Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 stycznia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3619/2021/16618/AA w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku celowego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 14 października 2021 r. w sprawie odmowy umorzenia stronie skarżącej nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, wypłaconego za okres od 1.05.2019 r. do 29.02.2020 r. w kwocie 3021,00 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia 18.05.2021 r. organ I instancji zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności za okres od 1.05.2019 r. do 29.02.2020 r. w łącznej wysokości 3021,00 zł, wskazał termin i sposób spłaty nienależnie pobranych świadczeń. Pismem z dnia 14.09.2021 r. strona zwróciła się do MOPS w S. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w tym nienależnie pobranego zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w łącznej wysokości 3021,00 zł. Organ wskazał, że skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z córkami: 4-letnią L. S. i M.D. , otrzymując dodatek mieszkaniowy w kwocie 385,32 zł, zasiłek rodzinny na dwie córki w wysokości 230 zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka - 193 zł, świadczenia wychowawcze - 1000 zł, alimenty - 500 zł. Łącznie do dyspozycji rodziny pozostawała kwota 2340,58 zł. Córka strony – M.D. ukończyła w dniu [...] r. osiemnaście lat, a tym samym świadczenie wychowawcze już na nią nie przysługuje. Strona jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Otrzymuje także świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i zasiłku okresowego. Rodzina ponosi następujące wydatki: czynsz 222 zł, energia elektryczna 220,29 zł, telefon 50 zł, ubezpieczenie 55 zł, opłata TV 100 zł, środki czystości 100 zł. Pozostała część dochodu jest przeznaczona na zakup żywności, odzieży, obuwia oraz spłatę raty za czynsz. W rodzinie nie występuje niepełnosprawność. Strona jest w wieku aktywności zawodowej (44 lata) i może podnosić swoje kwalifikacje poprzez oferowane bezpłatne kursy i szkolenia.

Następnie organ odwoławczy przytoczył art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i podkreślił, że uznaniowy charakter decyzji powoduje, iż nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, organ pomocy społecznej może orzec o odmowie zastosowania wnioskowanej ulgi.

Podniósł, że po rozpatrzeniu odwołania strony, mając na uwadze stan faktyczny sprawy oraz biorąc pod uwagę obowiązujący stan prawny stwierdził, iż zaskarżona decyzja organu I instancji, wydana w ramach uznania administracyjnego, jest prawidłowa i zasługuje na utrzymanie w mocy.

Wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający umorzenie nienależnie pobranego zasiłku celowego. Podniósł, że - jak wynika z akt sprawy - aktualnie sytuacja życiowa strony nie jest łatwa, ale też tej sytuacji nie można uznać za wyjątkową, czy szczególną, która uzasadniałaby zastosowanie ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Dodał, że istnieje realna możliwość, iż w przyszłości skarżąca, która jest w wieku aktywności zawodowej, podejmie zatrudnienie, co wpłynie na poprawę finansów rodziny i chociażby częściowo umożliwi spłatę nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca podniosła zarzuty dotyczące podstaw wydania decyzji zobowiązującej ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto wskazała, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna i nie pozwala na zwrot pobranych zasiłków ani na ich częściowe umorzenie, bądź spłatę ich na raty. Dodała, że obecnie jej dochód to zasiłek rodzinny na młodsze dziecko - 95 zł, świadczenie wychowawcze – 500 zł, zasiłek z tytułu samotnego wychowywania dziecka - 193 zł i podkreśliła, że na starszą córkę już nie pobiera ani alimentów w kwocie 500 zł ani zasiłku rodzinnego w kwocie 135 zł, ponieważ córka się wyprowadziła i już nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego, co zmniejszyło dochód skarżącej o kwotę 635 zł. Dodała, że obecnie jej dochód stanowi kwotę 786 zł oraz że otrzymuje dodatek mieszkaniowy do lutego 2022 r. w wysokości 385 zł. Podniosła, że jej wydatki miesięczne to dopłata do czynszu w wysokości 240 zł, opłata za prąd i gaz - około 250 zł, rata z tytułu zaległości czynszowych - 100 zł, w okresie zimowym koszty zakupu opału w wysokości około 200 zł. Zarzuciła, że organ odwoławczy pisząc, że jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie wziął pod uwagę faktu, że jej 6 - letnia córka jest dzieckiem bardzo chorowitym i większość czasu, zamiast w przedszkolu, spędza w domu pod opieką skarżącej. Wobec tego podniosła, że nie ma możliwości podjęcia pracy zawodowej. Powołując się na art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wniosła o całkowite umorzenie kwoty 3 021.00 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W piśmie z dnia 3 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącej podniosła, że organy pominęły okoliczność, iż wobec strony toczy się drugie postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń i sprawa ta dotyczy kolejnego zobowiązania, które obciąża skarżącą, co ma wpływ na jej sytuację finansową. Ponadto podniosła zarzuty dotyczące braku należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia.

Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymała skargę i podkreśliła, że skarżąca nie może podjąć pracy z uwagi na stan zdrowia dziecka, które ma częste infekcje. Dodała, że dziecko strony skarżącej nie jest osobą niepełnosprawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku przeprowadzenia kontroli wydanych w sprawie decyzji w powyższym zakresie, stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie umorzenia stronie skarżącej nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku celowego, wypłaconego za okres od 1.05.2019 r. do 29.02.2020 r.

Podstawę prawną wymienionych decyzji stanowił art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268) według którego, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że decyzja w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego.

Ponadto stanowi wyjątek od zasady, którą jest spłata kwoty nienależnie pobranych świadczeń przez osobę zobowiązaną.

Wobec tego umorzenie nienależnie pobranych świadczeń może mieć miejsce wyjątkowo – w przypadkach szczególnie uzasadnionych, które zostały przykładowo wymienione w treści cytowanego wyżej przepisu.

Z wydanych w niniejszej sprawie decyzji i akt postępowania administracyjnego wynika, że organy obydwu instancji wnikliwe ustaliły sytuację materialną i rodzinną skarżącej i na tej podstawie stwierdziły, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej (zasiłku celowego).

Uzasadniając wniosek o umorzenie wyżej wymienionych świadczeń skarżąca wskazała okoliczności dotyczące jej trudnej sytuacji materialnej. Przede wszystkim podniosła, że nie ma możliwości podjęcia pracy ponieważ samotnie wychowuje dwie córki, z których młodsza – w związku z uczęszczaniem do przedszkola – notorycznie choruje, "co wiąże się z wielodniowym siedzeniem w domu". Na rozprawie okoliczności te zostały ponownie przywołane przez pełnomocnika strony skarżącej ze sprecyzowaniem, że wymienione dziecko skarżącej nie jest osobą niepełnosprawną, tylko ma częste infekcje.

W powyższym zakresie wskazać należało, że okoliczności, na które powołuje się skarżąca, dotyczą wielu osób zatrudnionych, mających dzieci w przedszkolu. W razie choroby dziecka, pracownikowi przysługują uprawnienia przewidziane w przepisach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, umożliwiające sprawowanie opieki nad dzieckiem w czasie jego choroby. Nie zasługiwało zatem na uwzględnienie, twierdzenie skarżącej, według którego nie ma ona możliwości podjęcia pracy. Ponadto – opisana przez skarżącą sytuacja nie ma charakteru trwałego, co oznacza, że może zmienić się w przyszłości.

Trafnie zatem podniósł organ, że strona jest w wieku aktywności zawodowej (44 lata w dacie decyzji) i może podnosić swoje kwalifikacje oraz że istnieją perspektywy podjęcia przez nią pracy i poprawy sytuacji finansowej rodziny.

Natomiast zastosowanie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń może mieć miejsce – jak stanowi cytowany przepis - w przypadkach szczególnie uzasadnionych, co dotyczy stanów faktycznych, w których nie ma absolutnie żadnych możliwości poprawy w przyszłości sytuacji materialnej wnioskodawcy, np. z powodu bardzo złego stanu zdrowia, nie rokującego poprawy.

W orzecznictwie podkreśla się, że zła sytuacja materialna nie stanowi okoliczności uzasadniających umorzenie przedmiotowych należności bowiem z istoty pomocy społecznej wynika, że dotyczy ona osób mających trudną sytuację materialną. Umarzanie należności tylko z powodu niskich bądź braku dochodów powodowałoby, że w ogóle nie można byłoby zrealizować obowiązku zwrotu organowi kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Instytucja zwrotu byłaby zatem instytucją martwą.

W konsekwencji podnieść należało, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, który – zgodnie z cytowanym wyżej przepisem – przemawia za umorzeniem nienależnie pobranych świadczeń.

Wbrew błędnemu przekonaniu strony skarżącej – nie mógł mieć wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - podniesiony przez jej pełnomocnika argument, że wobec strony toczy się drugie postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Co do tej kwestii, jedynie na marginesie dodać zatem należało, że – zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - skarżącej przysługuje prawo złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty obowiązku zwrotu należności.

Jako prawidłowe ocenić zatem należało, stwierdzenie przez organ na podstawie całokształtu ustaleń, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie powyższej kwoty nienależnie pobranych świadczeń, czyli zastosowanie najdalej idącej ulgi, spośród wymienionych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Okolicznością taką – jak już była o tym mowa - nie jest sama niska kwota dochodów skarżącej, gdyż zła sytuacja materialna stanowi regułę w przypadku osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej.

W następstwie przeprowadzenia kontroli w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić zatem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały dokonane w oparciu o prawidłową ocenę zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego. Przy rozpoznaniu sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania.

Decyzje organów obydwu instancji zostały wydane bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Natomiast podniesione w skardze zarzuty dotyczące podstaw wydania decyzji zobowiązującej skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, pozostają poza zakresem rozpoznania niniejszej sprawy, której przedmiotem jest odmowa umorzenia wymienionych należności.

Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W tych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.).

W związku z powyższym, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.