Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 1194/16 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 26 stycznia 2017 r. sygn. I SA/Sz 1194/16, po rozpoznaniu skargi B. K., uchylił decyzję Dyrektora (...)Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z (...) października 2016 r. nr (...) w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu K. z siedzibą w S. z (...) lutego 2016 r. (...).

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

B. K. (...) kwietnia 2014 r. złożyła do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu K. wniosek o przyznanie płatności na rok 2014, w którym zadeklarowała do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego powierzchnię 133,10 ha.

Z ustaleń organu wynika, że (...) maja i (...) czerwca 2014 r. B. K. złożyła do Agencji Nieruchomości Rolnej (ANR) Filia w K. dokumenty do kwalifikacji przetargowej dotyczącej działek: nr (...), nr (...), nr 19/2, nr (...), nr (...) oraz nr (...). Następnie (...) maja 2014 r. oraz (...) czerwca 2014 r. złożyła korekty wniosku z (...) kwietnia 2014 r., dodając wymienione działki ewidencyjne, co do których ubiegała się o zawarcie umowy dzierżawy z Agencją Nieruchomości Rolnych. Na skutek dokonanych zmian do wniosku powierzchnia wnioskowana do płatności wzrosła do 236,95 ha.

Po przeprowadzeniu postępowań przetargowych, wnioskodawczyni złożyła kolejną zmianę do wniosku, w której wycofała działki ewidencyjne nr (...), nr (...), nr (...) oraz (...). Łącznie wycofana została powierzchnia 49,35 ha.

Kierownik Biura Powiatu Kołobrzeskiego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w S. (zwany dalej: Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR) decyzją z (...) kwietnia 2015 r. nr (...) odmówił B. K. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 z sankcjami.

Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwany dalej: Dyrektorem Oddziału Regionalnego ARiMR) w wyniku odwołania wniesionego przez B. K. od powyższej decyzji, uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z (...) lutego 2016 r. nr (...) odmówił B. K. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014 oraz umorzeniu postępowania w części dotyczącej działek rolnych YY, ZZ, ZC, ZB, ZA, XX. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że odmowę przyznania jednolitej płatności obszarowej uzasadnia procentowa różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku - 187,60 ha, a powierzchnią stwierdzoną - 132,43 ha, wynosząca powyżej 20%. Powierzchnia stwierdzona wynikała z wykluczenia z płatności działek ewidencyjnej nr (...) i (...) (dz. rolna ŁY i ŁZ o łącznej powierzchni deklarowanej 54,50 ha), które nie były w posiadaniu wnioskodawczyni na dzień 31 maja 2014 roku oraz pomniejszenia powierzchni działek rolnych W, EY do powierzchni ewidencyjno-gospodarczej (PEG) o łącznej powierzchni pomniejszenia 0,67 ha.

B. K. wniosła odwołanie od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z (...) października 2016 r. nr (...), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezspornie, że działki ewidencyjne nr (...) i (...) pozostają w dyspozycji ANR. Strona zawarła (...) czerwca 2014 r. z ANR umowy dzierżawy wymienionych działek, które zostały przekazane tego samego dnia protokołem zdawczo-odbiorczym. B. K. wykonała zabiegi agrotechniczne w dniu 1 sierpnia 2014 r. w postaci koszenia na części działek nr (...) i (...) a następnie od września 2014 r. kolejne zabiegi - koszenie, grabienie, zwijanie. W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z przeprowadzonych w toku postępowania dowodów nie wynika by wnioskodawczyni na dzień 31 maja 2014 r. posiadała działki nr (...) i (...), w szczególności nie potwierdzają tego wykonywane na tych działkach zabiegi agrotechniczne. Zdaniem organu odwoławczego, czynności w postaci obcinania gałęzi, zbierania kamieni, śmieci, folii, usuwanie starych pni, szukania kamieni wyznaczających działkę nie stanowiło utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej i nie dawało podstaw do przyjęcia, że strona prowadziła na nich działalność rolniczą, wypełniając przesłankę faktycznego posiadania w rozumieniu ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm., zwanej dalej: ustawą o płatnościach).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie opisanym na wstępie wyrokiem uznał skargę wniesioną przez B. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR za zasadną.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe są ustalenia organu odnośnie stanu posiadania działek rolnych na dzień 31 maja 2014 r.

Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji, Sąd uznał, że organ nie miał podstaw do przyjęcia, iż B. K. nie posiadała działek ewidencyjnych nr (...) i (...) obręb R., gm. R. i nie prowadziła na tych działkach działalności rolniczej.

Zdaniem Sądu istotne w sprawie jest rozumienie pojęcia posiadania. O ile w regulacjach dotyczących płatności, zarówno bezpośrednich, jak i rolnośrodowiskowych, nie ma definicji posiadania i w związku z tym należy odwołać się w tej mierze do przepisów prawa cywilnego, to w świetle rozważań Sądu posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Zasadne jest więc interpretowanie tego pojęcia przy pomocy wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i unijnych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. W tym znaczeniu posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Tak rozumiane pojęcie posiadania uwzględnia cel płatności, którym jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie są tylko formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Sąd przypomniał o dwóch elementach, aspektach posiadania - fizycznym, faktycznym posiadaniu rzeczy (corpus possessionis) oraz psychicznym zamiarze władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). W przypadku gruntów rolnych posiadaczem jest ten kto samodzielnie decyduje o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymuje grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas.

Mając powyższe na uwadze WSA uznał za zasadne stanowisko skarżącej, że na dzień 31 maja 2014 r. posiadała ona działki nr (...) i (...). Sąd zauważył, że organ nie kwestionował, iż łąki znajdujące się na wymienionych działkach są utrzymane w dobrej kulturze rolnej, a wobec tego zasadnicze znaczenie ma fakt posiadania gruntów przez skarżącą 31 maja 2014 r. Zdaniem WSA z okoliczności sprawy wynika, że skarżąca faktycznie władała działkami nr (...) i (...), czego wyrazem było wykonywanie na tych działkach prac polowych, takich jak: obcinanie gałęzi, zbieranie: kamieni, śmieci, folii, usuwanie starych pni, szukanie kamieni wyznaczających działkę. Czynności te nie mają co prawda charakteru ściśle rolniczego, ale niewątpliwie również przyczyniają się do utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, co przemawia za przyjęciem, że skarżąca wypełniła przesłankę faktycznego posiadania gruntów. Wykonywanie prac polowych na tych działkach, potwierdzone przez świadków, wskazuje zdaniem Sądu na to, że skarżąca była ich posiadaczem samoistnym. W konkluzji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że "(...)ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego przeprowadzona przez organy ARiMR naruszyła art. 7, art. 77, czy art. 80 K.p.a."

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR zaskarżył powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Wyrokowi Sądu pierwszej instancji skarżący zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego

- § 7 ust. 1 ustawy o płatnościach poprzez uznanie, że organ bezpodstawnie przyjął, iż wnioskodawczyni nie spełniała warunku określonego tym przepisem.

2) przepisów postępowania

- art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm., zwana dalej: p.p.s.a.) poprzez uchylenie decyzji jako naruszających prawo w konsekwencji uznania, że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., nie dokonując zebrania całego materiału dowodowego, nie dokonując wszechstronnego rozważenia tego materiału dowodowego, co doprowadziło do podjęcia rozstrzygnięcia sprzecznego z zasadami doświadczenia życiowego logicznego rozumowania. W ocenie Sądu organ dokonał oceny w oderwaniu od materiału dowodowego zebranego w sprawie.

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przez Sąd umieszczenia w uzasadnieniu wyroku wskazówek co do dalszego postępowania.

- art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) p.p.s.a. albowiem uznano, że decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego, które nie mogą być uznane za usprawiedliwione. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi i w związku z tym w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów materialnoprawnych.

Przechodząc zatem do oceny zasadności zarzutu skargi kasacyjnej zgłoszonego w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. wskazać należy, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy.

Odnosząc się w związku z tym do sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach (błędnie oznaczony w skardze kasacyjnej jako § 7 pkt 1) należy zaznaczyć, że nie jest on zasadny.

W tym miejscu należy przypomnieć, że stosownie do powołanego przepisu rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31 stycznia 2009, str. 16), jeżeli: 1) posiada w tym roku działki o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1121/2009 z dnia 29 października 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w odniesieniu do systemów wsparcia dla rolników, ustanowionych w jego tytułach IV i V (Dz. Urz. UE L 316 z 2 grudnia 2009, str. 27), z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha, 2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, 2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Przepis art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach stanowi zatem podstawę do przyznania jednolitej płatności obszarowej do gruntów rolnych wyłącznie osobom, które faktycznie posiadają grunty rolne, nawet gdy nie są ich właścicielami. W przepisie tym chodzi o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego (lub nieposiadania) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność i czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej.

Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu, Sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że dla oceny ewentualnego posiadania samoistnego przez skarżącą działek nr (...) i (...) należało brać pod uwagę wszelkie okoliczności determinujące jej zachowania.

Z powyższych względów prawidłowa jest konstatacja WSA, iż nieprzekonujące są wywody organu odwoławczego, zawarte w zaskarżonej decyzji, a dotyczące: braku działań rolniczych podejmowanych przez skarżącą na gruncie przed 31 maja 2014 r., skoro grunt ten stanowią łąki, braku zadeklarowania działek (...) i (...), skoro brak ten został skorygowany (co jest dopuszczalne przez obowiązujące przepisy), sposobu postępowania przez skarżącą z działkami (...), (...), (...) czy (...), skoro grunty te nie są objęte rozpoznawaną sprawą, pierwotnego oświadczenia skarżącej, dotyczącego użytkowania spornych gruntów od 12 czerwca 2014 r. w świetle późniejszego sprostowania tej kwestii, a także ustaleń wskazujących np.: na podejmowanie prac polowych na działkach (...) i (...) przed 31 maja 2014 r., okoliczności naliczenia czynszu za bezumowne korzystanie z tych działek, skoro czynsz taki został jednak naliczony.

Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że z okoliczności sprawy wynika, iż skarżąca władała faktycznie nieruchomością, czego wyrazem było np. wykonywanie na wymienionych działkach prac polowych, takich jak: obcinanie gałęzi, zbieranie kamieni, śmieci, folii, usuwanie starych pni, szukanie kamieni wyznaczających działkę.

Rację ma także Sąd pierwszej instancji, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie stanowi to czynności ściśle rolniczych, ale niewątpliwie również przyczynia się do utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej, a zatem istnieją podstawy by przyjąć, że skarżąca wypełniła przesłanki faktycznego posiadania spornych gruntów, a dodatkowo z akt sprawy wynika, że także przed 31 maja 2014 r. zleciła wykonanie na tych działkach ekspertyzy ornitologicznej.

Z powyższych względów podzielając wykładnię przepisów prawa materialnego, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne ściśle powiązanych z tą problematyką zarzutów naruszenia przepisów postępowania - tj. art. 135 p.p.s.a w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., ponieważ jak słusznie wskazał WSA naruszenie przez organ przepisów postępowania było zdeterminowane przez błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dodatkowo należy podkreślić, że WSA wyraźnie wskazał, iż to ocena stanu faktycznego sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego została przeprowadzona przez organy wadliwie.

Wady postępowania przed organami administracji nie dotyczą zatem etapu gromadzenia materiału dowodowego, ale jedynie jego oceny. W tym kontekście bezpodstawnie zarzucono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku naruszenie przez organy art. 7 i 77 k.p.a., ponieważ przeniesienie w art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach ciężaru dowodu na stronę postępowania oznacza, że niezasadne jest wskazywanie przez WSA na naruszenie tych przepisów k.p.a., które nakładają na organ obowiązek inicjatywy dowodowej. Przywołane przepisy ustawy o płatnościach wyłączyły bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stosowanie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Dlatego w sprawie nie można było zarzucić organom prowadzącym postępowanie naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. Mimo to, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazana wada uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy, skoro WSA uznał, że materiał dowodowy został prawidłowo zebrany. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z takim stanem rzeczy mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja orzeczenia nie uległaby zmianie (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101; wyrok NSA z 12 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 369/11 oraz wyrok NSA z 27 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1164/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 141 § 1 p.p.s.a., poprzez zaniechanie przez Sąd umieszczenia w uzasadnieniu wyroku wskazówek co do dalszego postępowania.

W istocie, przepis ten wprowadza wymóg zawarcia w uzasadnieniu orzeczenia wskazań co do dalszego postępowania, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. Wskazania co do dalszego postępowania powinny być konkretne i sformułowane w taki sposób, aby w ponowionym na skutek wyroku postępowaniu umożliwić organowi usunięcie wszystkich uchybień prawa, z powodu których sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz by doszło w sprawie do pełnej i niewątpliwej zgodności z prawem.

Co do zasady przyjmuje się zatem, że wymogów tych nie spełnia uzasadnienie wyroku, z którego wskazań co do dalszego postępowania trzeba się tylko domyślać, tego bowiem rodzaju uzasadnienie skutkować może uzasadnioną niepewnością organu i strony w zakresie dalszych czynności postępowania administracyjnego, dla przeprowadzenia których sąd uchylił dotychczasową decyzję. (por. wyrok NSA z 7 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1492/13).

Należy jednak pamiętać, że art. 141 § 4 p.p.s.a. jako przepis postępowania, w myśl art. 174 pkt 2 tej ustawy, może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów orzecznictwo ukształtowało powszechnie aprobowany i trafny pogląd, że jeżeli z treści motywów rozstrzygnięcia jednoznacznie wynika w czym sąd upatruje wadliwość uchylanego aktu prawnego, to brak rozbudowanych, a nawet odrębnych wskazówek co do dalszego postępowania nie jest uchybieniem uzasadniającym uwzględnienie skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 16 września 2008 r. II OSK 1082/07).

Nie ma wątpliwości, że uchylając zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji miał obowiązek zawrzeć w uzasadnieniu wyroku wskazówki, co do dalszego postępowania oraz jasno wyrazić swoje stanowisko, które zarzuty skarżącej nie były trafne. Z tego obowiązku WSA wywiązał się przyznając organowi rację w niektórych kwestiach oraz wyrażając wyraźne stanowisko w spornym zakresie spełniania przez skarżącą wymogów przewidzianych w art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach. Sąd pierwszej instancji wprost zaznaczył, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ma obowiązek uwzględnić przedstawioną przez Sąd argumentację.

Organ nie może mieć zatem uzasadnionej niepewności w zakresie dalszych czynności postępowania administracyjnego, dla przeprowadzenia których Sąd pierwszej instancji uchylił dotychczasową decyzję.

W sytuacji gdy WSA jednoznacznie wskazał w czym upatruje wadliwość uchylanej decyzji to brak szczegółowych wskazówek, co do dalszego postępowania nie jest uchybieniem treści art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadniającym uchylenie wyroku. Wytyczne co do dalszego postępowania nie oznaczają, że Sąd ma obowiązek sporządzenia planu czynności postępowania, jakie organ ma podjąć (np. w zależności od możliwego zachowania strony w postępowaniu). To organ, dążąc do wykonania wytycznych Sądu, ma decydować, jakie czynności postępowania powinien podjąć w celu zastosowania się do oceny prawnej, o której mowa w art. 153 p.p.s.a.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.