Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Maria Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego skargę oddala.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r. znak: [...], na podstawie art. 10 w związku z art. 2 pkt. 11 oraz art. 1, 2, 3, 4, 5, 7, 13, 18, 27 i 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm.) - dalej u.p.p.w.d., art. 3 pkt. 1, 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm.) – dalej u.ś.r., oraz art. 104, 107, 108 art. 145 § 1 pkt 5, art. 149, art. 150 § 1 oraz art. 151 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) – dalej k.p.a., a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) orzekł skarżącemu W. M. po wznowieniu postępowania: o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. znak: [...] dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: H. M. (PESEL: [...]) i Z. M. (PESEL: [...]); o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko: Z. M. (PESEL: [...]) w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie; o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: H. M. (PESEL: [...]); decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 15 lutego 2019 r. wyszły na jaw nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wpłynął bowiem wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny z dnia 18 grudnia 2009 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem A. M. - wskazanym przez W. M. jako pierwsze dziecko w rodzinie - zostało powierzone matce dziecka K. T. – M. Ponadto W. M. przyznano prawo do kontaktu z synem dwa razy w tygodniu po 4 godziny w dni powszednie, w dwie soboty i dwie niedziele miesiąca, przez 2 tygodnie wakacji i jeden tydzień ferii zimowych. Zasądzono również od W. M. po 800,00 zł miesięcznie tytułem alimentów na rzecz syna A. M., płatnych do rąk matki dziecka K. T.- M. Na podstawie wyżej wskazanego wyroku oraz zgromadzonego materiału dowodowego, ustalono, że byli małżonkowie nie sprawują opieki naprzemiennej nad synem A. M. Z akt sprawy wynikało również, że W. M. nie dysponuje orzeczeniem sądu, z którego wynika, że dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców (np. prawomocnym wyrokiem, zatwierdzoną przez sąd ugodą lub zaakceptowanym przez sąd rodzicielskim planem wychowawczym). W dniu 11 lutego 2019 r. wpłynęło do sprawy przesłane przez W. M. porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem zawarte w dniu 30 marca 2016 r. pomiędzy W. M. a K. T. – M., jednak przedmiotowe porozumienie nie zostało zatwierdzone przez sąd, a zatem nie stanowi podstawy do uznania, iż syn A. M. pozostaje pod opieką naprzemienną, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Do akt sprawy przedłożono wniosek złożony w dniu 28 listopada 2018 r. do Sądu Rejonowego o zmianę wyroku rozwodowego z dnia 18 grudnia 2009 r. przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem. Jednakże, do dnia wydania decyzji skarżący nie przedłożył orzeczenia sądu w zakresie rozstrzygnięcia zmiany wyroku rozwodowego z dnia 18 grudnia 2009 r. lub zatwierdzenia przez sąd rodzicielskiego porozumienia z dnia 30 marca 2016 r.

W ocenie organu, z uwagi na brak orzeczenia sądu co do opieki naprzemiennej nad synem A. M., w świetle ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pierwszym dzieckiem w rodzinie W. M. jest córka H. M. (PESEL: [...]). Organ wskazał nadto, że o ile skarżący opiekuje się synem A. M. przez około 82 pełne dni w danym roku (około 22% roku) w powtarzających się okresach, ale nie porównywalnych. Zatem zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie jest to opieka naprzemienna. W związku z powyższym organ na podstawie art. 27 pkt 1 u.p.p.w.d. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na córkę H. M., która jest pierwszym dzieckiem w rodzinie w rozumieniu ustawy.

W odwołaniu W. M. zarzucił naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10 § 1 k.p.a., nieprzeprowadzenie właściwego postępowania dowodowego, tj. art. 77 § 1 k.p.a., brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, czyli naruszenie art. 107 i art. 108 k.p.a., w zw. z art. 27 u.p.p.w.d., poprzez nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, w sytuacji gdy brak jest przesłanek do nadania decyzji takiego rygoru. Skarżący zarzucił również naruszenie art. 2 pkt 16 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 i art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji i nie orzekanie o zmianie decyzji pierwotnej z uwagi na fakt, że rozstrzygnięcie zapadłe po wznowieniu postępowania musiałoby w istocie odpowiadać pierwotnemu rozstrzygnięciu, ewentualnie wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 stycznia 2020 r. znak: [...], na podstawie art. 2 pkt 16, art. 4, art. 5, art.7, art. 13, art. 18, art. 27, art. 28 u.p.p.w.d. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2019 poz. 924) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z dnia 27 września 2017 r. skarżący zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci H. M. i Z. M. Równocześnie wpisał on, jako członka rodziny, swojego syna z pierwszego małżeństwa A. M. (PESEL [...]). W dniu 15 lutego 2019 r. wyszły na jaw nowe okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wpłynął bowiem wyrok Sądu Okręgowego Wydział Cywilny - Rodzinny z dnia 18 grudnia 2009 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem A. M. - wskazanym przez W. M. jako pierwsze dziecko w rodzinie - zostało powierzone matce dziecka K. T. - M. Ponadto skarżącemu przyznano prawo do kontaktu z synem dwa razy w tygodniu po 4 godziny w dni powszednie, w dwie soboty i dwie niedziele miesiąca, przez 2 tygodnie wakacji i jeden tydzień ferii zimowych. Zasądzono również od niego po 800,00 zł miesięcznie tytułem alimentów na rzecz syna A. M., płatnych do rąk matki dziecka K. T. - M.

W świetle powyższego postępowanie dotyczące ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na wniosek skarżącego z dnia 27 września 2019 r. zakończone decyzją z dnia 16 października 2017 r. zostało z urzędu wznowione przez organ l instancji postanowieniem z dnia 19 lutego 2019 r., albowiem uległa zmianie sytuacja rodziny skarżącego mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Postanowienie o wznowieniu postępowania zostało prawidłowo doręczone skarżącemu, który własnoręcznie potwierdził odbiór ww. postanowienia.

Na podstawie wyżej wskazanego wyroku oraz zgromadzonego materiału dowodowego, organ l instancji ustalił, że byli małżonkowie nie sprawują opieki naprzemiennej nad synem A. M. Z akt sprawy wynika również, że skarżący nie dysponuje orzeczeniem sądu, z którego wynika, że dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców (np. prawomocnym wyrokiem, zatwierdzoną przez sąd ugodą lub zaakceptowanym przez sąd rodzicielskim planem wychowawczym). W dniu 11 lutego 2019 r. wpłynęło do sprawy przesłane przez skarżącego porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem zawarte w dniu 30 marca 2016 r. pomiędzy nim a K. T. – M., jednak przedmiotowe porozumienie nie zostało zatwierdzone przez sąd, a zatem nie stanowi podstawy do uznania, iż syn A. M. pozostaje pod opieką naprzemienną zgodnie z przepisami u.p.p.w.d. Do akt przedłożono wniosek złożony w dniu 28 listopada 2018 r. do Sądu Rejonowego o zmianę wyroku rozwodowego z dnia 18 grudnia 2009 r. w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem. Jednakże do dnia wydania decyzji skarżący nie przedłożył orzeczenia sądu w zakresie rozstrzygnięcia zmiany wyroku rozwodowego z dnia 18 grudnia 2009 r. lub zatwierdzenia przez sąd rodzicielskiego porozumienia z dnia 30 marca 2016 r. Z uwagi na brak orzeczenia sądu co do opieki naprzemiennej nad synem A. M., w świetle u.p.p.w.d., pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącego jest córka H. M. (PESEL: [...]). W przypadku ubiegania się o świadczenie skarżący nie wnioskował o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a więc organ l instancji na podstawie art. 27 pkt 1 u.p.p.w.d. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na córkę H. M., przyznał natomiast świadczenie na drugie dziecko tj. Z. M. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

Kolegium wyjaśniło, że w trakcie postępowania odwoławczego na wezwanie o uzupełnienie akt sprawy skarżący przedstawił kserokopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt [...] o zatwierdzeniu ugody zawartej przez W. M. i K. T. przed mediatorem K. J. w dniu 28 marca 2019 r. o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach z małoletnim A. M. Jednakże postanowienie to jest wiążące na przyszłość od dnia jego prawomocności, tj. od dnia 29 kwietni 2019 r. Zatem, w okresie wcześniejszym przed wydaniem postanowienia Sądu i porozumienia rodziców w zakresie opieki naprzemiennej nie było możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku z dnia 27 września 2017 r. za okres 1 października 2017 r. – 30 września 2018 r . i przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko H. M. przy przyjęciu, iż w składzie rodziny znajduje się pierwsze dziecko – A. M.

Jak podkreśliło SKO do dnia 30 czerwca 2019 r. obowiązywały przepisy dotyczące kryterium dochodowego przy przyznawaniu świadczenia na pierwsze dziecko w rodzinie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że przed nowelizacją przedmiotowej ustawy w poprzednim, okresie świadczeniowym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowane były stanowiska dopuszczające ustalanie opieki naprzemiennej przez organy administracji. Orzecznictwo to jednak zapadło na gruncie poprzednio obowiązującej wersji u.p.p.w.d. W obecnym okresie świadczeniowym ustawodawca zdecydował się na podkreślenie w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. oraz w przepisie art. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego instytucji opieki naprzemiennej jako opieki w porównywalnych okresach czasowych i ustalonej przez sąd opiekuńczy. W takim też kierunku podąża najnowsze powoływane w niniejszej decyzji orzecznictwo sądowo-administracyjne.

W odpowiedzi na dalsze zarzuty Kolegium stwierdziło że nie zasługują one również na uwzględnienie. Jak wynika z akt, organ l instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów k.p.a. Postępowanie dotyczące ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na wniosek skarżącego z dnia 27 września 2017 r. zakończone decyzją z dnia 16 października 2017 r. zostało prawidłowo z urzędu wznowione przez organ l instancji postanowieniem z dnia 19 lutego 2019 r., albowiem uległa zmianie sytuacja rodziny skarżącego mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Postanowienie o wznowieniu postępowania zostało prawidłowo doręczone skarżącemu, który własnoręcznie potwierdził odbiór ww. postanowienia, został on też prawidłowo pouczony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz złożenia końcowego oświadczenia.

W zakresie nadania decyzji klauzuli natychmiastowej wykonalności Kolegium wyjaśniło, iż decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są z mocy prawa natychmiast wykonalne (art. 27 ust. 3 cyt. na wstępie ustawy w brzmieniu przed nowelizacją), a więc nadanie decyzji takiego rygoru jest zbędne. Jednakże nie wpływa to na prawidłowość decyzji organu I instancji i nie stanowi podstawy do jej uchylenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. M. zarzucił naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego,

- art. 7a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących normy prawnej na korzyść strony pomimo że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron ani interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ,

- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami budowania zaufania do władzy publicznej i równego traktowania,

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i brak jego wszechstronnego rozpatrzenia,

- art. 107 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji,

- art. 108 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.p.w.d. poprzez nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności pomimo, że decyzja ta nie przyznaje świadczenia ani nie jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego ani dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony,

- art. 2 pkt 16 w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 i art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. i art. 32 Konstytucji.

W odpowiedzi i na skargę organ wniósł o jej odrzucenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia z dnia 10 stycznia 2020 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 12 marca 2019 r. znak: [...], orzekającą po wznowieniu postępowania: o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2017 r. znak: [...] dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: H. M. (PESEL: [...]) i Z. M. (PESEL: [...]); o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko: Z. M. (PESEL: [...]) w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie; o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: H. M. (PESEL: [...]); oraz o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.p.w.d.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że u.p.p.w.d. została znowelizowana ustawą o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw. Zmiana ustawy wprowadza m.in. likwidację kryterium dochodowego dla ustalania prawa do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z treścią art. 6 u.z. w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie natomiast z treścią art. 6 ust. 2 u.z., w sprawach o świadczenia wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Stosownie zaś do art. 7 ust. 1 u.z. w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych i nierozpatrzonych do dnia 30 czerwca 2019 r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 30 września 2019 r.

Z powyższego wynika zatem, że dla ustalenia świadczenia wychowawczego na okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, w tym przepisy o kryterium dochodowym, zaś dla ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 lipca 2019 r. stosuje się przepisy nowe, w tym przepisy o braku kryterium dochodowego.

W myśl art. 4 ust. 1- 3 u.p.p.w.d. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r.), celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., przez rodzinę należy rozumieć małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy pierwszym dzieckiem jest jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia; w przypadku dzieci urodzonych tego samego dnia, miesiąca i roku, będących najstarszymi dziećmi w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia, pierwsze dziecko oznacza jedno z tych dzieci wskazane przez osobę, o której mowa w art. 4 ust. 2.

Z powyższego wynika, że na gruncie u.p.p.w.d. zasadą jest uznawanie dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo - gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu - możliwe jest zaliczenie dziecka jednocześnie do grona członków rodzin obojga rodziców. Następuje to wówczas, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu. Intencją ustawodawcy było zatem przyznanie jednego świadczenia wychowawczego na to samo dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka. W przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego tychże podmiotów ustawa przewiduje, że świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Stwierdzenie jednakże istnienia opieki naprzemiennej - zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 2 pkt 16 in fine u.p.p.w.d. - musi wynikać z orzeczenia sądu. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie dysponuje odpowiednim orzeczeniem sądowym dotyczącym ustanowienia opieki naprzemiennej rodziców nad wspólnym dzieckiem, a co za tym idzie w sprawie nie zachodzi wyjątek dopuszczający zaliczenie dziecka do odrębnych rodzin obojga małżonków, o którym mowa w art. 2 pkt. 16 in fine u.p.p.w.d. (czyli do dwóch rodzin). Dlatego nawet zgodny sposób faktycznej realizacji przez skarżącego i matkę dziecka kontaktów z synem nie może zastępować wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. Orzeczenia takiego nie może zastąpić również oświadczenie rodziców o wspólnym sprawowaniu opieki nad dzieckiem. Podkreślenia wymaga - wobec kwestionowania przez skarżącego w skardze niezaliczenia przez organy syna A. M. do rodziny skarżącego - że rozstrzygnięcie o opiece naprzemiennej wymaga uwzględnienia wielu okoliczności związanych ze wspólnym, przemiennym i porównywalnym zamieszkiwaniem dziecka z rodzicami, którzy żyją – jak w niniejszej sprawie - w rozłączeniu. Rodzina zdefiniowana w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. obejmuje wyłącznie dzieci zamieszkujące wspólnie z osobami uprawnionymi do tego świadczenia (art. 2 pkt 16 w zw. z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.). Rozstrzygnięcia w sprawach opieki naprzemiennej podejmowane muszą więc być przez sąd wyspecjalizowany w sprawach rodzinnych, uwzględniający przy określaniu warunków tejże opieki okoliczności indywidualnej sprawy i z uwzględnieniem dobra dziecka jako wartości dominującej.

Należy podkreślić, że przepis art. 2 ust. 16 in fine u.p.p.w.d. bezwzględnie stanowi o konieczności istnienia orzeczenia sądu w przypadku, gdy rodzice rozwiedzeni sprawują nad dzieckiem opiekę naprzemienną. Orzeczenie takie jest jednak konieczne jedynie wówczas, gdy o świadczenie wychowawcze ubiegają się obydwoje rodzice rozwiedzeni lub żyjący w separacji, lub żyjący w rozłączeniu, a dziecko ma być zaliczone jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców, co rodzi konsekwencje, o jakich mowa w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. W przeciwnym razie, przy braku orzeczenia sądu powszechnego o opiece naprzemiennej, żaden z rodziców nie mógłby otrzymać świadczenia wychowawczego (zob. art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.), co pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z celami ustawy wymienionymi w art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem "Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych", które to wydatki obciążają osoby uprawnione do świadczenia, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.

Powołanych wyżej przepisów (art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d.) nie można zatem wykładać tak, że w sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze ubiega się tylko jedno z rodziców, którzy jednocześnie sprawują opiekę nad tym samym dzieckiem, to żadne z rodziców nie może otrzymać świadczenia wychowawczego bez orzeczenia sądu powszechnego o opiece naprzemiennej. Zaprzeczałoby to bowiem celom ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W przedmiotowej sprawie z wyroku rozwodowego wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono jedynie matce, a ojcu przyznano prawo do kontaktu z dzieckiem w rozmiarze określonym w wyroku. Zmiana powyższego nastąpiła dopiero od 2019 r., kiedy to Sąd Rejonowy III Wydz. Rodzinny i Nieletnich prawomocnym postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt [...] zatwierdził ugodę zawartą w dniu 28 marca 2019 r. pomiędzy skarżącym, a K. T. o wykonywaniu władzy rodzicielskiej i kontaktach z małoletnim A. M.

W kontekście powyższego wyjaśnić należy też, że przyjmując nawet interpretację przedstawioną przez skarżącego, że orzeczenie sądu nie jest bezwzględnie konieczne do zmiany ustalonego w orzeczeniu rozwodowym zakresu i sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem ( w przypadku zgody obojga byłych małżonków) to podnieść należy, że z przepisu art. 2 ust. 16 u.p.p.w.d. wynika, iż przez opiekę naprzemienną rozumieć należy nie tylko powtarzalne, ale też porównywalne okresy jej sprawowania. W przedmiotowej sprawie natomiast skarżący oprócz przedstawienia ugody mediacyjnej z 2019 r. wraz z porozumieniem o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (k. 38, 36 a.a. oraz k. 7, 8 a.a.), w której mowa jest jedynie o "wspólnej opiece", nie wykazał, aby faktycznie sprawował opiekę przemienną. Nie przedstawił on bowiem na tą okoliczność w odwołaniu żadnych dowodów pomimo, że w decyzji organu I instancji wskazano, że czas wykonywania opieki to ok. 82 dni w ciągu roku.

Podkreślić należy przy tym, że określenie "opieka naprzemienna" jest taką sytuacją, w której rodzice żyjący tak jak w niniejszej sprawie w rozłączeniu, sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach i że obojgu rodzicom pozostawiono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Oznacza to faktyczne zamieszkiwanie dziecka z obojgiem rodziców na przemian. Dla uznania opieki naprzemiennej konieczne jest ustalenie względnie równego podziału opieki nad dzieckiem. Opiekę naprzemienną cechuje bowiem mniej więcej równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców.

W konsekwencji powyższego, organy obu instancji prawidłowo uznały zatem, że w okolicznościach sprawy nie można było stwierdzić, iż skarżący sprawował opiekę naprzemienną nad synem A. M. Nie było zatem możliwe przyznanie mu za podany okres świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko w rodzinie H. M.

Tym samym zarzut skargi dotyczący naruszenia prawa materialnego nie znajduje uzasadniania. Nie znajdują potwierdzenia w aktach również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu, organy zebrały materiał dowodowy w sposób pełny i wyczerpujący i wydając decyzje nie naruszyły przepisów postępowania (w szczególności wskazanych przez skarżącego) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzut skarżącego dotyczycącego naruszenia art. 108 k.p.a. w związku z art. 27 u.p.p.w.d. poprzez nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, wyjaśnić należy, że zarzut w tym względzie jest słuszny. Zbędne było bowiem nadanie takiego rygoru przedmiotowej decyzji, gdyż mając na względzie art. 27 u.p.p.w.d. w brzmieniu sprzed nowelizacji, decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są z mocy prawa natychmiast wykonalne. Powyższe uchybienie nie wpłynęło jednak na prawidłowość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Reasumując, zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w sposób umożliwiający skarżącemu udział w czynnościach organów (k.30/2), materiał dowodowy został zebrany w sposób umożliwiający jego szczegółową ocenę i odniesienie się do przepisów ustawy. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są rzeczowe, szczegółowe i zrozumiałe. Sąd nie znalazł żadnych podstaw do kwestionowania stanowiska organu.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji z urzędu (art. 134 p.p.s.a.).

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.