Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń K. P. oraz D. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 932/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K. P. i D. K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lutego 2024 r. nr 287/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenia K. P. i D. K. 2. odrzucić zażalenia R. P. i D.K1.

Postanowieniem z 7 sierpnia 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 932/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K. P. i D. K. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 9 lutego 2024 r. nr 287/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.

Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące, którym prawomocnie odmówiono zwolnienia z kosztów sądowych (prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt VII SPP/Wa 437/24 odmawiające K. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym, prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2025 r. sygn. akt VII SPP/Wa 438/24 utrzymujące w mocy zarządzenie referendarza sądowego z 17 października 2024 r. o pozostawieniu wniosku D. K. o prawo pomocy bez rozpoznania), a których zażalenia na powyższe postanowienia z 21 stycznia 2025 r. zostały odrzucone przez NSA (postanowienie z 18 czerwca 2025 r. sygn. akt II OZ 980/25, II OZ 976/25), wezwane zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 6 lutego 2025 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia z 10 kwietnia 2025 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, nie uiściły wpisu sądowego. Z akt wynika, że powyższe wezwanie zostało odebrane przez K. P. 25 lutego 2025 r. a przez D. K. 17 lutego 2025 r. jednak termin do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie odpowiednio 4 marca 2025 r. i 24 lutego 2025 r. W Rejestrze Opłat Sądowych Sądu do dnia 1 sierpnia 2025 r. nie odnotowano wpłaty z tytułu wpisu od skargi.

K. P. i R. P. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 56 akt), domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozpoznania sprawy. Kwestionują oni wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi wskazując, że wydanie zarządzenia bez rozpoznania wniosku o zwolnienie z kosztów narusza art. 246 § 1 P.p.s.a. Nie są w stanie ponieść kosztów wpisów a tym bardziej kosztów zastępstwa adwokata przy tak dużej ilości spraw. Tygodniowo odbierają po 130 sztuk pism na dwie osoby. Są przygnębieni całą sytuacją a nikt z urzędu nie próbuje zrozumieć ich położenia. Nikt nie patrzy na błędy urzędnika PINB, który nie ponosi odpowiedzialności za wadliwe sporządzenie protokołu. Jedynie Sąd ma możliwość wpłynięcia na Urząd PINB aby skorygował popełnione błędy.

PINB błędnie wyliczył ponad 360 budowli i od każdej nakazuje się każdemu ze skarżących uiścić opłatę. Sąd bierze pod uwagę tylko jedną sprawę do opłaty, a jest ich ponad 360, po 100 i po 500 zł. (nikt nie liczy ile tego jest razem do zapłaty, a urzędnik PINB nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałą sytuację).

Każdy z uczestników postępowania jest indywidualnie obciążany obowiązkami oraz decyzjami PINB i sądu, pomimo że status własności poszczególnych budowli i działek nie został ustalony – trwa postępowanie spadkowe po zmarłych rodzicach.

Skarżący wskazują, że razem z D. K. i D.K1. są wzywani do ponoszenia opłat za budowle, których nie są właścicielami. Mają uiścić wpis sądowy w sprawie a następnie okaże się, że nie mają prawa do budynku i sprawa zostanie umorzona. Podkreślają, ze status nieruchomości nie został ustalony.

Domagają się scalenia postępowań powiązanych ze sobą przedmiotowo i osobowo, co pozwoliłoby na sprawniejsze rozpoznanie całości zagadnienia, poprawiło ekonomie procesową oraz umożliwiło uregulowanie opłat sądowych w sposób dogodny dla stron, co z perspektywy ich trudnej sytuacji jest szczególnie istotne.

W dalszej części zażalenia opisują okoliczności wskazujące na winę organu w prowadzonym postępowaniu, w którym to organ nie zidentyfikował właścicieli budowli, nie uwzględnił trwającego postępowania spadkowego.

Odrębne zażalenie na powyższe postanowienie Sądu wnieśli D. K. i D.K1. W ich ocenie Sąd nakładając obowiązek uiszczenia wpisu nie wziął pod uwagę, że organ błędnie podał podwojoną liczbę budowli, scalając trzy działki w jedną i naliczając opłaty za niezgodną ze stanem faktycznym ilość garaży – nie mającą odzwierciedlenia w rzeczywistości. Od czterech różnych osób żąda się opłaty sądowej za postępowanie dotyczące dokładnie tych samych obiektów, co prowadzi do wielokrotnego i nieuzasadnionego naliczania kosztów.

Nie bierze się pod uwagę, że w ich spawach prowadzonych jest łącznie 368 postępowań administracyjnych, a w każdym z nich wymaga się wpisu sądowego po 100 zł – co łączenie daje sumę 36.800 zł. Obciążenie to przekracza możliwości nawet osoby o przeciętnych dochodach, a wzrasta ono jeśli doliczyć inne koszty sądowe związane z prowadzonymi postępowaniami. Dochodzi do sytuacji, w której zwykły obywatel musiałby sprzedać cały dorobek życia i zadłużyć się na ogromne kwoty, tylko po to, aby mógł bronić się przed ewidentnymi błędami organu administracji publicznej.

PINB nie uwzględnia okoliczności, że dla połowy budowli nadal toczy się postępowanie spadkowe (sygn. akt I Ns [...]), nie ustanowiono prawidłowego właściciela. Nie można zatem uznać, że skarżący odpowiada za wszystkie obiekty i ma obowiązek ponosić pełne koszty postępowań. Garaże rozlokowane są na trzech różnych działkach mających odmiennych właścicieli, a PINB scalił je bez podstawy prawnej dla celów postępowania.

Skarżący domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz formułują żądania do postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenia K. P. i D. K. nie zasługują na uwzględnienie, zaś zażalenia R. P. i D.K1. podlegają odrzuceniu.

Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że K. P. i D. K. składając skargę do sądu na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Budowlanego z 9 lutego 2024 r. nr 287/2024 stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, pomimo prawomocnego rozpoznania ich żądań w zakresie prawa pomocy (odmowa przyzania prawa pomocy K. P., pozostawienie wniosku D. K. o prawo pomocy bez rozpoznania) i nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych, na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego nie uiściły tego wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji.

Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez skarżące skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że K. P. i D. K. po prawomocnym rozpatrzeniu ich wniosków o prawo pomocy (odmowa udzielenia prawa pomocy i pozostawienie wniosku bez rozpoznania) otrzymały wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 6 lutego 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 30 i 31 akt). Wezwanie to D. K. otrzymała 17 lutego 2025 r. (zpo k. 32 akt) a K. P. 25 lutego 2025 r. (reklamacja przesyłki k. 41 akt). Wobec tego siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu upływał odpowiednio 24 lutego 2025 r. i 4 marca 2025 r. Do tego dnia skarżące nie dokonały zapłaty. Wobec tego Sąd słusznie odrzucił ich skargę na mocy art. 220 § 3 P.p.s.a.

Słusznie Przewodniczący Wydziału wezwał skarżące do uiszczenia wpisu sądowego pod rygorem odrzucenia skargi z art. 220 § 1 i § 3 P.p.s.a. Skoro w wyznaczonym do tego terminie nie uiściły one wpisu, to Sąd nie miał możliwości orzec inaczej niż tylko odrzucić skargę. Z art. 220 § 3 P.p.s.a. wynika wprost, że nieopłacona skarga podlega odrzuceniu przez sąd.

W ocenie NSA, argumentacja zażaleń nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt VII SPP/Wa 437/24 i VII SPP/Wa 438/24. Skoro skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych, to powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a).

Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują je do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Skarżące skorzystały z instytucji prawa pomocy jednak ich wniosek w tym zakresie prawomocnie nie został uwzględniony oraz został pozostawiony bez rozpoznania. Sąd nie ma kompetencji aby z uwagi na wielość skarg wniesionych przez te same osoby w odmiennych przedmiotowo sprawach połączyć postępowania i rozpatrywać odrębne skargi jako jedną skargę co miałoby ograniczyć koszty wpisów sądowych od skarg. Wyjaśnić należy, że każdy akt administracyjny (decyzja, postanowienie o odmiennych przedmiotach) wymaga wywiedzenia odrębnej skargi a zatem wniesienia wpisu od konkretnej skargi na konkretny akt. Skoro organ wydał 368 decyzji lub postanowień odnośnie do obiektów na nieruchomościach, których skarżące są obecnie współwłaścicielami (bo nie doszło do wyodrębnienia własności w postępowaniu spadkowym), to składając skargę na każdy akt organu dotyczący poszczególnego obiektu na ich działkach, skarżące będą zobligowane do uiszczenia określonego wpisu sądowego.

W tym stanie rzeczy skarżące solidarnie zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu.

Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została odrzucona.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Zażalenia wniesione zaś przez R. P. i D.K1. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.

Zażalenia złożone w niniejszej sprawie odrębnie przez R. P. i D.K1. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K. P. i D. K. są niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nim wyłącznie skarżące.

Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie do zażaleń R. P. i D.K1.

W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.