Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Z analizy przepisów regulujących "doręczenia" w tym art. 42 Kpa i art. 43 Kpa wynika, że o skuteczności doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 43 Kpa można mówić, gdy łącznie wystąpiły następujące przesłanki: po pierwsze: adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym i jest to nieobecność w czasie samego doręczenia pisma. Po drugie: pismo przyjmuje za pokwitowaniem pełnoletnia osoba wymieniona w tym przepisie, natomiast w przypadku doręczenia pisma sąsiadowi lub dozorcy, zawiadamia się adresata o tym fakcie poprzez umieszczenie zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe w drzwiach mieszkania. Dodatkowo doręczenie pisma (decyzji) osobom wskazanym w art. 43 Kpa, następuje w miejscach w których kodeks dopuszcza takie doręczenie adresatowi będącemu osobą fizyczną tj. w mieszkaniu lub miejscu pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie asesor WSA Piotr Pietrasz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Katarzyna Luto, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 listopada 2007 r. sprawy ze skargi F. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego F. M. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z [...] grudnia 2005 r. znak: [...] ZUS Oddział w B. orzekł o odpowiedzialności F. M. (zwanego dalej skarżącym) solidarnie z W.K.P. - drugim wspólnikiem spółki cywilnej "F. H. P. M." z siedzibą w B. za zobowiązania ww. wspólnika z tytułu nieopłaconych składek wobec FUS, FUZ oraz FP i FGSP za miesiąc kwiecień 2000 r. Powyższa decyzja została odebrana w dniu 30 grudnia 2005 r. przez żonę skarżącego. Następnie [...] maja 2007 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. działając, jako organ egzekucyjny dokonał zajęcie wynagrodzenia za pracę skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...].

Pismem z [...] maja 2007 r. (sprecyzowanym [...] maja 2007 r.) skarżący wniósł zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego podnosząc, iż z uwagi na nie doręczenie decyzji z 23 grudnia 2005 r. pozbawiono go możliwości obrony jego praw, a przez to doszło do przedawnienia tzw. obowiązku ubezpieczeniowego. Ponadto skarżący podniósł zarzut błędnego określenie tegoż obowiązku, co do osoby zobowiązanego i w dodatku niezgodnego z treścią tego obowiązku.

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. jako organ egzekucyjny postanowieniem z [...] czerwca 2007 r. znak: [...], uznał za bezzasadne wniesione zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne wniesione w oparciu

o art. 33 punkt 1, 3, i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny stwierdził, iż podnoszony zarzut nie istnienia obowiązku nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wymagalność zobowiązania objętego powyższymi tytułami wykonawczymi wynika z prawomocnej decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. Uznał, iż zarzut przedawnienia także nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 5d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej następuje po upływie 5-ciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Za niezasadny uznał również podnoszony argument dotyczący błędu, co do osoby zobowiązanej, bowiem odpowiedzialność skarżącego za zobowiązania wspólnika "F. H. P. M." s.c. została określona decyzją zgodnie z art. 107 oraz art. 115 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, podnosząc, że wymagalność zobowiązania objętego tytułami wykonawczymi nr [...] została określona w ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] grudnia 2005 r., znak: [...], [...]. Natomiast odnosząc się do zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 pkt 1,3 i 4, a dotyczących przedawnienia, obowiązku ubezpieczeniowego i określenia jego niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia i błędu, co do osoby zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej w B. wskazał, że zgodnie z postanowieniami art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zgłoszone zarzuty organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Nadto w zakresie zarzutów określonych w art. 33 pkt. 1-5 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Podniesiono, że w sytuacji, gdy egzekucja prowadzona jest na wniosek wierzyciela, organ egzekucyjny bada z urzędu tylko dopuszczalność egzekucji administracyjnej zgodnie z art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej. Organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Brak uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym oznacza, że zarzut zobowiązanego oparty

na twierdzeniu, że obowiązek nie istnieje, nie może być uwzględniony przez organ egzekucyjny w sytuacji, gdy wierzyciel w wypowiedzi udzielonej w trybie art. 34 § 1 omawianej ustawy nie potwierdzi tego zarzutu.

Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że dla organu egzekucyjnego wiążące jest stanowisko wierzyciela (postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] czerwca 2007 r. nr [...]), w przedmiotowej sprawie, co oznacza, że organ egzekucyjny nie może podważyć wypowiedzi wierzyciela, gdyż wówczas musiałby przeprowadzić pełną kontrolę istniejących decyzji, na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze, do czego nie jest uprawniony. W takim stanie prawnym Dyrektor Izby Skarbowej w B. uznał, że jest zobligowany do podtrzymania stanowiska Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o bezzasadności zarzutów.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej

w B. poprzez jego uchylenie i przekazanie organowi sprawy do ponownego rozpoznania w celu umorzenia postępowania w przedmiocie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za kwiecień 2000 r. W skardze zarzucono, ze organ odwoławczy nie badał zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym a zatem nie rozpoznał sprawy, co do jej istoty i naruszył art. 7, art. 9, art. 77 §1 i art. 80 Kpa.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił, że poprzez zastosowanie w sprawie przepisów art. 24 ustawy o ubezpieczeniach społecznych, dotyczących przedawnienia w brzmieniu z 2005 r. do stanu z roku 2004, naruszono zasadę nieretroakcji. W związku z powyższym podniósł zarzut rażącego naruszenia art. 24 ust. 5d ustawy o ubezpieczeniach społecznych.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik organu, podniesiony na rozprawie zarzut naruszenia zasady nieretroakcji uznał

za niezasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dopatrzył się oprócz podnoszonego w skardze naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 Kpa również innego naruszenia prawa, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art.138 §1 pkt 1 w związku z Kpa art.15 Kpa (zasada dwuinstancyjności) oraz zastosowanie art. 24 ust. 5d ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w brzmieniu nieobowiązującym w dacie powstania zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

Pamiętać należy, że w sprawie występuje przypadek, gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem (w ręku Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skupione zostały zarówno uprawnienie wierzyciela jak i organu egzekucyjnego).

W tej sytuacji faza postępowania dotycząca badania dopuszczalności egzekucji

w ogóle nie występuje. Organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem już

na etapie sporządzania tytułu wykonawczego powinien ocenić, czy egzekucja jest dopuszczalna (por. T. Jędrzejewski, M. Masternak, P. Rączka w: Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Toruń 2002, s.102). Podobny pogląd wyrażono również w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 25 czerwca 23007 r. sygn. I FPS 4/06 (ONSAiWSA 5/2007, poz.112), z której wynika m.in., że stanowiskiem wierzyciela

w zakresie zarzutów, o których mowa w przepisie art. 33 pkt 1-5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) związany jest jedynie organ egzekucyjny niebędący równocześnie wierzycielem oraz, że w pozostałych przypadkach zarzuty zobowiązanego mogą być rozpoznane od razu przez organ egzekucyjny. We wspomnianej uchwale Sąd wskazał, że: "Jest oczywistym, że potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie występuje w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, co oznacza też, iż nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmioty

o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny".

W świetle powyższego nie mogło zyskać akceptacji Sądu twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej w B. rozpoznającego zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego dotyczące zasadności zarzutów, o zobligowaniu do podtrzymania stanowiska organu egzekucyjnego tj. Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., z uwagi na jego związanie stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w postanowieniu Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] czerwca 2007 r. nr [...].

Badając dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny obowiązany jest samodzielnie rozstrzygnąć, jakie przepisy prawa stanowią podstawę oparcia zarzutu w przedmiocie wygaśnięcia zobowiązania z powodu przedawnienia. Natomiast organ odwoławczy rozpoznając zażalenie powinien powyższe rozstrzygniecie poddać kontroli również z punktu widzenia prawidłowość zastosowanych w sprawie norm prawnych regulujących przedawnienie. Należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącego, że do zaległości z tytułu składek

na ubezpieczenie społeczne należnych za kwiecień 2000 r. mają zastosowanie przepisy art. 24 ust. 4 (regulujące przedawnienie) ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w roku 2000. Zgodnie z jego treścią należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie

5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia (odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie na raty i każda inną czynność zmierzającą

do ściągnięcia tych należności, o której zawiadomiono dłużnika), po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Dopiero 1 stycznia 2003 r. ustawą

z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), do wspomnianego art. 24 dodano ust. 5d, który był podstawą uznania przez organ egzekucyjny,

że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek wynikających

z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Jednakże na mocy art. 31 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 115-119 ustawy Ordynacja podatkowa regulujące kwestię odpowiedzialności osób trzecich oraz przedawnienia terminu do wydania decyzji

o odpowiedzialności tych osób. Z uwagi na postanowienia art. 118 ustawy Ordynacja podatkowa, decyzję o odpowiedzialności osoby trzeciej można było wydać i doręczyć osobie trzeciej (patrz wyrok NSA z 6 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 135/05, ONSAiWSA 2006/6/163), przed upływem 5 letniego terminu liczonego od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość. W omawianej sprawie skoro zaległość dotyczyła nieopłaconej składki za kwiecień 2000 r. decyzję

o odpowiedzialności byłych wspólników spółki cywilnej za zaległości jednego

ze wspólników można, więc było wydać i doręczyć do 31 grudnia 2005 r.

Poza sporem w sprawie pozostaje fakt wydania przez Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddz. W B. w dniu [...] grudnia 2005 r. decyzji znak: [...], [...], w której stwierdzono, iż skarżący odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z Panem W. K. P. - drugim wspólnikiem spółki cywilnej "F. H. P. M." z siedzibą w B. za zobowiązania ww. wspólnika z tytułu nieopłaconych składek wobec FUS. FUZ oraz FP i FGSP za miesiąc kwiecień 2000 r. spornym w sprawie jest natomiast fakt doręczenia decyzji skarżącemu. Skarżący w pismach z [...] maja 2007 r. i z [...] maja 2007 r., w których sformułował zarzuty dotyczące prowadzonej egzekucji wskazywał na niedopuszczalność egzekucji podnosząc, że decyzja stanowiąca podstawę wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie została mu doręczona. Ponieważ egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, nie zachodziły podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmioty o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny, a organ egzekucyjny zobowiązany był rozpoznać zgłoszony zarzut od razu.

W związku z powyższym organ powinien przeprowadzić postępowanie, którego celem byłoby wyjaśnienie powyższej kwestii. Z treści art. 7 i art. 77 Kpa wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Z zasady prawdy obiektywnej wynika, więc obowiązek organów administracji do określenia

z urzędu, jakie fakty maja istotne znaczenie dla sprawy oraz jakie dowody

są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. W doktrynie podnosi się,

że rozwiązanie prawne przyjęte w Kodeksie postępowania administracyjnego (strona jest uprawniona, a nie zobowiązana do przedstawienia dowodów), nie przewidują obowiązku strony wskazania dowodów potrzebnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (B. Adamiak komentarz do art. 7 Kpa, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck 2005, s.69).

Organy przyjęły, że w sprawie nastąpiło doręczenie zastępcze dorosłemu domownikowi (żonie), o którym mowa w art. 43 Kpa. Sąd zwraca jednak uwagę,

że doręczenie zastępcze może być dokonane z zachowaniem kilku wymienionych

w art. 43 Kpa przesłanek występujących łącznie. Po pierwsze: adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym i jest to nieobecność w czasie samego doręczenia pisma.

Po drugie: pismo przyjmuje za pokwitowaniem pełnoletnia osoba wymieniona w tym przepisie. Dodatkowo w przypadku doręczenia pisma sąsiadowi lub dozorcy, zawiadamia się adresata o tym fakcie poprzez umieszczenie zawiadomienia

w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe w drzwiach mieszkania. Z analizy przepisów regulujących "doręczenia" w tym art. 42 Kpa i art. 43 Kpa wynika, że o skuteczności doręczenia zastępczego, o którym mowa w art. 43 Kpa można mówić, gdy łącznie wystąpiły ww. przesłanki a dodatkowo doręczenie pisma (decyzji) osobom wskazanym w art. 43 Kpa, następuje w miejscach w których kodeks dopuszcza takie doręczenie adresatowi będącemu osobą fizyczną tj. w mieszkaniu lub miejscu pracy. Natomiast z dopiętego do decyzji treści formularza "Potwierdzenia odbioru" wynika, że [...] grudnia 2005 r. przesyłki nie doręczono w sposób określony

w pkt 1 tj. m.in.: adresatowi, osobie upoważnionej do odbioru przesyłki, dorosłemu domownikowi, administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli podejmą się oddać przesyłkę adresatowi, w związku z czym przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej B. [...] - o czym umieszczono zawiadomienie w skrzynce listowej. Powyższe każe przypuszczać, więc, że decyzja została odebrana przez żonę w dniu [...] grudnia 2005 r. w placówce pocztowej, co wykluczałoby uznanie, że decyzję znak: [...], [...], doręczono w sposób zastępczy, o którym mowa w art. 43 Kpa. Organy nie wyjaśniły ani miejsca odbioru decyzji, ani tego czy żona skarżącego dysponowała stosownym upoważnieniem pozwalającym odebrać przesyłkę w imieniu męża w placówce pocztowej.

Powyższe wskazuje również na naruszenie przez Dyrektora Izby Skarbowej

w B. postanowień art. 138 w związku z art. 15 Kpa. Organ odwoławczy uprawniony byłby do utrzymania w mocy postanowienia organu pierwszej instancji tylko, gdyby było one prawidłowe z punktu widzenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały zastosowanie w sprawie.

Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem: art. 7, art. 77, art. 80 Kpa oraz art.138 §1 pkt 1 Kpa w związku z art.15 Kpa (zasada dwuinstancyjności) oraz, że przy ustalaniu terminu przedawnienia błędnie zastosowano art. 24 ust. 5d ustawy w brzmieniu nieobowiązującym w 2000 r.

tj. w dacie powstania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uwzględnieniem skargi. Orzeczenie w tym punkcie, znalazło oparcie w regulacji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Rozpoznając ponownie sprawę organy podatkowe mając na uwadze podniesiony przez skarżącego zarzut niedopuszczalność egzekucji uzupełnią materiał dowodowy i ustalą okoliczności doręczenia spornej decyzji następnie uwzględnią dokonaną przez Sąd interpretację przepisów prawa dokonując jego subsumcji pod ustalony w sprawie stan faktyczny.

Na podstawie art. 152 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżone postanowienie nie podlegają wykonaniu w całości, a o kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 tejże ustawy.