Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Marta Kisielowska WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2026 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 12 września 2025 r., nr SKO.NP/4115/74/2025 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącego P. K. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 września 2025 r. znak: SKO.NP/4115/74/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tarnowa z dnia 30 maja 2025 r. znak DŚRSM-5202-70/23 w przedmiocie odmowy przyznania P. K. (dalej jako skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia 24 maja 2023 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia 4.08.2023r. sygn. akt: SKO.NP/4115/243/2023 uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Powtórnie rozpoznając sprawę organ I instancji decyzją z dnia 5 października 2023 r. znak DŚRSM-5202-70/23 ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niewystarczający zakres sprawowanej przez skarżącego opieki, znaczną samodzielność osoby wymagającej opieki oraz fakt, że inne osoby zobowiązane do alimentacji mogą pomóc skarżącemu w opiece nad matką.

Decyzją z dnia 11 grudnia 2023 r. sygn. akt SKO.NP/4115/371/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 287/24 uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając sprawę po wydaniu ww. wyroku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 6.02.2025r. sygn. akt SKO.NP/4115/4/2025 uchyliło decyzję organu I instancji z dnia 5 października 2023 r.

W wyniku ww. decyzji kasatoryjnej, organ I instancji ponownie rozpoznał sprawę i decyzją z dnia 30.05.2025 r. nr DŚRSM-5202-70/23 odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Argumentując niniejsze organ wskazał, że matka skarżącego samodzielnie porusza się po mieszkaniu i na zewnątrz, załatwia sprawy urzędowe w zakresie dodatku mieszkaniowego, spożywa posiłki, ubiera się oraz nie wymaga pomocy przy korzystaniu z toalety. Jednocześnie wskazano, że siostra skarżącego pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej, zabiera matkę do siebie. Z uwagi na to, że ma z nią dobry kontakt wspomaga skarżącego w zapewnieniu matce niezbędnego wsparcia. Nadto organ podkreślił, że niepełnosprawna matka spędza dzień najczęściej samodzielnie, syn przychodzi rano i robi jej śniadanie. Ponadto jest w stanie sama iść na spacer, siada na ławeczce i czyta książki czy prasę. Na podstawie dołączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej i psychologicznej organ I instancji ustalił, że matka skarżącego ma trudności w sferze funkcjonowania emocjonalnego i społecznego, kłopoty z pamięcią, urojeniami, zaburzeniami snu i lękiem. Mimo tego, że matka wymaga pomocy osób drugich, to jednak skarżący zdaniem organu nie zapewnia matce opieki w takim zakresie, aby musiał zrezygnować z zatrudnienia, tym bardziej, że podejmuje prace dorywcze. Sprawowane przez skarżącego czynności opiekuńcze oraz ich częstotliwość nie wymagają całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Skarżący przychodzi do matki raz dziennie, a w pozostałym zakresie komunikuje się z nią przez telefon. Nadto opieka nad matką może zostać podzielona między skarżącego, a jego siostrą.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżący zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego wadliwe zastosowanie skutkujące odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, w sytuacji w której z okoliczności sprawy, a także całokształtu zgromadzonego w niej materiału dowodowego wynika, że Skarżący w związku z potrzebą sprawowania tej opieki, jej kształtu i rozmiaru, zmuszony jest zrezygnować z podejmowania pracy zarobkowej,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, albowiem gdyby ten materiał został wyczerpująco rozpatrzony, wówczas decyzja przyznawałaby wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością jego opieki nad chorą matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 12 września 2025 r. utrzymało w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że Skarżący zwrócił się do Centrum Usług Społecznych w Tarnowie z wnioskiem o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 29.03.2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do 31.03.2026 r., ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od 12.08.2013 r., przy czym nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. W orzeczeniu tym wskazano przyczynę niepełnosprawności oznaczoną symbolem 02-P (choroby psychiczne).

Zdaniem Kolegium skarżący nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie pracuje zawodowo, a jedynie podejmuje sporadycznie prace dorywcze (zajmuje się rozbiórką złomu). Z zaświadczenia PUP w Tarnowie z dnia 14.02.2025 r. wynika, że ma status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnych uprawnień do pobierania świadczeń z ZUS bądź też KRUS. Nie posiada również orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Skarżący oświadczył, że sprawuje opiekę nad matką całodobowo, jednak matka podała, że syn przychodzi do niej raz dziennie, a dodatkowo utrzymuje z nią kontakt telefoniczny. Powyższe okoliczności wskazują, że związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką nie jest bezpośredni i ścisły. Trudno bowiem przyjąć, że związek taki zachodzi, kiedy osoba pracująca dorywczo, sporadycznie, mimo wolnego czasu opiekuje się niepełnosprawną matką w tak ograniczonym zakresie, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Matka Skarżącego ma lat 68, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Skarżący przedłożył w trakcie postępowania dokumenty medyczne obrazujące stan psychiczny swojej matki. Po pierwsze, z treści zaświadczenia lekarskiego z dnia 24.04.2025r. wydanego przez lekarza psychiatrę wynika, że pacjentka wymaga stałej opieki, nadzoru i dyspozycyjności ze strony opiekuna. Aktualnie pacjentka skarży się na: drżenie ciała, pogorszenie pamięci, okresowo zaburzenia snu, lęk, pogorszenie funkcjonowania i sprawności w związku z chorobami współistniejącymi. Nadto lekarz psychiatra wspomniał o zdarzeniach przeszłych, które miały miejsce, w tym kilkakrotnej hospitalizacji. W opinii psychologicznej z dnia 15.05.2025 r. wydanej przez psychologa z Centrum Rozwoju STER, na potrzeby kontynuacji orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przywołano dane medyczne z opisanego wyżej zaświadczenia lekarskiego z dnia 24.04.2025 r. oraz zawarto wywiad z pacjentką i jej synem. Z przeprowadzonego badania wyprowadzono następujące wnioski:

- opiniowana posiada istotne trudności w sferze funkcjonowania emocjonalnego i społecznego. Badanie potwierdza obecność urojeń.

- badanie wykazało znaczne deficyty w obrębie pamięci bezpośredniej i odroczonej słuchowo - werbalnej. Głęboko zaburzone jest zarówno kodowanie materiału pamięciowego słuchowo - werbalnego jak i spontaniczne wydobywanie,

- w codziennych czynnościach oraz kwestii profilaktyki nawrotów ostrych stanów psychozy wymaga wsparcia i pomocy ze strony innych osób. Zaleca się kontynuowanie leczenia psychiatrycznego, farmakologicznego oraz rozpoczęcie intensywnej terapii.

W toku badania psychologicznego wskazano, że matka skarżącego jest osobą prawidłowo zorientowaną, w logicznym kontakcie słownym, rozumie zadawane pytania i odpowiada na nie zgodnie z możliwościami, zmotywowana, współpracująca. Występuje u niej nieco obniżony nastrój, ale nie wykazuje myśli rezygnacyjnych.

W zaświadczeniu lekarskim z dnia 22.05.2025 r. wydanym przez lekarza rehabilitacji medycznej, stwierdzono zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów obwodowych i kręgosłupa upośledzającą funkcję chodu z przewlekłym zespołem bólowym. Dodatkowo przedłożono kartę oceny w skali Barthel z dnia 12.05.2025r., z której treści wynika, że matka skarżącego uzyskała 20 pkt na 100 pkt możliwych. Badana porusza się po powierzchniach płaskich - spacery powyżej 50 m z pomocą słowną lub fizyczną - 10 pkt, przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem - wymaga większej pomocy fizycznej - 5 pkt, potrzebuje pomocy słownej lub fizycznej przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 5 pkt, nie jest w stanie samodzielnie jeść - 0 pkt, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych - 0 pkt, jest zależna przy korzystaniu z toalety - 0 pkt, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała - 0 pkt, zależna przy ubieraniu się i rozbieraniu - 0 pkt, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi - 0 pkt. Jednak z "karty pomocniczej do oceny funkcjonowania osoby" z dnia 08.04.2025 r., wynika odmienny stan fizyczny matki skarżącego - badana potrzebuje pomocy w krojeniu, smarowaniu masłem, jest samodzielna w przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, jest niezależna przy myciu twarzy, czesaniu się i myciu zębów, jest niezależna przy korzystaniu z toalety, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała, jest niezależna przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich, jest samodzielna przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów, jest niezależna przy ubieraniu się i rozbieraniu.

Mając na uwadze treść przeprowadzonych badań z dnia 08.04.2025 r. oraz 12.05.2025 r., odnośnie stopnia samodzielności badanej Kolegium stwierdziło, że ich wyniki są niespójne, przez co nie sposób przyjąć je za wiarygodne dowody w sprawie.

W wywiadzie przeprowadzonym w ramach opinii psychologicznej z dnia 15.05.2025 r. matka skarżącego podała, że "w ciągu dnia syn mi robi śniadanie, podaje leki, później to jak nie idę do lekarza to czasami idę na spacer sama koło domu, jak jest pogoda na ławeczkę siądę, posiedzę". Zatem z powyższego wynika, że matka skarżącego jest samodzielna w zakresie poruszania się (po powierzchniach płaskich, czy po schodach), co zaprzecza opinii wydanej w dniu 12.05.2025 r. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że matka skarżącego zamieszkuje samodzielnie, większość dnia spędza samotnie i najwyraźniej jest w stanie funkcjonować przynajmniej w znacznej części dnia bez nadzoru opiekuna. Stan ten nie wpływa na jej jakość życia ponieważ pozostaje cały czas w kontakcie telefonicznym z synem i z córką.

Nadto zgodnie z treścią wywiadu środowiskowego z dnia 16 kwietnia 2025 r. zakres czynności opiekuńczych, jakie podejmuje wobec matki skarżący dotyczy wykupu recept i podania leków, uczestniczenia w wizytach lekarskich, zapewnienia posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, wymianie pościeli. Natomiast z materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący udzielał matce pomocy w czynnościach typu prowadzenie do toalety, pomoc w ubieraniu się i rozbieraniu, myciu i kąpieli, co dodatkowo neguje wskazane w karcie badania w skali Barthel z dnia 12.05.2025 r., dane. Skarżący nie pracuje zawodowo, a jedynie podejmuje okazjonalnie prace dorywcze "rozbiórka złomu". W tej sytuacji twierdzenia skarżącego wypowiedziane w ramach badania psychologicznego matki cyt.: "Wolałbym żeby miała opiekę stałą, bo do mnie nie pójdzie bo mieszkam za wysoko, mieszkamy blisko siebie to mam 5 minut dosłownie", sugerują, że sam nie jest w stanie, nie jest gotowy bądź nie chce, takiej opieki sprawować. Na tej podstawie Kolegium stwierdziło, że matka skarżącego potrzebuje pomocy osób trzecich, niemniej jednak w znacznej mierze jest osobą samodzielną. Dodatkowo opiekę nad matką sprawuje także siostra skarżącego, która z matką ma bardzo dobry kontakt, wykonuje czynności opiekuńcze polegające na myciu matki, a w weekendy zabiera ją do własnego domu.

Kolegium zwróciło uwagę, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Część obowiązków może przejąć siostra skarżącego na której również ciąży wobec matki obowiązek alimentacyjny. Ponadto zaznaczono, że Skarżący powinien rozważyć możliwość zwrócenia się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie matce pomocy w postaci usług opiekuńczych. Taka pomoc mogłaby stanowić uzupełnienie opieki sprawowanej przez Skarżącego, umożliwiając mu podjęcie zatrudnienia.

Konkludując Kolegium nie kwestionowało problemów zdrowotnych matki skarżącego. Jednak zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem przez niego pracy, ponieważ zakres sprawowanej opieki, nie wymusza na skarżącym rezygnacji z podjęcia zatrudnienia, chociażby prac dorywczych. Ponadto prowadzenie gospodarstwa domowego nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczy o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

- naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego wadliwe zastosowanie skutkujące odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji w której z okoliczności sprawy oraz zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżący z związku z potrzebą sprawowania tej opieki, jej kształtu i rozmiaru, zmuszony jest zrezygnować z podejmowania pracy zarobkowej,

- naruszenie przepisów postępowania, a to art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 2 u.ś.r. poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, albowiem gdyby ten materiał został wyczerpująco rozpatrzony, wówczas decyzja przyznawałaby świadczenie pielęgnacyjne.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że WSA w Krakowie uchylił poprzednią decyzję Kolegium wskazując, że "ze względu na przyczyny niepełnosprawności matki - 02-P, wątpliwości Sądu dotyczące oceny braku wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 17 ustawy, sprowadzają się do niewyjaśnienia przez organ, czy matka skarżącego może zostać w ogóle sama w domu w ciągu dnia, czy w nocy, czy też wymaga stałego nadzoru syna, który nie pozwala na podjęcia zatrudnienia nawet w ograniczonym zakresie" (...) "dopiero poczynienie ustaleń zgodnie z ww. wskazaniami np. poprzez pozyskanie zaświadczenia lekarza psychiatry, który prowadzi stałe leczenie matki skarżącego pozwoli na dokonanie oceny czy skarżący spełnia aktualnie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego’'. Skarżący zarzucił, że powyższe postulaty Kolegium zignorowało. W postulatach do organu I instancji Kolegium wskazało, że organ ten swoje ustalenia winien oprzeć na aktualnych dokumentach medycznych - opinii psychologicznej, psychiatrycznej oraz badania w skali Barthel. Kolegium wyszło zatem poza ramy nakreślone przez WSA w Krakowie. Pomimo tego Skarżący stanął na wysokości zadania i przedstawił na wezwanie organu I instancji wszelkie dokumenty, jakich ten się domagał.

Pomimo jednoznacznego w swojej treści zaświadczenia lekarza psychiatry, pod którego stałą opieką znajduje się matka skarżącego, organy obu instancji ponownie odmówiły świadczenia pielęgnacyjnego. Stało się tak pomimo faktu, że w zasadzie ciągła dyspozycyjność skarżącego wobec matki wyklucza jego zatrudnienie, ponieważ jednego dnia matka nie wymaga ciągłej opieki i uwagi, ale już następnego - owszem. To, że zdaniem pracownika socjalnego jego matka znajdowała się w dobrym stanie podczas przeprowadzanego wywiadu, nie oznacza, że będzie się znajdowała w takim samym stanie następnego dnia, albo kilka godzin później. Na tym bowiem polega specyfika choroby psychicznej na jaką cierpi, że pogorszenie się jej stanu zdrowia może nastąpić w każdej chwili i w każdej chwili skarżący musi mieć możliwość zaopiekowania się matką. Ze względu na swoje wykształcenie oraz dotychczasową wieloletnią opiekę nad matką skarżący z pewnością mógłby znaleźć jedynie pracę fizyczną, a ta szczególnie ujęta jest w karby grafików i sztywnych godzin pracy. Tymczasem Skarżący musi podawać matce co kilka godzin leki, czynności higieniczne przy matce wykonuje o różnych porach. Wiele zależy od stanu zdrowia matki, bo niekiedy ta nie chce wstawać z łóżka albo dłużej śpi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej – u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, w tym zakresie decyzja organu I instancji była wadliwa.

W ocenie Sądu organy I i II instancji niezasadnie odmówiły przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W rezultacie, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy powinien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym rodzicem. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, podjęcia zatrudnienia, jednak nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 października 2023 r., III SA/Kr 979/23 oraz 16 listopada 2023 r. III SA/Kr 740/23), że celem regulacji zawartej w art. 17 u.ś.r. jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16). Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na znaczną niepełnosprawność.

W ocenie Sądu, organy w zasadzie nie dokonały analizy sytuacji skarżącego w świetle przesłanki "niepodejmowania" zatrudnienia. W trakcie postępowania ustalono, że matka skarżącego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 29 marca 2023 r. przyznanym do dnia 31 marca 2026 r., chociaż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 sierpnia 2013 r. Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność została oznaczona symbolem 02-P (choroby psychiczne). Nadto w orzeczeniu tym wskazano, że matka skarżącego wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do akt dołączono wiele wypisów ze szpitali (w tym z oddziałów psychiatrycznych) oraz opinie psychologiczne. Z dołączonej dokumentacji medycznej jednoznacznie wynika, że o ile w 2006 r. u matki skarżącego występowało jedynie "dziwaczne zachowanie" o tyle obecnie matka skarżącego jest osobą cierpiącą na poważne deficyty zdrowia psychicznego, która wymaga stałej, odpowiedzialnej i dyspozycyjnej opieki. Z treści karty informacyjnej leczenia szpitalnego sporządzonej w Szpitalu Specjalistycznym im. dra. Józefa Babińskiego w Krakowie w 2014 r. wynikało, że matka skarżącego przejawiała agresywne zachowania wobec otoczenia, nastawiona była urojeniowo. Już wówczas lekarze wskazali, że wymaga ona nadzoru osób trzecich w regularnym przyjmowaniu leków. Z zaświadczeń lekarza - psychiatry z dnia 17 i 24 października 2024 r. wynika, że matka skarżącego o jest leczona od 2012 r., kilkakrotnie hospitalizowana psychiatrycznie, nie współpracuje w leczeniu zarzuca stosowanie leków, co powoduje nasilenie objawów, w tym zamiary samobójcze oraz niepewne rokowania i dlatego wymaga stałej opieki, nadzoru i dyspozycyjności opiekuna. Dodatkowo matka skarżącego cierpi na astmę oskrzelową oraz od wielu lat znajduje się w leczeniu Poradni Reumatologicznej z powodu bólów stawów i kręgosłupa. Z powodu tych dolegliwości bólowych okresowo przestaje chodzić (karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 22 czerwca 2011 r.). Jak wynika z treści opinii psychologicznej z dnia 13 grudnia 2019 r. matka skarżącego targnęła się na swoje życie, stwierdzono u niej zaburzenia urojeniowe, depresję, obniżony nastrój, anhedonię, myśli rezygnacyjne, jest nieufna w zachowaniu, negatywistyczna, bez poczucia choroby, bywa także agresywna. Nadto stwierdzono, że występuje u niej umiarkowanie ciężka depresja, co powoduje, że wycofuje się ze wszelkich aktywności życia codziennego. W dniu 12 maja 2025 r. w skali Barthel matka skarżącego uzyskała jedynie 20 punktów, podczas gdy w takim samym badaniu w dniu 4 września 2023 r. uzyskała 50 punktów. Również z opinii psychologicznej z dnia 15 maja 2025 r. wynika, że obecnie występuje u niej podwyższony poziom nasilenia zaburzeń nerwicowo/lękowych, ma trudności poznawcze, silnie przeżywa negatywne emocje, doświadcza uciążliwego uczucia zmęczenia, osłabienia, pogorszenia pamięci, nadal prezentuje objawy umiarkowanie ciężkiej depresji, izoluje się od otoczenia, ma tendencje do pesymistycznego pojmowania przyszłości, dużą trudność przysparza jej zmuszenia się do wykonywania jakichkolwiek czynności, płacze, uskarżą się na objawy somatyczne. Liczność i intensywność opisanych objawów wskazuje na występowanie trudności psychicznych i emocjonalnych. Dodatkowo świadczą o wciąż aktywnym procesie psychotycznym i dlatego wymaga w codziennych czynnościach oraz kwestii profilaktyki nawrotów ostrych stanów psychozy stałego wsparcia i pomocy ze strony innych osób.

Organy generalnie nie kwestionowały złego stanu zdrowia matki skarżącego, jednak podkreślały, że zgodnie z informacjami z "karty pomocniczej do oceny funkcjonowania osoby" z dnia 8 kwietnia 2025 r., matka skarżącego potrzebuje jedynie pomocy w krojeniu, smarowaniu masłem, ale samodzielnie przemieszcza się z łóżka na krzesło i z powrotem, jest niezależna przy myciu twarzy, zębów, czesaniu się oraz przy korzystaniu z toalety, ubieraniu się i rozbieraniu a także samodzielna przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów. Pomoc jest niezbędna przy myciu i kąpieli całego ciała.

Co prawda Kolegium podkreśliło, że wyniki przeprowadzonych badań z dnia 8 kwietnia 2025 r. oraz 12 maja 2025 r., tj. na przestrzeni miesiąca, odnośnie stopnia samodzielności badanej są niespójne jednak dla organów jest to dowód, że nie można ich przyjąć za wiarygodne dowody w sprawie. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że matka skarżącego mieszka sama, większość dnia spędza samotnie bez obecności osób drugich i najwyraźniej jest w stanie funkcjonować przynajmniej w znacznej części dnia bez nadzoru opiekuna. Stan ten nie wpływa na jej jakość życia, ponieważ jest w kontakcie telefonicznym z synem i córką.

Podkreślić jednak należy, że matka skarżącego mieszka w 20-metrowym mieszkaniu, na parterze i nie ma tam miejsca, żeby dorosły syn z nią zamieszkał na stałe. Nie może jej również zabrać do siebie, bo sam mieszka "wysoko". Jednak mieszkanie Skarżącego znajduje się bardzo blisko od mieszkania matki i jest codziennie u matki, a w chwilach kiedy stan zdrowia matki tego wymaga również u niej nocuje.

Zdaniem organów zakres czynności opiekuńczych, jakie podejmuje Skarżący wobec matki sprowadzający się do wykupu recept i podania leków, uczestniczenia w wizytach lekarskich, zapewnienia posiłków, robieniu zakupów, sprzątaniu, wymianie pościeli. Zatem sprowadza się jedynie do czynności dnia codziennego i jest niewystarczające do uznania, że skarżący sprawuje nad matką całodobową opiekę, a w konsekwencji przyzywania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednak organy zdają się nie zauważać, że przyczyną niepełnosprawności jest choroba psychiczna matki. W takiej sytuacji nie jest najistotniejsza sprawność fizyczna matki, a jej niepełnosprawność z powodu schorzeń oznaczonych symbolem 02-P, która została szczegółowo opisana w powołanych powyżej opiniach psychologicznych oraz licznych wypisach ze szpitala psychiatrycznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 sierpnia 2024 r sygn. akt III SA/Kr 287/24 podkreślił, że przedmiotem jednoznacznych ustaleń organu winno być wyjaśnienie, czy matka skarżącego może samodzielnie pozostać w domu przez okres pozwalający skarżącemu na podjęcie zatrudnienia chociaż w ograniczonym zakresie. Jednocześnie Sąd podkreślił, że charakter choroby psychicznej, w tym ewentualny brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów, powinny być przez organ rozważone w kontekście możliwości podjęcia przez skarżącego pracy. Tym bardziej, że z licznych zaświadczeń lekarskich jednoznacznie wynika, że matka skarżącego "wymaga pomocy i nadzoru przy stosowanym leczeniu". Opis zachowania matki skarżącego tj: urojenia, depresja, brak współpracy przy leczeniu, brak poczucia własnej choroby, izolacja od otoczenia i nawracające zaostrzenia choroby jednoznacznie wskazują, że wymaga ona stałej opieki i syn zdaje się być jedyną osobą, którą tą opiekę jej zapewnia. Z dołączonego do akt oświadczania siostry skarżącego (z dnia 12 września 2025 r.), która mieszka kilkadziesiąt kilometrów od Tarnowa i nie ma samochodu pomoc siostry sprowadza się jedynie odwiedzin matki w weekendy na kilka godzin. Wcześniej jeszcze gdy skarżący miał samochód, czasami w weekendy przyjeżdżał razem z matką do niej w odwiedziny, ale od listopada 2024 r. skarżący nie ma samochodu więc już jej nie odwiedza wraz z matką.

Odnosząc się do twierdzeń Kolegium że skarżący nie pracuje zawodowo, a jedynie podejmuje okazjonalnie prace dorywcze "rozbiórka złomu", stwierdzić należy, że do akt zostały dołączone opinie z poprzednich zakładów pracy skarżącego za lata 2016 i 2017, jednak organy nie dołączyły decyzji przyznających skarżącemu świadczenia pielęgnacyjne na matkę za poprzednie okresy. Tymczasem z treści wyroku WSA w z dnia 9 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 938/20 wynika, że skarżący pobierał świadczenia pielęgnacyjne na matkę już od 2018r. Kolejne świadczenie pielęgnacyjne zostało mu przyznane w 2021 r., ale, jak wskazał organ I instancji w decyzji z 5 października 2023 r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło "na podstawie wytycznych zawartych w wyroku WSA w Krakowie z 20 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 983/20, który to wyrok był dla organu wiążący". Zatem od 2018 r. - w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia.

Zdaniem Sądu, matka skarżącego z uwagi na swój stan zdrowia, liczne choroby, w tym bardzo szczegółowo opisany w opiniach psychologicznych labilny stan psychiczny wymaga stałej pomocy i wsparcia w czynnościach gospodarczych, a obecnie (20 punktów w skali Barthel) również pielęgnacyjnych ponieważ nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, a skarżący jest jedyną osobą, która może się nią opiekować, zapewniając jej stałe leczenie i wszystkie potrzeby życiowe.

Sąd nie podziela również twierdzeń organów, że skoro matka skarżącego jest w miarę sprawna fizycznie, może zostać sama w mieszkaniu nawet na kilka godzin, bo przecież i tak mieszka sama. Skarżący mieszka bardzo blisko matki i codziennie przygotowuje matce ciepłe posiłki, podaje leki i sprawuje nad nią opiekę i na bieżąco jest w stanie ocenić jej stan zdrowia i w razie potrzeby podjąć stosowne działania. W rezultacie w ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy., tj. art. 7 i art. 77 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, z uwagi na treść art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2025r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zalecenia zawarte w niniejszym wyroku, a następnie w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego przyzna świadczenie pielęgnacyjne.

Na koniec jeszcze wskazać należy, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Oznacza to, że przedmiotowa sprawa, powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., ponieważ wniosek skarżącego został złożony w dniu 28 kwietnia 2023 r. Zatem mając na względzie użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego, Sąd orzekł jak w pkt II wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.