Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Przewłucka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Inspektora Transportu Drogowego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z "[...]" r. "[...]" Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (dalej jako: "WITD", "organ I instancji"), powołując się na art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U z 2019 r., poz. 58 ze zm.) zwanej dalej: "u.t.d.", nałożył na Z.D. karę pieniężną w wysokości 2.000 zł za wykonywanie transportu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że 23 czerwca 2019 r. przeprowadzono kontrolę drogową autobusu "[...]", którym był realizowany krajowy drogowy przewóz osób w imieniu przedsiębiorcy Z.D. (dalej jako: "Skarżący"). W trakcie kontroli poddano pojazd szczegółowej kontroli technicznej na Mobilnej Stacji Kontroli Pojazdów. W wyniku kontroli stanu technicznego ww. pojazdu stwierdzono nadmierny luz na końcówce drążka kierowniczego lewa strona pojazdu. Powyższa usterka zakwalifikowana jako niebezpieczna ujęta została w rozporządzeniu MSWiA z 18 lipca 2008 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz.U. z 2018 r. poz. 948) dalej jako: "rozporządzenia z 18 lipca 2008 r.". Przebieg kontroli udokumentowany został protokołem kontroli "[...]" z 23 czerwca 2019 r.

Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie podając, że stwierdzona usterka techniczna powstała w trakcie realizacji przewozu, a pojazd przed wyjazdem w trasę był w pełni sprawny. Podniesiono, że winna usterki jest jakość polskich dróg.

Decyzją z "[...]" Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej jako: "GITD") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że w wyniku szczegółowej kontroli stanu technicznego pojazdu należącego do Skarżącego przeprowadzonej 23 czerwca 2019 r. przy wykorzystaniu Mobilnej Stacji Kontroli Pojazdów przez inspektorów WITD została wykryta usterka połączeń układu kierowniczego w postaci nadmiernego luzu na końcówce drążka kierowniczego po lewej stronie pojazdu. Wskazana usterka w oparciu o przepisy rozporządzenia z 18 lipca 2008 r. jest zakwalifikowana została jako usterka niebezpieczna, załącznik nr 1 do rozporządzenia lp. 5.3.3. Zdaniem GITD, organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny badanej sprawy tj., że w imieniu Skarżącego wykonywany był w dniu kontroli drogowej przewóz drogowy osób pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne. W tej sytuacji zasadnie została nałożona na Skarżącego kara pieniężna w wysokości 2.000 zł tytułem popełnienia naruszenia z lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że stwierdzona usterka w postaci uszkodzenia drążka kierowniczego nie mogła powstać w trakcie realizacji zadania przewozowego. W jego ocenie, nadmierne zużycie końcówek drążków kierowniczych następuje w wyniku długiego eksploatowania pojazdu i związanego z nim zużyciem jednego lub kilku gniazd w przegubach kulowych, w połączeniach drążków

układu kierowniczego lub też powstałym luzem w układzie kierowniczym. Wskazane

przyczyny występowania tego typu usterek następują wskutek nadmiernego zużycia części układu kierowniczego po długim okresie eksploatacji. Z kolei niezgłaszanie przez kierowcę pojazdu luzów w układzie kierowniczym wskazuje na niewystarczającą wiedzę lub doświadczenie kierowcy w tym zakresie.

W ocenie GITD, postępowanie zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów k.p.a., organ dokonał również wszechstronnej oceny okoliczności sprawy i analizy całokształtu materiału dowodowego. Wyjaśniono poza tym, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera żadnych przesłanek, które dawałyby możliwość zastosowania art. 92c u.t.d. Zdaniem GITD, do naruszenia przepisów u.t.d. doszło w wyniku działania lub zaniechania Skarżącego. Gdyby regularnie i rzetelnie przeprowadzał kontrolę stanu technicznego pojazdu, to do naruszenia by nie doszło.

Na powyższą decyzję Skarżący, powołując się na treść art. 92c u.t.d., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że skontrolowanym pojazdem w dniach 18 – 23 czerwca 2019 r. realizował okazjonalny przewóz osób. Łączna trasa obejmowała około 1800 km, w tym wycieczkę do "[...]". Podał, że ponieważ świadczy usługi w zakresie przewozu osób, każdorazowo przed wyjazdem w trasę autokary poddawane są kontroli stanu technicznego. Tak samo było w dniu 18 czerwca 2019 r., skontrolowany autokar wyjechał w trasę w pełni sprawny, układ kierowniczy nie wykazywał żadnych luzów czy niepokojących stuków. Skarżący wyjaśnił, że końcówka drążka kierowniczego ulega zużyciu w trakcie jej eksploatacji i prawdopodobnie w trakcie realizowanej wycieczki (autokar od wyjazdu z "[...]" do momentu kontroli przejechał około 1600 km) ta część pojazdu uległa uszkodzeniu. Tym bardziej, że przewóz wycieczki realizowany był nie tylko po autostradach i drogach wojewódzkich, ale również po drogach gruntowych. Zdaniem Skarżącego, niesprawiedliwe byłoby karanie go jako przedsiębiorcy za powyższe naruszenie, w sytuacji gdy ogólny stan techniczny pojazdu był dobry, a kierowca nie był świadomy powstania tej usterki.

W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 7 lipca 2020 r. Skarżący wyjaśnił, że nie kwestionowałby ustaleń kontroli drogowej, gdyby usterka ta stwierdzona została w krótkim okresie po wyjeździe z bazy. Jednak usterka została stwierdzona po przejechaniu przez autokar około 1800 km w ramach realizowanego przejazdu, a kierowca nie odczuł luzów w drążku kierownicy. Podał również, że nie obowiązują żadne reguły co do czasookresu wymiany takiego drążka kierowniczego, ostatni przegląd pojazdu miał miejsce około

4 miesięcy temu i nie stwierdzono wtedy takiej usterki. Skarżący wyjaśnił, że producent tej części nie daje na nią gwarancji z uwagi na to, że jej zużycie jest wynikiem przejazdów wykonywanych w różnych warunkach i po różnych drogach. Przed wyruszeniem pojazdu w drogę sprawdzono stan pojazdu i nie stwierdzono luzu na drążku kierownicy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a."

Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie ze względu na naruszenie przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja GITD utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji nakładającą na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 2.000 zł za wykonywanie transportu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu

23 czerwca 2019 r. przeprowadzono kontrolę drogową należącego do Skarżącego autobusu, którym realizowany był krajowy drogowy przewóz osób. Usterka została stwierdzona po przejechaniu przez autokar około 1600 km w ramach realizowanego przejazdu. W wyniku kontroli stanu technicznego pojazdu stwierdzono nadmierny luz na końcówce drążka kierowniczego lewa strona pojazdu. Powyższa usterka, zakwalifikowana jako niebezpieczna, ujęta była w obowiązującym wówczas rozporządzeniu z 18 lipca 2008 r. lp. 5.3.3 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Organy obu instancji uznały, że z tytułu popełnienia naruszenia z lp. 9.2 załącznika nr 3 do u.t.d., należało nałożyć na Skarżącego karę pieniężną w wysokości 2.000 zł. Jednocześnie organu uznały, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera żadnych przesłanek, które dawałyby możliwość zastosowania art. 92c u.t.d.

Zgodnie zaś z art. 92c ust. 1 pkt. 1 u.t.d. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1 u.t.d., na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miały wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.

Zauważyć należy, że przepis art. 92c ust. 1 u.t.d. wskazuje okoliczności egzoneracyjne, które stanowią podstawę dla uwolnienia się przedsiębiorcy od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie przepisu ustawy o transporcie drogowym lub odpowiedniego przepisu prawa unijnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że w pierwszej kolejności okolicznością egzoneracyjną jest siła wyższa, rozumiana jako zdarzenie pochodzące z zewnątrz, którego następstwa nie można było przewidzieć i którego następstwom nie można było zapobiec, mimo dołożenia należytej staranności. Za okoliczność egzoneracyjną uznawana jest również wyłączna wina osoby trzeciej, za której działania osoba naruszająca prawo nie ponosi odpowiedzialności. Omawiany przepis dotyczy sytuacji wyjątkowych, których doświadczony i profesjonalny podmiot wykonujący przewóz drogowy przy zachowaniu należytej staranności i przezorności nie był w stanie racjonalnie przewidzieć, np. będących rezultatem działania siły wyższej, bądź osoby trzeciej, za której winę przedsiębiorca nie może odpowiadać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. II GSK 976/09, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki egzoneracyjne określone art. 92c ust. 1 pkt. 1 u.t.d. nie odnoszą się zatem do zachowania samego przedsiębiorcy, jego działań lub działań osób, którymi posługuje się przy prowadzeniu działalności, jak i organizacji pracy przedsiębiorstwa. Nie wystarczy więc wykazanie braku winy przedsiębiorcy, lecz konieczne jest pozytywne udowodnienie przez przedsiębiorcę, że podjął on wszystkie niezbędne środki w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa.

W ocenie tut. Sądu, wbrew twierdzeniom organów, Skarżący w toku prowadzonego w sprawie postępowania powołał się na okoliczności, które wpisują się w przesłanki egzoneracyjne z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., jednak w tym zakresie nie przeprowadzono jednoznacznych ustaleń. Skarżący zarówno w odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, w odwołaniu, jak i we wniesionej skardze wyjaśniał bowiem, że ponieważ świadczy usługi w zakresie przewozu osób, każdorazowo przed wyjazdem w trasę autokary poddawane są kontroli stanu technicznego. Tak samo było w dniu 18 czerwca 2019 r., kiedy skontrolowany autokar wyjechał w trasę. Pojazd był w pełni sprawny, układ kierowniczy nie wykazywał żadnych luzów czy niepokojących stuków. Skarżący wyjaśnił, że końcówka drążka kierowniczego ulega zużyciu w trakcie jej eksploatacji i prawdopodobnie w trakcie realizowanej wycieczki (autokar od wyjazdu z bazy do momentu kontroli przejechał około 1600 km) ta część pojazdu uległa uszkodzeniu. Tym bardziej, że przewóz realizowany był po różnej jakości drogach. Dodatkowo w czasie rozprawy Skarżący wskazał, że nie obowiązują żadne reguły co do czasookresu wymiany takiego drążka kierowniczego, ostatni przegląd pojazdu miał miejsce około 4 miesięcy temu i nie stwierdzono wtedy takiej usterki. Ponadto producent tej części nie daje na nią gwarancji z uwagi na to, że jej zużycie jest wynikiem przejazdów wykonywanych w różnych warunkach i po różnych drogach.

W ocenie Sądu, podjęte przez organy orzekające w tej sprawie rozstrzygnięcie było co najmniej przedwczesne, bowiem zostało oparte na niedokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym tej sprawy, przy czym nie budzą wątpliwości Sądu ustalenia które wynikają z kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu 23 czerwca 2019 r., potrwierdzonej sporządzonym protokołem kontroli, których to ustaleń nie kwestionuje także Skarżący. Zaniechanie przez organ wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego tej sprawy dotyczy natomiast podnoszonych okoliczności egzoneracyjnych wskazywanych przez Skarżącego w zakresie stanu technicznego pojazdu w momencie rozpoczęcia przewozu tj. w dniu 18 czerwca 2019 r. tj. przed wyruszeniem w trasę w trakcie realizowania przewozu w dniach 18 – 23 czerwca 2019 r. na rzecz "[...]", jak też ustalenia czy taka usterka mogła pojawić się w trakcie wykonywania przewozu samoczynnie, ustalenia kiedy faktycznie pojazd był poddany badaniu technicznemu, czy też przeglądowi przed wyruszeniem w trasę, co stanowi naruszenie ogólnych przepisów procedury administracyjnej. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest bowiem przewidziana w art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm) dalej jako: "k.p.a." zasada, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zasadę tę realizuje szereg przepisów szczegółowych, które nakładają na organ obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Zatem wydanie prawidłowej decyzji, wiążące się z właściwym zastosowaniem określonej normy prawa administracyjnego, w każdym przypadku poprzedzać powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie. W rozpoznawanej sprawie takie wyczerpujące ustalenia nie zostały przeprowadzone w ramach podnoszonych przez Skarżącego okoliczności mających wyłączać jego odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie stanu technicznego pojazdu wykonującego przewóz drogowy osób. Wprawdzie to na Skarżącym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów i okoliczności wyłączających jego odpowiedzialność, jednak w sytuacji podnoszenia okoliczności egzoneracyjnych organy orzekające w sprawie winny także podjąć działania w celu wyjaśnienia czy w sprawie tej zaistniały takie okoliczności wyłączające odpowiedzialność Skarżącego wzywając do przedłożenia dowodów na ich potwierdzenie.

Zaniechanie przez organ podjęcia czynności procesowych, zmierzających do zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji .

W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, aby Skarżący nie podnosił okoliczności wskazujących, że dochował należytej staranności i przezorności jako profesjonalny oraz doświadczony podmiot wykonujący przewozy drogowe. Przed wyruszeniem pojazdu w drogę, jak podawał w toku postępowania i na rozprawie, sprawdzono stan pojazdu i nie stwierdzono luzu na drążku kierownicy. W tym zakresie organ nie wyjaśnił ze Skarżącym czy pojazd sprawdzany był przez profesjonalną stację kontroli pojazdów, czy też może skorzystano z doświadczenia funkcjonariuszy policji, którzy mogli na bieżąco skontrolować stan techniczny pojazdu. Usterka luzu na drążku kierownicy została stwierdzona w wyniku kontroli , jak podaje Skarżący, po przejechaniu przez pojazd około 1600 km, jednak w tym zakresie także nie uczyniono ustaleń, potwierdzonych dokumentami, czy faktycznie taki przejazd był wykonany. Należy również zauważyć, że ostatni przegląd pojazdu miał miejsce około 4 miesięcy temu, jak podał Skarżący, i wtedy również nie stwierdzono takiej usterki. Wobec charakteru stwierdzonej usterki oraz podnoszonych zarzutów organy orzekające w tej sprawie winny zatem w sposób jednoznaczny wyjaśnić, korzystając z dostępnych środków dowodowych, żądając ich przedłożenia od Skarżącego, czy faktycznie pojazd wyruszył w trasę sprawny, a do powstania usterki doszło w trakcie wykonywania przejazdu oraz czy w tej sytuacji faktycznie przewoźnik nie wykazał, że podjął wszelkie działania w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie na skutek naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, doszło do naruszenia przepisów prawa, co skutkuje koniecznością uchylenia wydanych rozstrzygnięć przez organy orzekające w tej sprawie. W sprawie tej wprawdzie organy zastosowany prawidłowo przepisy prawa materialnego, co do odpowiedzialności Skarżącego za wykonywany przewóz drogowy oraz co do zapewnienia tego przewozu pojazdem o odpowiednim stanie technicznym, jednak nie wyjaśniono w sposób nie budzący wątpliwości czy podnoszone w toku postępowania okoliczności mogą stanowić okoliczności egzoneracyjne – wyłączające odpowiedzialność Skarżącego – opisane w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d..

Z wszystkich powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) orzekł jak w sentencji pkt 1.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 205 § 1 p.p.s.a.