Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. F. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A. P.

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania M.C. reprezentowanej przez adwokata A. F., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza G. z [...] r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. Burmistrz G. pkt 1 - ustalił, że M. C. pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego; pkt 2 - orzekł do zwrotu nienależnie pobrane świadczenia w łącznej kwocie 2.800 zł za okres od 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty).

W odwołaniu od powyższej decyzji M. C. reprezentowana przez adwokata A. F. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania, podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 2 pkt 4 ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że dochód J.C. od marca 2018 r. wynosił 2.517,52 zł, podczas gdy dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w marcu wynosił netto 2.288,83 zł, co potwierdziło SKO decyzją z [...] r., co miało wpływ na błędne ustalenie kwoty dochodu na osobę w rodzinie;

2. art. 2 pkt 7 lit. b ustawy, poprzez jego zastosowanie w wyniku błędnego uznania, że doszło do świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, podczas gdy ustalenie przez właściwy organ pobrania przez osobę świadczenia rodzinnego w sposób nienależny, uzależnione jest od wykazania przez ten organ, że osoba pobierająca te świadczenia była w sposób pełny i wyczerpujący pouczona o braku prawa do ich pobierania a następnie miała świadomość zaistnienia zmian w stanie faktycznym uzasadniających przeświadczenie pobierającego, że świadczenie jest nienależne, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca; w tej sprawie nie miało miejsca prawidłowe pouczenie strony, ani też organ nie wskazał w jakiej dacie doszło do zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w 2016 r., ani też w jakiej konkretnie dacie miało dojść do otrzymania alimentów od komornika w 2016 r., aby móc stwierdzić, że kwoty te podlegają zaliczeniu do dochodu za okres czasu, którego dotyczy decyzja,

3. art. 7 i art. 25 ustawy, poprzez zaniechanie ustalenia, czy osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia była świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia wystąpiła i wywołała skutek w postaci przekroczenia ustawowego progu 725 zł,

4. art. 11 k.p.a. w zw. z art. 25 ustawy, poprzez jego niezastosowanie polegające na niepoinformowaniu strony postępowania o stanie prawnym oraz o wszystkich okolicznościach faktycznych mających znaczenie dla sprawy, w sytuacji gdy J. C. zgłosiła podjęcie pracy i podała wysokość zarobków, a mimo tego organ nadal wypłacał świadczenie; niedopuszczalne jest przerzucenie wyłącznie na stronę skutków ewentualnych zaniedbań po stronie organu, który zaniechał podjęcia jakichkolwiek działań w odpowiednim czasie, pomimo posiadanych informacji od komornika o wypłacie świadczeń, które należy traktować jako fakt notoryjnie znany (art. 77 § 4 k.p.a.).

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 z późn.zm.), art. 2 pkt 7 lit. b w związku z art. 23 ust. 1, 1a i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 670 – dalej w skrócie "ustawa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał brzmienie art. 23 ust. 1 i 1a, art. 2 pkt 7 lit. a i pkt 5a, art. 2 pkt 18, art. 9 ust. 4 i 4a, art. 18 ust. 5 ustawy, art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego rodziny w przeliczeniu na osobę, które w myśl art. 9 ust. 2 ustawy nie przekracza kwoty 725,00 zł (od lipca 2019 r. - 800 zł.). Jednocześnie zauważył, że o przypadkach, w których nie przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń strona była pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzji przyznającej świadczenia.

Dalej Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. M. C. miała przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 400 zł miesięcznie.

Rodzina M.C. składa się z 3 osób. Dochody J.C. z 2016 r. (zasiłek dla bezrobotnych od 04.01.2016 r. do 01.07.2016 r., zatrudnienie od 08.07.2016 r. do 18.11.2016 r. oraz zatrudnienie od 18.11.2016 r. do 31.12.2016 r.) oraz dochody za 2017 r. (zasiłek chorobowy od 01.01.2017 r. do 31.03.2017 r. oraz zatrudnienie od 03.04.2017 r. do 31.12.2017 r.) są dochodami utraconymi. J. C. w listopadzie 2018 r. dostarczyła zaświadczenie z nowego zakładu pracy o dochodzie netto za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (data rozpoczęcia pracy: 01.01.2018 r.). Od marca 2018 r. na dochody rodziny M.C. składają się odpowiednio:

1. kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (zwrot z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w 2016 r. na M. i A.G.- 225,33 zł;

2. alimenty otrzymane od komornika w 2016 r. na M. i A.G.- 225,33 zł;

3. dochód netto J.C. uzyskany za następny miesiąc po rozpoczęciu zatrudnienia tj. za luty 2018 r. (data rozpoczęcia pracy - 01.01.2018 r.) - 2.517,52 zł.

Dochód rodziny wnioskodawcy w roku 2016 (po uwzględnieniu dochodu utraconego przez J.C. i dochodu uzyskanego przez J.C.za luty 2018 r.) od marca 2018 r. wynosił miesięcznie 2.595,14 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło kwotę 865,05 zł.

Wobec powyższego kryterium dochodowe (tj. kwota 725 zł) uprawniające do świadczenia z funduszu alimentacyjnego od marca 2018 r. zostało przekroczone.

Zdaniem Kolegium wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 2800 zł za okres od 01.03.2018 r. do 30.09.2018 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj.: od kwoty 400 zł od dnia 01.04.2018 r.; od kwoty 400 zł od dnia 01.05.2018 r.; od kwoty 400 zł od dnia 01.06.2018 r.; od kwoty 400 zł od dnia 01.07.2018 r.; od kwoty 400 zł od dnia 01.08.2018 r.; od kwoty 400 zł od dnia 01.09.2018 r.; od kwoty 400 zł od dnia 01.10.2018 r.; do dnia spłaty organowi, który dokonał wypłaty.

Kolegium zwróciło także uwagę na regulację art. 23 ust. 5 i 6 ustawy oraz pouczyło o treści art. 23 ust. 8 ustawy, wskazując, że strona składając podanie o skorzystanie z ulgi w spłacie winna udokumentować sytuację materialną rodziny.

Powyższą decyzję SKO M. C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o jej uchylenie, wstrzymanie wykonania, przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z 6 grudnia 2019 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z 4 lutego 2020 r. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wobec treści zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z 2 czerwca 2020 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. pismem z 10 czerwca 2020 r. wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Odpis powyższego pisma doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej, który pismem z 17 lipca 2020 r. zgodził się na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, poparł wniesioną skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, które nie zostały pokryte w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Przechodząc następnie do zagadnień natury merytorycznej stwierdzić trzeba, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G. stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego, jak oczekuje tego strona skarżąca.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 670 z późn.zm.), w tym art. 23 ust. 1 i ust. 1a. Zgodnie z treścią tych przepisów osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, jest zobowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy jest świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Przypomnieć w związku z tym trzeba, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] listopada 2017 r. M. C. miała przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że w treści decyzji z [...] listopada 2017 r. jak i w treści wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z fundusz alimentacyjnego, opatrzonego własnoręcznym podpisem M.C. w dniu 12 października 2017 r., znajduje się pouczenie zgodnie z którym, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków w rodzinie, uzyskania lub utraty dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy niezwłocznie zawiadomić o tym organ wypłacający świadczenie. Z poczynionych przez organy oby instancji poprawnych ustaleń wynika, że w trakcie okresu świadczeniowego matka skarżącej J.C. z dniem 1 stycznia 2018 r. podjęła zatrudnienie i z tego tytułu w lutym 2018 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 2.517,52 zł netto. Jednak o fakcie tym poinformowała organ dopiero w listopadzie 2018 r., a więc po upływie okresu świadczeniowego objętego decyzją z [...] listopada 2017 r. Co równie istotne, J. C. otrzymywała wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w okresie świadczeniowym, objętym decyzją z [...] listopada 2017 r.

Przypomnieć w związku z tym trzeba, że zgodnie z art. 9 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (ust. 1). W przypadku ukończenia przez osobę uprawnioną szkoły wyższej w trakcie ostatniego roku studiów prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje do zakończenia tego roku studiów, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez osobę uprawnioną 25 roku życia (ust. 1a). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (od lipca 2019 r. – 800 zł). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4 ustawy). Wyjaśnić w związku z tym trzeba, że dochodem rodziny w myśl art. 2 pkt 5 ustawy jest dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, zaś dochodem członka rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 5a ustawy jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b. Natomiast uzyskaniem dochodu w świetle art. 2 pkt 18 lit. c ustawy jest uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Według art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 – w skrócie "u.ś.r.") dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Dochód zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a i c u.ś.r. oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne a także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz alimenty na rzecz dzieci.

Mając na uwadze powyższe regulacje prawne oraz uzyskaną informację o podjęciu przez J.C. zatrudnienia i otrzymanym w związku z tym wynagrodzeniem, organ pierwszej instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny, biorąc pod uwagę dochód utracony przez J.C. i osiągnięty w 2016 r. z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci - 706,06 zł, alimenty od komornika otrzymane na dzieci w 2016 r. na córki M. i A.G.- 225,33 zł oraz dochód netto za luty 2018 r. 2.517,52 zł. Z obliczeń organu wynika, że dochód za 2016 r. = 706,06 zł +225,33 zł = 931,39 zł. 931,39 zł (dochód za 2016 r.) : 12 miesięcy = 77,62 zł miesięcznie. Dochód rodziny w marcu 2018 r. = 77,62 zł +2.517,52 zł (dochód netto za luty 2018 r.) = 2.595,14 : 3 osoby w rodzinie = 865,05 zł. Zatem, dochód na osobę w rodzinie skarżącej, jak prawidłowo ocenił organ, od marca 2018 r. przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynoszące wówczas 725 zł. W tych okolicznościach organy obu instancji prawidłowo wywiodły, że od marca 2018 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na M.C. nie przysługiwały z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego na jednego członka rodziny. W sytuacji więc, gdy decyzja przyznająca świadczenie ekspirowała organ trafnie ocenił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, a więc świadczeniami wypłaconymi pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części i orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 2800 zł za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. Jednocześnie wyjaśnić trzeba, że organ I instancji nie mógł wstrzymać wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trakcie okresu świadczeniowego, albowiem jak była już o tym wyżej mowa, J. C. o podjęciu zatrudnienia powiadomiła organ dopiero w listopadzie 2018 r.

Odnosząc się na zakończenie rozważań do argumentów z odwołania od decyzji stwierdzić trzeba, że nawet gdyby uwzględnić dochód J.C. otrzymany z tytułu wynagrodzenia za pracę w marcu 2018 r. w wysokości 2,288,83 zł +77,62 zł = 2366,45 zł : 3 osoby w rodzinie = 788 zł. Zatem, w dalszym ciągu dochód na osobę rodzinie przewyższał kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na marginesie dodać trzeba, że szczegółowe wyliczenie dochodu, którego strona nie kwestionowała, przedstawione zostało także w ostatecznej decyzji Kolegium z [...] r.

Reasumując, skoro wydane w sprawie decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu materialnemu jak i procesowemu, a żaden z zarzutów podniesionych w skardze nie zasługiwał na uwzględnienie, Sąd zobligowany był oddalić skargę.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 250 p.p.s.a. w zw. § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18).

dc