II SA/Gl 1121/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2026-02-13	
Data wpływu	2025-08-25	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski /przewodniczący/
Renata Siudyka	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 572; art. 154; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2026 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 lipca 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/638/2025/9205 w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 3 lipca 2025 r., nr SKO.PSŚ/41.5/638/2025/9205 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 12 maja 2025 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Organ I instancji odmówił uchylenia własnej decyzji z 13 stycznia 2025 r., nr [...] stwierdzającej, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od 30.01.2024 r. do 31.12.2024 r. w kwocie 33.060,80 zł zostało nienależnie pobrane.

Podstawę prawną decyzji Prezydenta z 12 maja 2025 r. stanowił w szczególności przepis art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej "k.p.a.").

Uzasadniając decyzję Organ I instancji wskazał, że S. M. (dalej "Skarżący") pismem z 2 kwietnia 2025 r. na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. wniósł o uchylenie prawomocnej decyzji Prezydenta z 13 stycznia 2025 r. w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji odmówił uchylenia ww. decyzji bowiem art. 154 k.p.a. nie można traktować jako służącego do ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej już decyzją ostateczną. Nadto tryb z tego przepisu ma zastosowanie do decyzji opartych o uznanie administracyjne, a decyzja z 13 stycznia 2025 r. jest decyzją związaną.

W odwołaniu od decyzji Skarżący zarzucił, że jest ona dla niego krzywdząca. Z uwagi na obiektywne problemy nie był w stanie odwołać się od decyzji z 13 stycznia 2025 r. w ustawowym terminie. Nie miał również wiedzy na czym polega instytucja przywrócenia terminu. Skarżący wniósł o wnikliwe zapoznanie się z jego sytuacją życiową. W jego ocenie za uchyleniem decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu pielęgnacyjnym przemawia słuszny interes strony i interes społeczny.

Organ odwoławczy zaskarżoną obecnie decyzją orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało treść art. 154 § 1 k.p.a. i wskazało, że ma on zastosowanie wyłącznie do decyzji uznaniowych. Tymczasem decyzja stwierdzająca, że zostało nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i zobowiązująca do jego zwrotu nie jest decyzją uznaniową. W sytuacji zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 63 ust. 11 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, organ ma bowiem obowiązek orzec o nienależnie pobranym świadczeniu i jego zwrocie, a przepis ten nie daje organowi żadnego luzu decyzyjnego. Organ odwoławczy pouczył Skarżącego o treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej zasadę zaufania do organów państwa i do decyzji administracyjnych. Wskazał, że aby uznać świadczenie za nienależnie pobrane pobierający musi być świadomy, że mu ono nie przysługuje lub uzyskać je na podstawie nieprawdziwych informacji, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Świadczenie zostało wykorzystane zgodnie z jego przeznaczeniem, tj. na zakup samochodu. Zwrot całej kwoty jest nadmiernie uciążliwy, zwłaszcza, że środki zostały zainwestowane w zakup samochodu. Brak jest możliwości zwrotu bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W uzasadnieniu skargi Skarżący opisał swoją sytuację rodzinną i osobistą, oraz opisał dotychczasowy przebieg sprawy.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji nie naruszają bowiem prawa materialnego, nie są dotknięte kwalifikowanymi wadami skutkującymi wznowieniem postępowania bądź stwierdzeniem nieważności ani nie uchybiają regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej "p.p.s.a."), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Organ I instancji decyzją z 13 stycznia 2025 r. stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od 30 stycznia 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Skarżącego do jego spłaty w kwocie 33.060,80 zł.

Wskazana wyżej decyzja jest decyzją ostateczną i prawomocną. Ostateczną decyzją administracyjną jest decyzja, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1 k.p.a.). Decyzją prawomocną jest zaś decyzja ostateczna, której nie można zaskarżyć do sądu (art. 16 § 3 k.p.a.).

Skarżący pismem z 2 kwietnia 2025 r. wystąpił do Organu I instancji o uchylenie decyzji z 13 stycznia 2025 r. na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. Żądanie Skarżącego co do podstawy prawnej rozpatrzenia jego wniosku było jasne i precyzyjne.

Przepis art. 154 § 1 k.p.a. stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis ten dotyczy trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji administracyjnej. Oznacza to, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. nie stanowi trzeciej instancji administracyjnej, a jego celem nie jest ponowna weryfikacja legalności decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie w trybie art. 154 k.p.a., dokonuje analizy sprawy tylko pod kątem rozważenia dwóch przesłanek, jakimi są interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie jest natomiast uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Wobec tego wszelkie zarzuty podniesione przez Skarżącego, a dotyczące przebiegu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i prawidłowości decyzji z 13 stycznia 2025 r. nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

Następnie należy wskazać, że tryb z art. 154 k.p.a. dotyczy decyzji "na mocy której żadna ze stron nie nabyła praw". W orzecznictwie i w doktrynie wskazuje się, że pojęcie nabycia praw użyte w art. 154 i 155 k.p.a. rozumie się szeroko, przyjmując, że każde indywidualne rozstrzygnięcie prawne, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie i kształtuje sytuację prawną strony, należy traktować jako rozstrzygnięcie, na podstawie którego strona nabyła prawa (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, Komentarz do art. 154; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2025 r., I OSK 1189/22 i z 19 lutego 2025 r., II OSK 1542/22, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji uznać należy, że decyzja Prezydenta z 13 stycznia 2025 r. jako nadkładająca na Skarżącego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją na mocy której strona nabyła prawo. Oznacza to, że już tylko z tego powodu decyzja z 13 stycznia 2025 r. nie mogła zostać uchylona w nadzwyczajnym trybie z art. 154 k.p.a. W konsekwencji organy administracyjne nie musiały dokonywać żadnej dalszej oceny, czy za jej uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Stąd też w opisanych okolicznościach bez wpływu na wynik sprawy pozostają zarzuty Skarżącego dotyczące spełnienia w sprawie przesłanek interesu społecznego i słusznego interesu strony. Rozstrzygnięcia organów administracyjnych, pomimo częściowego błędnego uzasadnienia, są prawidłowe.

Sąd wskazuje, że rozpatrzenie wniosku Skarżącego z 2 kwietnia 2025 r. nie było możliwe w jednym postępowaniu na obu podstawach prawnych, tj. art. 154 i art. 155 k.p.a. Nie ma podstaw do łącznego prowadzenia w jednym postępowaniu więcej niż jednej sprawy indywidualnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Nadto Skarżący w sposób wyraźny i precyzyjny wskazał, że domaga się uchylenia decyzji z 13 stycznia 2025 r. na podstawie art. 154 § 1 k.p.a.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że Organ odwoławczy pouczył Skarżącego o treści art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tj. o prawie do złożenia wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności ww. należności albo rozłożenie jej na raty.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.