IV SA/Wr 320/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2017-03-02	
Data wpływu	2016-07-21	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Alojzy Wyszkowski /sprawozdawca/
Julia Szczygielska /przewodniczący/
Lidia Serwiniowska	
Symbol z opisem	6321 Zasiłki stałe	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	IOSK 1673/17	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2015 nr 0 poz 163; art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 11; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.	
Sentencja
|Sygn. akt IV SA/Wr 320/16 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 2 marca 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia NSA Julia Szczygielska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 marca 2017 r., sprawy ze skargi M. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], w przedmiocie przyznania zasiłku stałego, , , I. oddala skargę w całości;, II. przyznaje adwokatowi P. T. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 (słownie: pięćset, dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym., , ,	
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2016 r. M. K. (zwany dalej stroną, wnioskodawcą lub skarżącym) wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. o przyznanie zasiłku stałego.

W wyniku przeprowadzonego w dniu 1 kwietnia 2016 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się lekkim stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniem lekarza ZUS o częściowej niezdolności do pracy. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ś. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.

Na uzyskiwane przez niego miesięczne dochody w łącznej kwocie 783,40 złotych składają się: dodatek mieszkaniowy (141,48 złotych), dodatek energetyczny (11,09 złotych) oraz 1/12 otrzymanego w listopadzie 2015 r. jednorazowego odszkodowania z tytułu długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem choroby zawodowej (630,83 złotych).

Do wywiadu środowiskowego dołączone zostały dokumenty obrazujące sytuację osobistą i materialną skarżącego m.in. oświadczenie strony z dnia 1 kwietnia 2016 r. o otrzymaniu jednorazowego dochodu w kwocie 7.570 złotych oraz decyzja ZUS z dnia 29 października 2015 r., nr [...] o przyznaniu jednorazowego odszkodowania z tytułu długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem choroby zawodowej.

Decyzją z dnia 8 kwietnia 2016 r., nr [...] Prezydent Miasta Ś., działając na podstawie art. 8, art. 37, art. 136 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., zwanej dalej u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), odmówił przyznania skarżącemu zasiłku stałego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca nie spełnia kryteriów uprawniających go do otrzymania oczekiwanego wsparcia w formie zasiłku stałego. Legitymuje się on bowiem orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz dysponuje dochodem w kwocie 783,40 złotych, przewyższającym ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnej, które wynosi 634 złotych.

Odwołując się od powyższej decyzji wnioskodawca wskazał, że nieprawidłowo został obliczony uzyskiwany przez niego dochód. Niezasadnie bowiem doliczono do niego odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, które powinno zostać uznane za jednorazowe świadczenie socjalne, niestanowiące dochodu w myśl ustawy o pomocy społecznej.

Decyzją z dnia 17 maja 2016 r., nr [...] 2016 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 3, ust. 11, art. 37 ust. 1 i 2 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium, powołując się na ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie wnioskowanego świadczenia, zauważyło, że organ pomocy społecznej ustalając prawo do zasiłku stałego zobowiązany jest do wydania decyzji odmownej wówczas, gdy dochód strony przekroczy właściwe kryterium dochodowe.

Organ odwoławczy wskazał dalej, że w świetle ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o enumeratywnie wyliczone obciążenia, o których mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s.

Jednocześnie organ podał, że do dochodu nie wlicza się ściśle określonych świadczeń, w tym m.in. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (art. 8 ust 4 pkt 1 u.p.s.). W ocenie Kolegium, wypłacone skarżącemu jednorazowe odszkodowanie z tytułu długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będące następstwem choroby zawodowej nie mogło zostać pominięte przy obliczeniu dochodu skarżącego. Nie zostało ono bowiem wyraźnie wskazane przez ustawodawcę jako świadczenie niepodlegające doliczeniu do dochodu. Nie jest również żadnym ze świadczeń, o których mowa w art. 8 ust. 4 u.p.s., w szczególności jednorazowym pieniężnym świadczeniem socjalnym. Zostało ono bowiem przyznane w związku z długotrwałym uszczerbkiem na zdrowiu doznanym w wyniku choroby zawodowej, a nie z tytułu złej sytuacji materialnej i bytowej skarżącego. Tylko takie zaś jednorazowe wsparcie może zostać uznane za świadczenie socjalne, o którym mowa w art. 8 ust. 4 pkt 1 u.p.s.

Stąd też organ pierwszej instancji zasadnie doliczył do uzyskanego przez stronę dochodu, kwotę stanowiącą 1/12 otrzymanego przez skarżącego jednorazowego odszkodowania.

Ostatecznie Kolegium stwierdziło, że wobec przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego, nie istniała możliwość przyznania zawnioskowanego przez niego zasiłku, a organom nie pozostawało nic innego, jak wydanie decyzji odmownej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła zakwestionowanej decyzji naruszenie art. 58 § 2 k.c. oraz zaniechanie sprawiedliwego i obiektywnego przeanalizowania jego sprawy.

W uzasadnieniu skarżący opisał swoją sytuację życiową oraz okoliczności związane z uzyskaniem oraz spożytkowaniem odszkodowania z tytułu choroby zawodowej. Następnie skarżący wskazał, że nie jest prawdą jakoby dysponował dochodem w kwocie 783,40 złotych. Nie posiada on aktualnie żadnych dochodów, ani żadnego majątku. Przyznane zaś wsparcie z ośrodka pomocy społecznej jest minimalne.

W ocenie skarżącego, Kolegium nie rozpoznało obiektywnie jego sytuacji i jedynie powieliło rozstrzygnięcie wydane przez organ pierwszej instancji. Nie podało również innej formy, w jakiej ośrodek pomocy może udzielić mu wsparcia, choćby w formie zasiłku nadzwyczajnego.

W odpowiedzi, organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi.

Podczas rozprawy przeprowadzonej w dniu 2 marca 2017 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze oraz wniósł o przyznanie kosztów udzielonego zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Podstawą materialną wydanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust.1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek stały, który – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. – przysługuje m.in. pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Podkreślić należy, że zasiłek stały jest świadczeniem obligatoryjnym, co oznacza że zarówno przyznanie samego świadczenia jak i określenie jego wysokości nie pozostaje w sferze uznania administracyjnego. Jedyną bowiem gwarancją jego otrzymania w konkretnej wysokości jest spełnienie przesłanek ustawowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 898/13 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 352/12).

Wynikające z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przesłanki przyznania zasiłku stałego nie są jednakże dostatecznie czytelne bez ich odpowiedniego odniesienia do pozostałych przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących kwestię kryterium dochodowego oraz niezdolności do pracy.

Jak stanowi art. 8 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 złotych, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Za dochód – zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. – uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W myśl art. 8 ust. 4 u.p.s., do dochodu nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, z późn. zm.).

Zgromadzony w toku niniejszego postępowania materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że w skład dochodów skarżącego za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wchodziły: 141,48 złotych z tytułu dodatku mieszkaniowego, 11,09 złotych z tytułu dodatku energetycznego oraz 630,83 złotych z tytułu 1/12 jednorazowego odszkodowania za długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem choroby zawodowej.

Odnosząc się do tej ostatniej kategorii dochodów, Sąd nie podziela zarzutu skarżącego o błędnym zaliczeniu przez organ tej kwoty w poczet uzyskiwanych dochodów.

Jak zasadnie zauważył organ odwoławczy, katalog enumeratywnie wyszczególnionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. świadczeń niepodlegających doliczeniu do uzyskiwanego dochodu nie obejmuje jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego konsekwencją choroby zawodowej. W szczególności odszkodowanie to nie może być utożsamiane z jednorazowym pieniężnym świadczeniem socjalnym, albowiem istota tych dwóch świadczeń jest różna. Odszkodowanie wypłacane na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych jest formą rekompensaty za określony stopień doznanego uszczerbku na zdrowiu. Z kolei jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne – w jego językowym rozumieniu powołanym przez Kolegium – stanowi finansową pomoc konkretnej osobie, związaną z jej trudną sytuacją materialną i bytową. Jej głównym celem nie jest zatem rekompensata, lecz wsparcie w trudniej sytuacji życiowej za pomocą instrumentów pomocowych wynikających z przepisów prawa publicznego lub regulacji prywatnych.

W związku z tym organ pomocy społecznej był zobowiązany do uwzględnienia otrzymanego przez stronę odszkodowania w kwocie 7570 złotych jako uzyskanego dochodu. Zasadnym było również proporcjonalne doliczenie do miesięcznych dochodów skarżącego 1/12 kwoty otrzymanego świadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 8 ust. 11 u.p.s., w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku dochodu jednorazowego, przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód ten został wypłacony.

W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie budziło zatem wątpliwości, że skarżący przekraczając kryterium dochodowe, nie spełnił jednej z przesłanek warunkujących otrzymanie zawnioskowanego świadczenia.

Bez znaczenia była podniesiona przez stronę okoliczność, że jego aktualne dochody w żaden sposób nie kształtują się na poziomie ustalonym prze organ, zaś otrzymane świadczenie z ubezpieczenia społecznego zostało już wykorzystane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Wbrew oczekiwaniom strony, organ pomocy społecznej nie mógł bowiem pominąć otrzymanego przez skarżącego jednorazowego odszkodowania pieniężnego, albowiem był w tym zakresie związany treścią art. 8 ust. 3 i 11 u.p.s.

Trzeba także dostrzec, że strona nie spełniła również i drugiego z wymienionych w art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. warunków, a mianowicie nie była osobą niezdolną do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolną do pracy.

Przy czym przez niezdolność do pracy z powodu wieku – w myśl art. 6 pkt 7 u.p.s. – należy rozumieć osiągnięcie wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1a i 1b oraz w art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.).

Zaś całkowita niezdolność do pracy oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 u.p.s.).

Z ustaleń poczynionych przez organ wynikało, że skarżący na dzień wydania zakwestionowanej decyzji, legitymował się orzeczeniem jedynie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Podczas gdy warunkiem koniecznym otrzymania świadczenia było posiadanie orzeczenia o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. I choć organ odwoławczy kwestii tej w sposób jasny i przejrzysty w uzasadnieniu swojej decyzji nie wskazał, nie miało to jednakże istotnego wpływu na wynik sprawy. Poza tym brak należytego stopnia niepełnosprawności został dostrzeżony przez organ pierwszej instancji, który uczynił o tym wzmiankę w wydanej przez siebie decyzji.

Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że materiał dowodowy został przez organy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego w sposób wyczerpujący zgodnie z dyspozycją art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a następnie rozpatrzony w sposób autonomiczny, obiektywny i prawidłowy w myśl zasad wynikających z art. 15 oraz art. 80 k.p.a. Dokonane zaś przez organ ustalenia niewątpliwie wykazały przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego obowiązującego dla zasiłku stałego, a także brak dokumentem potwierdzającym jego całkowitą niezdolność do pracy. W związku z czym organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 59 § 2 k.c. Przepis ten, stanowiący o nieważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, stanowi normę systemu prawa cywilnego, która – co od zasady – nie ma zastosowania w sprawach administracyjnych.

Bez znaczenia była również okoliczność, że organ w decyzji nie poinformował skarżącego o innych przysługujących mu świadczenia z pomocy społecznej. Czynność ta nie warunkowała bowiem skuteczności rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej sprawie, a jednocześnie nie pozbawiała strony prawa do otrzymania takiej informacji i ubiegania się o inne świadczenia poza tokiem prowadzonego postępowania.

Wobec tego, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, zaś zakwestionowana decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. zobowiązany był do oddalenia skargi, o czym orzeczono w punkcie I sentencji niniejszego wyroku.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie II sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).