Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.Ż. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na rozbiórkę postanawia: odmówić J. Ż. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

J. Ż. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 6 marca 2017 r. wezwano J. Ż. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku. Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 marca 2017 r.

Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:

Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie referendarza sądowego J. Ż. nie wykazał natomiast w sposób przekonujący i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i spełnia przesłanki określone w art. 246 ustawy.

Z treści wniosku wynika, że J. Ż. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, jest współwłaścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 60 m². J. Ż. podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona posiada grupę niepełnosprawności, wymaga stałego przyjmowania leków (podobnie jak skarżący). Syn jest studentem studiów niestacjonarnych i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. J. Ż. oświadczył, że rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości około 3100 złotych miesięcznie, przy czym zobowiązania i stałe wydatki wynoszą ok. 3000 zł.

Pismem z dnia 6 marca 2017 r. zobowiązano J. Ż. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku poprzez:

- udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę (np. poprzez nadesłanie zaświadczenia pracodawcy),

- nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe,

- wskazanie, czy żona skarżącego uzyskuje dochody z jakiegokolwiek tytułu - np. z tytułu renty, jeśli tak, w jakiej wysokości,

- nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych - z okresu ostatnich trzech miesięcy,

- nadesłanie aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez syna skarżącego statusu osoby bezrobotnej,

- wskazanie, czy syn skarżącego podejmuje prace dorywcze, z tytułu umów zlecenia, o dzieło itp.; jeżeli tak, jakiej wysokości dochody uzyskuje.

J. Ż. w odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z 1 kwietnia 2017 r. stwierdził, że wszystkie niezbędne informacje zawarł w złożonym wniosku i nie widzi konieczności uzupełniania wniosku o kolejne informacje.

W ocenie referendarza sądowego na podstawie treści samego wniosku J. Ż. niemożliwe jest natomiast bezsporne ustalenie jego możliwości płatniczych. Nie udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 6 marca 2017 r. do uzupełnienia wniosku skarżący pozbawił zatem referendarza sądowego możliwości jednoznacznego ustalenia jego sytuacji finansowej.

Podkreślenia wymaga, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji na pozostałych obywateli, jest wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić - na co wskazuje użyty zwrot: "wykaże" - iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Przyznanie prawa pomocy może zatem dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy ze złożonego wniosku wynika bezspornie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.

Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 ustawy). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli dane te okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 ustawy Sąd/ referendarz sądowy może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Rodzaje dokumentów źródłowych, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, określono w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1257). Katalog dokumentów zawarty w tym przepisie obejmuje m.in. odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, przy czym ma on charakter przykładowy, o czym świadczy użyty zwrot "w szczególności". Zarówno w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i w ww. rozporządzeniu, nie wymieniono natomiast, nawet w sposób przykładowy, rodzajów dodatkowych oświadczeń, do których złożenia można wezwać stronę, co oznacza, że ich wybór, zależny od okoliczności sprawy, pozostawiono uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych korzystając z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych (na co jednoznacznie wskazuje zawarte w art. 255 ustawy sformułowanie: "strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe"). W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że brak tej współpracy, a więc niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177).

Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że J. Ż. nie wykazał w sposób przekonujący i wiarygodny, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów sądowych na pozostałych obywateli. Uchylenie się przez J. Ż. od pełnego przedstawienia informacji istotnych dla rozpoznania wniosku, w tym od wyjaśnienia, czy jego żona oraz syn uzyskują jakiekolwiek dochody, uniemożliwia bezsporne ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Prawo pomocy nie może być natomiast przyznane, jeśli nie ma pewności co do tego, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. O takiej pewności nie może być zaś mowy w sytuacji, gdy strona składa lakoniczne wnioski, a jednocześnie przejawia niechęć do udzielania jakichkolwiek odpowiedzi na kierowane do niej w trybie art. 255 ustawy wezwania zmierzające do wyjaśnienia okoliczności mających znaczenie dla ustalenia jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych.

W związku z powyższym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.