Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

W sprawie prowadzonej na podstawie art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, dotyczącej aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie, ale różniących się w sposób, który może mieć ze względu na pamięć o przodkach znaczenie dla będących stronami postępowania zstępnych osób, których akty stanu cywilnego dotyczą, organ administracji kierując się wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadą ogólną postępowania administracyjnego uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy wyborze aktu stanu cywilnego, który należy unieważnić, przede wszystkim powinien mieć na uwadze stanowisko w tym zakresie stron postepowania, będących zstępnymi osób, których akty stanu cywilnego dotyczą.

Dnia 5 maja 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 946/20 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia aktu małżeństwa 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. S. kwotę 660 (sześćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z 14 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 946/20, oddalił skargę P.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 28 lutego 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Warmińsko – Mazurskiego z 14 listopada 2019 r. o unieważnieniu aktu małżeństwa nr 2806011/00/AM/2019/599644 sporządzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku 23 sierpnia 2019 r. i stwierdzającego zawarcie 6 listopada 1931 r. w G. związku małżeńskiego przez P.S.1 oraz H.S. (zwanego dalej "aktem małżeństwa z 2019 r.").

Decyzja Wojewody Warmińsko – Mazurskiego z 14 listopada 2019 r. została wydana na podstawie art. 127 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2224 ze zm.), dalej powoływanej jako Prawo o aktach stanu cywilnego. Z jej uzasadnienia wynika, że organ administracji ustalił następujące istotne okoliczności sprawy.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku odtworzył 22 listopada 1961 r. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Giżycku z 17 listopada 1961 r., wydanej w oparciu o art. 21 ust. 2 dekretu z 8 czerwca 1955 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. nr 25, poz. 151 ze zm.), akt małżeństwa o pierwotnym numerze [...] i obecnym numerze [...], stwierdzający zawarcie 6 listopada 1931 r. w Giżycku małżeństwa przez P.S.1 i H.S. (zwany dalej "aktem małżeństwa z 1961 r."). W akcie tym wskazano nazwiska i imiona małżonków (P.S.1, H.S.), ich nazwiska rodowe (S., S.), stan cywilny (kawaler, panna), daty i miejsca urodzin (1 kwietnia 1899, 29 czerwca 1904, G., S.), datę i miejsce zawarcia małżeństwa (6 listopada 1931 r., G.), imiona i nazwiska ojców małżonków (M.S., H.S.1), imiona matek małżonków (H., I.), nazwiska rodowe matek małżonków (K., R.), nazwisko noszone przez małżonków po zawarciu małżeństwa oraz przez dzieci zrodzone z małżeństwa (S.) oraz imię i nazwisko jednego ze świadków (W.L.).

Treść tego aktu małżeństwa została następnie przeniesiona w drodze migracji do utworzonego na podstawie Prawa o aktach stanu cywilnego rejestru stanu cywilnego. 9 marca 2018 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku sprostował jego treść na podstawie art. 35 Prawa o aktach stanu cywilnego w ten sposób, że zamiast P.S.1 wpisano P.S. oraz wszystkie inne wpisy zawierające nazwisko S. zastąpiono wpisem S., a nadto jako datę urodzenia P.S. wpisano 23 czerwca 1899 r.

Na skutek wniosku z 19 czerwca 2018 r. H.S.3 oraz skarżącego o odtworzenie aktu małżeństwa Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku 23 sierpnia 2019 r. sporządził na podstawie art. 133 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego, w oparciu o oryginał odpisu zupełnego aktu małżeństwa wydanego 26 czerwca 2007 r. przez Urząd Stanu Cywilnego I w Berlinie, akt małżeństwa z 2019 r. W akcie tym wskazano nazwiska i imiona małżonków (P.S.1, H.S.), ich nazwiska rodowe (S., S.), daty i miejsca urodzin (23 czerwca 1899, 29 czerwca 1904, G., S.), datę i miejsce zawarcia małżeństwa (6 listopada 1931 r., G.), nazwisko noszone przez małżonków po zawarciu małżeństwa oraz przez dzieci zrodzone z małżeństwa (S.), a także imiona i nazwiska dwóch świadków (A.B., W.S.). Pozostałych danych nie podano.

Wojewoda stwierdził, że nie ulega wątpliwości, iż oba wskazane akty małżeństwa stwierdzają to samo zdarzenie, mianowicie zawarcie 6 listopada 1931 r. w G. małżeństwa przez P.S.1 vel P.S. i H.S. vel H.S., zaś różnią się w zakresie pisowni imion i nazwisk małżonków oraz niektórych innych danych.

W związku z tym organ administracji uznał, że zachodzą wskazane w art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego przesłanki unieważnienia aktu stanu cywilnego, mianowicie istnienie dwóch aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, że czas, w którym akty stanu cywilnego stwierdzające to samo zdarzenie zostały sporządzone nie przesądza o tym, który z nich ma zostać unieważniony. Wskazał, że w celu rozstrzygnięcia o tym, który akt stanu cywilnego należy unieważnić, należy uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy, w tym "interes moralny osoby, dla której sporządzono akt". Podał, że nie ma przesądzającego znaczenia to na jakiej podstawie akty stanu cywilnego zostały sporządzone, gdyż można unieważnić zarówno akt stanu cywilnego sporządzony na podstawie zgłoszenia, jak i na podstawie orzeczenia sądu.

Dalej Wojewoda wskazał, że w toku postępowania administracyjnego jego strony, to jest dzieci małżonków wskazanych w aktach stanu cywilnego, których dotyczy sprawa, mianowicie H.S.3, H.S.4 i H.Z., zażądały unieważnienia aktu małżeństwa z 1961 r. Swoje stanowisko uzasadniły m.in. tym, że akt małżeństwa z 2019 r. jest aktem "odzwierciedlającym prawdę materialną dotyczącą zawarcia związku małżeńskiego przez rodziców dnia 6 listopada 1931 r. w G.", gdyż został odtworzony na podstawie odpisu zupełnego aktu małżeństwa wydanego 26 czerwca 2007 r. przez Urząd Stanu Cywilnego I w Berlinie i jest zgodny z treścią aktu małżeństwa sporządzonego w 1931 r. Natomiast akt małżeństwa z 1961 r. zawiera liczne błędy, takie jak zniekształcenia imion i nazwisk małżonków oraz jednego ze świadków, a także brak danych drugiego ze świadków. Organ administracji wskazał również, że strony postępowania wyjaśniły, iż brak niektórych danych w akcie małżeństwa z 2019 r. (brak danych o rodzicach małżonków) zostanie uzupełniony na podstawie innych aktów stanu cywilnego.

Ponadto organ administracji stwierdził, że ustalono, iż przed Sądem Rejonowym w Giżycku toczy się postępowanie z wniosku Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku o unieważnienie aktu małżeństwa z 1961 r., zarejestrowane pod sygnaturą akt I Ns 212/19 (zwane dalej "sprawą I Ns 212/19"), przy czym zaznaczył, że wniosek w tej sprawie został złożony zanim został sporządzony akt małżeństwa z 2019 r. oraz że postępowanie to obejmuje także akt urodzenia PS.1. nr [...] (zwany dalej "aktem urodzenia P.S.1").

Uzasadniając wybór polegający na unieważnieniu aktu małżeństwa z 2019 r., a nie aktu małżeństwa z 1961 r. Wojewoda wskazał na następujące okoliczności.

Akt małżeństwa z 1961 r. zawiera więcej danych wymaganych zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami, w tym daty urodzenia małżonków i dane dotyczące ich rodziców. Natomiast występujące w nim błędy dotyczące imienia ojca męża powinny być sprostowane w trybie art. 35 Prawa o aktach stanu cywilnego. Inne dane dotyczące męża mogą być sprostowane w oparciu o rozstrzygnięcie w sprawie I Ns 212/19. W tej sprawie mogą być też ustalone prawidłowe dane dotyczące żony i jej rodziców. Dane dotyczące żony i jej rodziców mogą być też sprostowane na wniosek stron na podstawie art. 35 ust. 7 Prawa o aktach stanu cywilnego.

Unieważnienie aktu małżeństwa z 1961 r. nie jest zasadne z uwagi na złożenie jeszcze przed sporządzeniem aktu małżeństwa z 2019 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku wniosku do sądu powszechnego o unieważnienie aktu małżeństwa z 1961 r. Z informacji uzyskanych z Sądu Rejonowego w Giżycku wynika, iż Sąd ten rozstrzygnięcie sprawy I Ns 212/19 uzależnia od zakończenia sprawy prowadzonej przez Wojewodę. Natomiast z wniosku Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku, którym wszczęto sprawę I Ns 212/19, oraz pism i wyjaśnień stron postępowania wynika, że przedmiotem postępowania w sprawie I Ns 212/19 "może być ewentualnie ustalenie nowej treści aktu lub też jego sprostowanie".

Akt małżeństwa z 1961 r. z uwagi na zawarty w nim większy zakres danych niż w akcie małżeństwa z 2019 r. ma większą moc dowodową. Nadto istotne jest, że funkcjonował on w obrocie prawnym przez wiele lat, będąc podstawą do sporządzenia innych aktów stanu cywilnego oraz wydania dokumentów tożsamości.

Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego (wnuka małżonków wskazanych w aktach stanu cywilnego, których dotyczy sprawa) oraz H.Z., H.S.4 i H.S.3 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji. Dodatkowo wskazał, że uzyskał postanowienie Sądu Rejonowego w Giżycku z 20 listopada 2019 r. wydane w sprawie I Ns 212/19. Stwierdził, że postanowienie to jest prawomocne jedynie w zakresie, w jakim dotyczy aktu urodzenia P.S.1 i w związku z tym nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie. Wyraźnie też stwierdził, iż w sprawie dotyczącej unieważnienia aktu stanu cywilnego na podstawie art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego organ administracji ma swobodę w zakresie rozstrzygnięcia, który z aktów stwierdzających to samo zdarzenie unieważnić, przy czym powinien uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy. Mając to na uwadze uznał, że organ pierwszej instancji dokonał prawidłowego wyboru. Stwierdził, że akt małżeństwa z 1961 r. zawiera więcej danych niż akt małżeństwa z 2019 r. Za istotny uznał fakt, że akt małżeństwa z 1961 r. funkcjonuje w obrocie prawnym przez blisko 60 lat i przez ten czas stanowił podstawę sporządzania innych aktów stanu cywilnego oraz wydawania dokumentów tożsamości. Podkreślił przy tym, że osoby, których ten akt dotyczy nie żyją oraz że brak danych, aby kiedykolwiek kwestionowały one zawarte w nim dane. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku sporządzając akt małżeństwa z 2019 r. wiedział o istnieniu aktu małżeństwa z 1961 r. oraz że o istnieniu tego ostatniego aktu wiedziały także osoby, które złożyły wniosek, w wyniku którego sporządzono akt małżeństwa z 2019 r. Zaznaczył, że w postępowaniu w sprawie unieważnienia aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie nie ocenia się prawdziwości danych zawartych w tych aktach oraz zasadności ich sporządzenia. Jednakże zwrócił uwagę, że to sporządzenie aktu małżeństwa z 2019 r. doprowadziło ostatecznie do dwukrotnego odzwierciedlenia w rejestrze stanu cywilnego tego samego zdarzenia i wprowadziło chaos w systemie rejestracji stanu cywilnego wynikający z istnienia więcej niż jednego aktu stwierdzającego to samo zdarzenie.

W skardze podniesiono zarzuty, z których wynika, że skarżący domaga się unieważnienia aktu małżeństwa z 1961 r., a nie aktu małżeństwa z 2019 r.

Sąd pierwszej instancji przede wszystkim przedstawił wywody dotyczące rozgraniczenia właściwości sądów powszechnych i organów administracji w sprawach dotyczących unieważniania aktów stanu cywilnego, przy czym z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż miało to służyć stwierdzeniu, iż stanowisko zawarte w skardze, jakoby o zasadności unieważnienia aktu małżeństwa z 1961 r. miało przemawiać to, że jest on "bliższy stanowi rzeczywistemu", jest niezasadne.

Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organu, według którego za unieważnieniem aktu małżeństwa z 2019 r., a nie aktu małżeństwa z 1961 r. przemawiało to, że ten ostatni funkcjonuje w obrocie prawnym blisko 60 lat i stanowił podstawę sporządzenia innych aktów stanu cywilnego oraz wydania dokumentów tożsamości. Sąd ten, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, uznał to za przejaw ochrony praw nabytych i realizację wynikającej z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., zasady ochrony interesu strony.

Ponadto Sąd pierwszej instancji uznał za trafny argument organu administracji, w którym podnoszono, że akt małżeństwa z 1961 r. zawiera więcej danych niż akt małżeństwa z 2019 r. Za niesłuszny Sąd pierwszej instancji uznał argument skarżącego, według którego toczy się postępowanie zmierzające do uzupełnienia aktu małżeństwa z 2019 r. Po pierwsze, dlatego, że postępowanie to w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie było zakończone, po drugie, dlatego, że w ramach postępowania w sprawie unieważnienia aktu stanu cywilnego nie jest możliwa ingerencja w postępowanie kierownika urzędu stanu cywilnego. Ponadto przyjął, że liczba wzmianek dodatkowych nie ma istotnego znaczenia dla wyboru aktu stanu cywilnego, który ma być unieważniony. Dodał, że twierdzenia skarżącego o dużej liczbie wzmianek dodatkowych do aktu małżeństwa z 1961 r. są przez organ administracji kwestionowane. Według organu administracji do tego aktu małżeństwa sporządzono jedną wzmiankę dodatkową, która dotyczy sprostowania.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, skarżący przytoczył podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., skarżący przytoczył podstawy kasacyjne, z których wynika, że zarzuca naruszenie następujących przepisów prawa.

Po pierwsze, art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwie przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej nie uchylił wadliwej decyzji organu odwoławczego.

Po drugie, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., przy czym naruszenie powołanych przepisów miało polegać na:

- oddaleniu skargi, gdy "obowiązkiem (...) [Sądu pierwszej instancji] było stwierdzenie naruszenia przez organy obu instancji art. 127 ust. 3 (...) [Prawa o aktach stanu cywilnego] z powodu przekroczenia granic uznania administracyjnego i błędnego wyboru do unieważnienia aktu stanu cywilnego, zawierającego komplet poprawnych danych i sporządzonego w dacie zawarcia małżeństwa przez nupturientów, zamiast aktu odtworzonego niedbale 30 lat po zdarzeniu, z zeznań świadków, niezgodnie z decyzją o jego odtworzeniu",

- błędnym przyjęciu przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji, że kryterium decydujące o wyborze z dwóch aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie aktu stanu cywilnego do unieważnienia jest wyłącznie ocena, że jeden z aktów zawiera mniej danych, bez uwzględnienia okoliczności faktycznych i prawnych, w których sporządzono akty, przy czym – jak wynika ze skargi kasacyjnej – chodzi o okoliczności sporządzenia aktów stanu cywilnego w 1931 r. i w 1961 r. oraz możliwość uzupełnienia aktu małżeństwa z 2019 r.,

- sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku bez odniesienia się do argumentacji przedstawionej w skardze.

Po trzecie, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a. "przez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy obowiązkiem (...) [Sądu pierwszej instancji] było stwierdzenie naruszenia przez organy administracji obu instancji art. 7 i art. 80 k.p.a. związanego z tym, że Sąd a quo nie przeprowadził poprawnej kontroli wydanych w sprawie decyzji (...) opartych na uznaniu administracyjnym, co doprowadziło do oddalenia skargi zamiast jej uwzględnienia i do pozostawienia w obrocie prawnym aktu małżeństwa odtworzonego w 1961 r., zawierającego szereg wzmianek dodatkowych o sprostowaniu, niezgodnego z podstawowymi zasadami rejestracji stanu cywilnego, logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, pomimo istnienia oryginalnego aktu z 1931 r., który został odtworzony w rejestrze stanu cywilnego w 2019 r.".

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący przytoczył podstawę kasacyjną, z której wynika, że zarzuca naruszenie art. 3 oraz art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przekroczeniu uznania administracyjnego. W ocenie skarżącego sposób zastosowania zawartej w art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego normy blankietowej powinien być zrekonstruowany na podstawie wszechstronnej i pogłębionej oceny okoliczności danego przypadku, opartej o ogólne zasady rejestracji stanu cywilnego, w tym wynikającą z art. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego zasadę preponderancji aktów stanu cywilnego, ocenę mocy dowodowej każdego z aktów stwierdzających to samo zdarzenie oraz analizę prawa obowiązującego w dacie rejestracji zdarzenia i w czasie odtwarzania aktów, czyli w rozpoznawanej sprawie w 1931 r., w 1961 r. i w 2019 r. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji wadliwie zaakceptował "infantylne i bezrefleksyjne" oceny aktów stanu cywilnego dokonane przez organy administracji w myśl zasady, według której w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 127 Prawa o aktach stanu cywilnego badaniu podlegają formalne przyczyny umożliwiające unieważnienie aktu stanu cywilnego, bez wkraczania w sferę zgodności z prawdą danych zawartych w akcie stanu cywilnego. Za niezasadne skarżący uznał też stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego liczba zawartych w akcie stanu cywilnego wzmianek dodatkowych nie może mieć decydującego znaczenia przy wyborze aktu stanu cywilnego podlegającego unieważnieniu. Zdaniem skarżącego wzmianka dodatkowa wpływa na moc dowodową aktu stanu cywilnego.

Uzasadniając skargę kasacyjną m.in. stwierdzono, że organy administracji obu instancji naruszyły art. 7 k.p.a. przez to, że nie wskazały ważnego interesu społecznego, który stał na przeszkodzie w załatwieniu sprawy zgodnie ze słusznym interesem stron postępowania.

We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku i rozpoznania skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zrzeczono się rozprawy.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Uczestniczka postępowania J.Z. (następca prawny zmarłej H.Z.) pismem z 31 stycznia 2022 r. poparła skargę kasacyjną.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest zasadna. W szczególności zasadne są podstawy kasacyjne, w których zarzuca się naruszenie art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego oraz art. 7 k.p.a. w zakresie w jakim przy wyborze unieważnienia jednego z dwóch aktów małżeństwa stwierdzających to samo zdarzenie nie uwzględniono słusznego interesu stron postępowania.

Ustawodawca regulując w art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego możliwość unieważnienia w drodze decyzji administracyjnej aktu lub aktów stanu cywilnego w przypadku, gdy akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie, nie określił kryteriów wyboru aktu (aktów), który powinien być unieważniony. Podobnie takich kryteriów nie określono w innych przepisach Prawa o aktach stanu cywilnego, przewidujących unieważnienie aktu stanu cywilnego w formie decyzji administracyjnej w przypadku powstania sytuacji, gdy dwa lub więcej aktów stanu cywilnego stwierdza to samo zdarzenie (art. 39b i art. 127 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego). Trafne jest zatem stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, według którego organ administracji wydając decyzję na podstawie art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego działa w granicach uznania w zakresie dotyczącym wyboru aktu stanu cywilnego, który powinien być unieważniony. Nie oznacza to jednakże, że organ administracji w tego rodzaju sprawach ma pełną swobodę w zakresie wyboru aktu stanu cywilnego do stwierdzenia nieważności. Organ administracji w zakresie wyboru aktu stanu cywilnego do stwierdzenia nieważności powinien kierować się ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Znaczenie tej zasady, jak przyjmuje się w doktrynie (np. B. Adamiak, J. Borkowski, KPA. Komentarz, wyd. 15, Warszawa 2017, str. 77), wykracza poza ramy procedury, gdyż wynikają z niej dyrektywy interpretacyjne dla prawa materialnego. Można zatem stwierdzić, że art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego powinien być w zakresie wyboru aktu stanu cywilnego, którego nieważność należy stwierdzić, interpretowany z uwzględnieniem art. 7 k.p.a., w szczególności wynikającej z tego przepisu zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Jest to szczególnie uzasadnione w sprawie takiej jak rozpoznawana, w której akty stanu cywilnego stwierdzają wprawdzie to samo zdarzenie, ale różnią się w sposób, który może mieć znaczenie dla stron postępowania (zstępnych osób, których akty stanu cywilnego dotyczą) ze względu na pamięć po przodkach. W tego rodzaju sprawach szczególnego znaczenia nabiera słuszny interes stron postępowania. W ocenie NSA można więc przyjąć, że w sprawie prowadzonej na podstawie art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego, dotyczącej aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie, ale różniących się w sposób, który może mieć ze względu na pamięć o przodkach znaczenie dla będących stronami postępowania zstępnych osób, których akty stanu cywilnego dotyczą, organ administracji kierując się wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadą ogólną postępowania administracyjnego uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, przy wyborze aktu stanu cywilnego, który należy unieważnić, przede wszystkim powinien mieć na uwadze stanowisko w tym zakresie stron postępowania, będących zstępnymi osób, których akty stanu cywilnego dotyczą.

W związku z tym w rozpoznawanej sprawie powinno zostać uwzględnione stanowisko stron postępowania, które - jak ustalono w postępowaniu administracyjnym - zgodnie wniosły o unieważnienie aktu małżeństwa z 1961 r. Oczywiście uwzględnienie tego stanowiska nie oznacza, że bezwzględnie należało unieważnić akt małżeństwa wskazany przez strony postępowania. Konieczne było jednak przedstawienie przekonujących argumentów mających przemawiać za unieważnieniem drugiego z aktów małżeństwa. Takich argumentów w ocenie NSA rozpoznającego sprawę nie przedstawiono.

Argument według którego akt małżeństwa z 1961 r. funkcjonuje w obrocie prawnym od prawie 60 lat i przez ten czas stanowił podstawę sporządzenia innych aktów stanu cywilnego i wydania dokumentów tożsamości nie jest przekonujący, gdyż to właśnie osoby, których te następne akty stanu cywilnego i dokumenty tożsamości dotyczą, zażądały unieważnienia aktu małżeństwa z 1961 r. Jest bowiem oczywiste, że akt małżeństwa z 1961 r. przede wszystkim służył jako podstawa sporządzenia innych aktów stanu cywilnego i wydania dokumentów tożsamości małżonkom, których małżeństwo stwierdzał, oraz następnie ich zstępnym, a więc dzieciom i wnukom. Troje dzieci wskazanych małżonków, mianowicie H.S.3, H.S.4 i H.Z., zażądało unieważnienia aktu małżeństwa z 1961 r. Ponadto unieważnienia tego aktu małżeństwa domaga się dwoje wnuków wskazanych małżonków - skarżący oraz J.Z.. W postępowaniu administracyjnym nie ustalono, czy małżonkowie pozostawili jeszcze innych zstępnych, jednakże nie może to mieć decydującego znaczenia, gdyż zstępni mogli wziąć udział w postępowaniu administracyjnym i ewentualnie sprzeciwić się unieważnieniu aktu małżeństwa z 1961 r. Skoro zaś nie wzięli udziału w postępowaniu administracyjnym to można przyjąć, że to który z dwóch aktów małżeństwa stwierdzających zawarcie małżeństwa przez ich wstępnych ma być unieważniony, nie ma dla nich istotnego znaczenia. W ocenie NSA w tej sytuacji chybiony jest argument Sądu pierwszej instancji, według którego unieważnienie aktu małżeństwa z 2019 r., a nie z 1961 r. jest przejawem ochrony praw nabytych i wyrazem ochrony interesu strony. Ewentualni beneficjenci praw nabytych, czyli osoby, których akty stanu cywilnego i dokumenty tożsamości zostały sporządzone z wykorzystaniem aktu małżeństwa z 1961 r., wyraźnie zażądali unieważnienia aktu małżeństwa stanowiącego jakoby źródło ich nabytych praw i niewątpliwie nie uznaliby uwzględnienia ich żądania za naruszenie ich interesu prawnego.

Z kolei argument, według którego za zachowaniem aktu małżeństwa miało przemawiać to, że zawiera on więcej danych niż akt małżeństwa z 2019 r., nie przekonuje z tego powodu, że skarżący konsekwentnie twierdził, iż wystąpi o uzupełnienie tego ostatniego aktu małżeństwa i, jak wynika z akt, taki wniosek złożył. W aktach administracyjnych znajduje się postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku z 17 lutego 2020 r., którym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawieszono postępowanie w sprawie z wniosku H.S.4 oraz skarżącego w sprawie uzupełnienia aktu małżeństwa z 2019 r. z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie unieważnienia aktów małżeństwa z 1961 r. i 2019 r. Istotne jest również, że zgodnie z art. 37 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego uzupełnienie aktu stanu cywilnego może nastąpić także z urzędu. Kierownik urzędu stanu cywilnego mógłby zatem uzupełnić akt małżeństwa z 2019 r. z urzędu po unieważnieniu aktu małżeństwa z 1961 r. i w razie, gdyby o uzupełnienie nie wystąpiły inne uprawnione osoby.

Nie jest też przekonujący argument odnoszący się do sprawy I Ns 212/19. Argumentem tym posłużył się jedynie organ pierwszej instancji nie wyjaśniając wystarczająco w jaki sposób ta sprawa determinuje unieważnienie aktu małżeństwa z 2019 r. Organ drugiej instancji, jak wynika z uzasadnienia jego decyzji, uznał tę sprawę za nieistotną dla wyniku sprawy administracyjnej. W ocenie NSA sprawa ta mogła mieć wpływ na wybór do unieważnienia aktu małżeństwa z 1961 r., gdyż Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Giżycku składając wniosek, który zainicjował sprawę I Ns 212/19, niejako zakładał, że akt małżeństwa z 1961 r. powinien być unieważniony. Co prawda akt ten nie miał być unieważniony z tego powodu, że stwierdza on to samo zdarzenie co innych akt małżeństwa, jednakże uwzględnienie wniosku o unieważnienie spowodowałoby bezprzedmiotowość późniejszej sprawy o unieważnienie aktów małżeństwa stwierdzających to samo zdarzenie. Z kolei unieważnienie przez sąd aktu małżeństwa z 1961 r. i sporządzenie nowego aktu stanu cywilnego albo oddalenie wniosku o unieważnienie tego aktu nie miałoby wpływu na sprawę administracyjną. Jak trafnie przyjęto w postępowaniu administracyjnym, opierając się na wykładni prawa przyjętej w wyroku NSA z 30 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 47/06, to że jeden z wielu aktów stanu cywilnego stwierdzających to samo zdarzenie został sporządzony w wyniku orzeczenia sądu nie ma wpływu na możliwość jego unieważnienia w postępowaniu administracyjnym.

W końcu nie jest przekonujący argument, który można odczytać z uzasadnień decyzji organów obu instancji, odwołujący się niejako do tego co spowodowało powstanie sytuacji, w której dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie. W ocenie NSA takie kryterium wyboru mogłoby być stosowane, gdyby nie było żadnych innych okoliczności, które powinny być przy wyborze aktu stanu cywilnego do unieważnienia uwzględniane. Wydaje się bowiem oczywiste, że w przypadku całkowicie "równorzędnych" aktów stanu cywilnego unieważniony powinien być ten akt, którego powstanie spowodowało powstanie stanu, w którym dwa akty stanu cywilnego stwierdzają to samo zdarzenie. W rozpoznawanej sprawie nie występują jednak dwa "równorzędne" akty stanu cywilnego, gdyż mimo że stwierdzają to samo zdarzenie różnią się zarówno treścią, jak i okolicznościami powstania, co ma przede wszystkim istotne znaczenie z punktu widzenia stron postępowania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe NSA uznał, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Ponadto w ocenie NSA zachodzą podstawy, aby przyjąć, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wobec naruszenia przez organy administracji obu instancji art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego i art. 7 k.p.a. zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu administracji pierwszej instancji powinny być uchylone, a sprawa administracyjna powinna być ponownie rozpoznana. Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 127 ust. 3 Prawa o aktach stanu cywilnego i art. 7 k.p.a. oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną przed Sądem pierwszej instancji decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Uwzględnienie skargi kasacyjnej oraz skargi powoduje, że sprawa administracyjna powinna być ponownie rozpoznana. Podczas tego ponownego rozpoznania organy administracji uwzględnią przedstawioną przez NSA ocenę prawną.

Wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej oraz skargi NSA na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądził zwrot kosztów postępowania za obie instancje.

Wobec tego, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony postępowania w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, NSA – na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. – skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.