na fakt, że zobowiązany nie ujawnił dodatkowych dochodów. S. B. wskazał bowiem, że nie prowadzi działalności rolniczej i nie posiada inwentarza żywego.

1.5. Prezes KRUS stwierdził, że sytuacja materialno-bytowa zobowiązanego nie jest wyjątkowo trudna i nie stwarza zagrożenie bytu lub zdrowia, a regulowanie zobowiązań nie zagraża egzystencji. Podkreślił, że Kasa udzieliła już korzystnej ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego. Zdaniem organu problemy zdrowotne, niewątpliwie mogą mieć wpływ na osłabienie budżetu domowego, jednak nie są one zbyt dotkliwe. Pobierając ponadto świadczenie emerytalne strona ma zagwarantowaną przez Państwo bezpłatną opiekę medyczną.

1.6. Odnośnie kwestii wizytacji w gospodarstwie wnioskodawcy Prezes KRUS wskazał, że zobowiązany wielokrotnie, mimo wcześniejszego powiadamiania nie był obecny w dniu planowanej wizytacji. Wyjaśnienia dotyczące przyczyn nieobecności są natomiast rozbieżne, co może świadczyć o tym, że zobowiązany unika spotkania i dokonania oględzin.

1.7. Uzasadniając odmowę umorzenia przedmiotowych zaległości Prezes KRUS stwierdził, że zadłużenie spowodowane jest zaniedbaniem obowiązku regulowania zobowiązań, a nie okolicznościami uniemożliwiających opłacanie składek. Umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną

w szczególnych okolicznościach i zastrzeżoną dla sytuacji drastycznych, a takich

w stosunku do strony nie stwierdzono. Organ podkreślił, że mimo niewystarczających według zobowiązanego dochodów nie korzysta on z żadnej formy pomocy społecznej. Wnioskodawca pobiera ponadto świadczenie emerytalne, które stanowi skuteczne źródło spłaty. Po uwzględnieniu potrąceń w kwocie 259,67 zł na spłatę zadłużenia otrzymuje 626 zł. Dodatkowo zobowiązany posiada majątek w postaci gruntów rolnych, których wartość wyliczona na podstawie danych GUS wynosi

ok. 150 tys. zł oraz lasów o powierzchni 3,01 ha. Organ wskazał, że opłacanie składek leży w interesie społecznym, ponieważ powiększa stan finansów funduszy Kasy, z których wypłacane są świadczenia dla ogółu ubezpieczonych, w tym również świadczenie przyznane wnioskodawcy. W świetle powyższego Prezes KRUS stwierdził, że nie można orzec trwałej nieściągalności zadłużenia. W związku z tym nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia w myśl przepisów art. 41 a ust. 1

i ust. 2 u.u.s.r.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na powyższą decyzję Prezesa KRUS S. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego organ źle ustalił, że skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia.

2.2. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.)

i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności

z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

3.2. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanki może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać

z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 – dalej zwany "K.p.a."), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest ustalenie czy występuje przesłanka umorzenia, tj. ważny interes zainteresowanego. Wniosek o umorzenie zaległości składkowych skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. W związku

z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 77 § 1 K.p.a,. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącej, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów oraz koniecznych wydatków tak dla jej egzystencji, jak i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawnych potrzeb życiowych. Tak dokonane ustalenia powinny zostać odzwierciedlone w uzasadnieniu decyzji.

3.3. Organ stwierdził brak okoliczności wskazujących na istnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności S. B.. Ustaleń tych dokonał

w wyniku przeprowadzonego postępowania.

Oceniając postępowanie organu należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania jest zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 K.p.a., której rozwinięciem jest przepis art. 77 § 1 tej ustawy. Zgodnie z powyższą zasadą organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym zobowiązane są zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto oceniając zgromadzony materiał dowodowy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 K.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy ocenie wiarygodności zgromadzonych dowodów organ nie jest skrępowany żadnymi regułami określającymi wartość poszczególnych rodzajów dowodów i dokonuje tej oceny w sposób swobodny.

Sąd stwierdził, że przeprowadzony przez organ proces decyzyjny jest prawidłowy. Ustalona przez organ sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego, przedstawiona szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. znajduje potwierdzenie

w zgromadzonym materiale dowodowym.

Przedstawiając sytuację materialną organ wskazał na źródło utrzymania skarżącego jakim jest świadczenie emerytalne uzyskiwane po potrąceniu spłaty za zadłużenie w wysokości 626 zł netto miesięcznie oraz czynsz z tytułu umowy dzierżawy uzyskiwany w wysokości 100 zł rocznie. Organ ponadto szczegółowo wymienił rodzaj oraz wysokość niezbędnych wydatków ponoszonych przez skarżącego związanych z codzienną egzystencją oraz leczeniem (około 995 zł miesięcznie).

Analiza przedstawionych wielkości wskazuje, że wydatki przewyższają dochód. Fakt ten nie podważa jednak stanowiska organu o braku okoliczności wskazujących na istnienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Skarżący posiada bowiem majątek w postaci gruntów rolnych oraz lasów, co zostało przez organ uwzględnione.

Należy ponadto podzielić stanowisko organu, zgodnie z którym informacje podawane przez skarżącego, dotyczące jego aktualnej sytuacji materialnej, są nierzetelne. Potwierdzeniem tego jest m.in. znajdujący się w aktach sprawy, wydany na skarżącego dowód KP na kwotę 340 zł (2 razy po 170 zł), wystawiony przez pracownika Okręgowego Związku Hodowców Koni w K. "za pobranie krwi

i badania w kierunku nosacizny". Powyższe świadczy o posiadaniu przez skarżącego inwentarza żywego podczas gdy wnioskodawca deklarował jego brak oraz że nie prowadzi działalności rolniczej.

Istotnym jest i wymaga podkreślenia, że w przypadku postępowania w sprawie wniosku o umorzenie, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego. W interesie strony leży bowiem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich

w dokumentach. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uregulować przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Co więcej utrudniał organowi dokonanie ustaleń w zakresie jego aktualnej sytuacji materialnej i finansowej. Skarżący bowiem wielokrotnie pomimo wcześniejszego powiadomienia nie był obecny w dniu planowanej wizytacji.

Tym samym, dokonana przez organ ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie jest dowolną i nie narusza przepisu art. 80 k.p.a.

3.4. Rozpatrując wniosek skarżącego organ ponadto prawidłowo wziął pod uwagę stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego wskazując, że opłacanie składek leży w interesie społecznym, ponieważ powiększa stan finansów funduszy Kasy, z których wypłacane są świadczenia dla ogółu ubezpieczonych,

w tym również świadczenie przyznane wnioskodawcy. Zadaniem KRUS jest nie tylko obsługa ubezpieczonych lecz również gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z tego ubezpieczenia. Środki finansowe na wypłatę tych świadczeń pochodzą ze składek opłacanych na to ubezpieczenie przez wszystkich rolników. Istotne ponadto jest, że Kasa udzieliła już skarżącemu korzystnej ulgi w spłacie zadłużenia w formie układu ratalnego.

3.5. Podsumowując Sąd stwierdził, że Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 K.p.a.,

tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie

i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia doprowadziły Prezesa KRUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 K.p.a. Zajęte stanowisko Prezes KRUS przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 K.p.a. Samo zaś niezadowolenie skarżącego z treści wydanego rozstrzygnięcia oraz subiektywne przekonanie o zaistnieniu przesłanek przemawiających za umorzeniem należności nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne

z obowiązującymi przepisami prawa.

3.6. Ustosunkowując się do wniosku skargi o umorzenie należności należy wskazać, że sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających

z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

3.7. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu

z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. oraz

§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).