I OSK 1909/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-06-25	
Data wpływu	2024-09-12	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	II SA/Łd 205/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art. 174 pkt. 1 i 2, art. 182 § 2, art. 183 § 1 i 2, art. 184; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 nr 0 poz 390; art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a); Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 205/24 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 19 stycznia 2024 r., nr KO.441.350.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 24 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 205/24, oddalił skargę M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z 19 stycznia 2024 r., nr KO.441.350.2023, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M.K. (dalej – skarżąca, skarżąca kasacyjnie), zastępowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) , dalej - p.p.s.a., zaskarżonej decyzji (powinno być zaskarżonemu wyrokowi) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, nie uwzględniając w procesie jego wykładni derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, czego skutkiem było uznanie, iż stronie nie przysługuje prawo o świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo że hipoteza normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych po wejściu w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie obejmuje swoim zakresem sytuacji, w której wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W oparciu o powyższy zarzut skarżąca kasacyjnie, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej - p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ w ustawowym terminie nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem zarzut błędnego zastosowania przepisu prawa materialnego – aby był skuteczny – musi zostać oparty na wykazaniu, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa (por. wyrok NSA z 18 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1196/22). Brak jest możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Wynika to bowiem z okoliczności, że błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, czy też dowiedzenia ich wadliwości (zob. wyrok NSA z 5 września 2014 r., sygn. I OSK 1119/13). W niniejszej sprawie w ogóle nie sformułowano zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a więc nie zakwestionowano ustaleń stanu faktycznego przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji, a to oznacza, że ustalony stan faktyczny sprawy jest wiążący dla Naczelnego Sadu Administracyjnego.

Zaznaczyć należy, że dniu 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm.) określająca warunki nabywania prawa do świadczenia kierowanego do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Stosownie do art. 63 ust. 1 tej ustawy w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43, a więc ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Zatem powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. w rozumieniu art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym oznacza spełnienie przez wnioskodawcę najpóźniej w tym dniu wszystkich ustawowych przesłanek jego przyznania (por. wyrok NSA z 4 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 1523/24).

W rozpoznawanej sprawie z niekwestionowanych ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyroku Sądu I instancji wynika, że skarżąca zarówno w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w dacie wydania decyzji przez organ I instancji, jak i w dniu 31 grudnia 2023 r., pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i prawa do niej nie zawiesiła. Potwierdza to znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chorzowie z 13 września 2023 r., z którego wynika, że skarżącej od 21 lutego 2006 r. przysługiwała renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, zaś od 1 lutego 2008 r. jest ona uprawniona do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przy tym w aktach administracyjnych sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, że skarżąca zawiesiła prawo do renty, zaś pełnomocnik skarżącej kasacyjnie w piśmie 21 września 2023 r. stwierdził, że fakt pobierania przez wnioskodawczynię renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zatem względem skarżącej w dacie 31 grudnia 2023 r. występowała negatywna przesłanka w postaci posiadania przez nią prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że w stosunku do skarżącej do 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą. W konsekwencji w świetle regulacji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspomagającym od 1 stycznia 2024 r. nie było możliwe stosowanie odnośnie do skarżącej przepisów art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., w brzmieniu sprzed 31 grudnia 2023 r.), dalej - u.ś.r.

Wskazać trzeba, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 r. stwierdzono, iż "art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (pkt I); Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (pkt II)".

Stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić ten wyrok Trybunału. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno-rentowych działań prowadzących do zawieszenia prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.), dalej - u.f.u.s. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 2 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1623/21).

Dlatego też – wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie – Sąd I instancji słusznie stwierdził, iż interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.), także przy uwzględnieniu poglądów wyrażonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie pozwala na równoczesne pobieranie przez nią świadczenia rentowego i świadczenia pielęgnacyjnego.

Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt lit. a) u.ś.r. – jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r. - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 u.f.u.s. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.f.u.s.). Choć bowiem renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca nie dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i nie zawiesiła prawa do renty. Organ I instancji, jak i organ odwoławczy, po otrzymaniu odwołania w dniu 20 grudnia 2023 r., nie pouczyły skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do renty. Jednak po 31 grudnia 2023 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym organ odwoławczy nie mógł już naprawić tego uchybienia. Podkreślić przy tym należy, że świetle art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym warunkiem stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, a więc sprzed 31 grudnia 2023 r., było stwierdzenie przez organ, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. Jak wyjaśniono powyżej w stosunku do skarżącej do 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Co oznacza, że po tej dacie brak było podstawy prawnej do pouczenia skarżącej o potrzebie zawieszenia prawa do renty, jak i stosowania przez organ odwoławczy w dniu orzekania art. 17 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 31 grudnia 2023 r.

Wobec tego uznać należy, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.