Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 1180/22 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi X sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2022 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 1180/22, odmówił X sp. z o.o. z siedzibą w K. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2022 r., znak: [...], w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotową decyzją organ wpisał spółkę na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r., zamroził środki finansowe i zasoby gospodarcze, zakazał udostępniania jakichkolwiek zasobów finansowych lub zasobów gospodarczych, zakazał świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominiecie ww. środków, wykluczono z postępowania o udzielenie zamówienie publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie prawa zamówień publicznych.

W skardze strona skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji podniosła, że w związku z wpisaniem skarżącej na listę sankcyjną oraz zastosowaniem środków określonych w sentencji decyzji odbiorcy paliw gazowych, do których skarżąca dostarcza gaz sieciami, których jest właścicielem, zostaną odcięci od dostaw tego surowca. Wskazała, że wśród tych odbiorców są w szczególności gospodarstwa domowe (znakomita większość), przedszkola, szkoły, żłobki czy placówki ochrony zdrowia. Podniosła, że z uwagi na brzmienie przepisów ustawy oraz rozporządzenia 269/2014 nie jest możliwe, aby do sieci dystrybucyjnych i stacji regazyfikacji skarżącej, które nie są częścią krajowego systemy przesyłowego był dostarczany gaz przez podmiot trzeci. Wskazała, że w podobnej sytuacji znaleźli się odbiorcy gazu LPG korzystający ze zbiorników i instalacji stanowiących własność skarżącej. Wśród nich są odbiorcy w gospodarstwach domowych, zakłady produkcyjne itp. Podkreśliła, że w zakres działalności skarżącej wchodzi także dostarczanie gazu LNG do stacji regazyfikacji stanowiących własność X zlokalizowanych przy zakładach produkcyjnych czy halach magazynowych pozbawionych dostępu do dystrybucyjnej sieci gazowej. Takich obiektów w całej Polsce jest kilkadziesiąt i one również zostały dotknięte skutkami decyzji (pozbawienie dostaw gazu). Nie sposób nie wspomnieć również, iż skutki decyzji mają przede wszystkim wpływ na działalność samej skarżącej. Decyzja generuje ogromne i realne ryzyko zakończenia działalności oraz zwolnienia 147 pracowników, których zatrudnia. Rozmiar szkody jaka może wyniknąć z faktu, że Skarżąca została zmuszona do zawieszania lub zerwania wszelkich relacji handlowych, wstrzymania wszelkich dostaw i nie może funkcjonować nawet w podstawowym poziomie niezbędnym do zabezpieczenia jej podstawowych interesów (np. brak możliwości korzystania z Internetu, usług pocztowych, wypłacenia wynagrodzeń pracownikom, zapłaty podatków, składek na ubezpieczenia społeczne ) jest niemożliwy do oszacowania z uwagi na jego ogrom. Wspominała, że każdego dnia skarżąca dostarczała do Polski ok [...] ton gazu LPG, jest odpowiedzialna za [...]% importu LPG z Rosji, która jest głównym źródłem tego niezwykle popularnego w Polsce paliwa (Polska zajmuje 1 miejsce w Europie pod kątem konsumpcji LPG, a 4 na świecie co potwierdzają dane udostępniane przez Polską Organizacje Gazu Płynnego). Wg stanu na dzień dzisiejszy na torach kolejowych na terytorium RP, którymi gaz LPG jest dostarczany do Polski stoi [...] wagonów napełnionych gazem LPG. Skarżąca nie ma możliwości sprowadzenia takiej ilości wagonów na terminale przeładunkowe należące do Skarżącej. Terminale usługowe, z których korzystała skarżąca zawiesiły współpracę ze skarżącą w związku z umieszczeniem skarżącej na liście sankcyjnej. Wobec tego wagony te zawierające towar niebezpieczny kl.2 stoją na torach kolejowych tworząc zatory i stanowią ogromne zagrożenie dla ludzi i infrastruktury - ze względów bezpieczeństwa postój wagonów z gazem LPG (zapalnym) na poszczególnych torach stacyjnych nie może przekraczać 12 godzin. Ogromnym zagrożeniem jest fakt, że gaz LPG znajdujący się w cysternach na wagonach ulega rozszerzeniu z uwagi na zmianę (wzrost) temperatur i grozi wybuchem. Z powyższego wynika jednoznacznie, że zarówno Skarżąca jak i jej odbiorcy oraz osoby postronne zostali narażeni na znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, a zatem wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji w całości jest w pełni uzasadniony.

W piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2022 r. wniosła o niezwłoczne rozpatrzenie przez Sąd wniosku w przedmiocie wstrzymania w całości decyzji oraz powtórzyła swoja argumentację dotyczącą przedmiotowego wniosku.

Sąd pierwszej instancji rozpoznając powyższy wniosek wskazał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ustawę z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 835) jest to ustawa szczególna, która w przepisach reguluje zasady wpisywania na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r. Decyzja taka podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 3 pkt 10 ww. ustawy). Zastosowane w niej środki, aby były skuteczne mają służyć przeciwdziałaniu wspieraniu agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę przez podmiot w niej wskazany muszą być wykonane natychmiast. Interes społeczny polegający na przeciwdziałaniu agresji przeważa interes podmiotu wpisanego na listę i wskazywane przez niego przesłanki przemawiające za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji nie mogą zdaniem Sądu być brane pod uwagę ze względu na cel ustawy.

Sąd meriti podkreślił, że środki przewidziane w ustawie krajowej opierają się również o ustawodawstwo europejskie tj.:

a) rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz. Urz. UE L 78 z 17.03.2014, str. 6, z późn. zm.);

b) rozporządzenia Rady (WE) nr 765/2006 z dnia 18 maja 2006 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z sytuacją na Białorusi i udziałem Białorusi w agresji Rosji wobec Ukrainy (Dz. Urz. UE L 134 z 20.05.2006, str. 1, z późn. zm.).

Sąd Wojewódzki podkreślił, że przedmiotowa ustawa dotyczy tzw. ,,mrożenia majątków", a więc czasowej niemożności nim dysponowania. Nie oznacza to odjęcia własności, które na gruncie Konstytucji RP może być dokonane jedynie w ramach wywłaszczenia (na cel publiczny i za słusznym odszkodowaniem – art. 21 Konstytucji) lub przepadku (orzeczonego prawomocnym orzeczeniem sądu – art. 46 Konstytucji). Jest to działanie, które jest już przewidziane w ramach polskiego porządku prawnego, czy to przez bezpośrednio skuteczne rozporządzenie UE czy to przez ustawę o przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, i mieści się w zakrojonych przez Konstytucję RP ramach. Nadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że podnoszona we wniosku kwestia poszkodowania odbiorców skarżącej spółki została zabezpieczone decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2022 r., znak: [...]. W decyzji tej wskazano podmioty odpowiedzialne za zapewnienie dostaw paliwa gazowego realizowane dotychczas przez skarżącą spółkę oraz zasady przejęcia infrastruktury oraz dokumentacji związane z dostawami.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na mocy art. 61 § 3 i § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a." orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła X sp. z o.o. z siedzibą w K. Zarzuciła niewłaściwą ocenę stanu faktycznego, co w efekcie doprowadziło do naruszenia prawa w postaci art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niewstrzymanie wykonania decyzji organu z dnia 25 kwietnia 2022 r. o wpisaniu skarżącej na listę osób i podmiotów, o której mowa wart. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego oraz zastosowaniu wobec Skarżącej środków sankcyjnych określonych w ww. decyzji, co w konsekwencji powoduje dla Skarżącej i osób trzecich (klientów i kontrahentów Skarżącej) skutki niemożliwe, lub bardzo trudne do odwrócenia.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca Spółka wniosła o zmianę orzeczenia Sądu pierwszej instancji i zawieszenie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu wydania prawomocnego wyroku w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu zażalenia powyższy zarzut szerzej umotywowano wskazując przede wszystkim, że środki zastosowane względem skarżącej nie znajdują uzasadnienia w celu, jaki chciał osiągnąć organ. Z katalogu dostępnych środków sankcyjnych organ sięgnął po najsurowsze, najbardziej dotkliwe, wywołujące wiele negatywnych konsekwencji nie tylko dla skarżącej, ale również dla jej klientów i kontrahentów, Nadto wskazano, że decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2022 r., która w ocenie Sądu pierwszej instancji zabezpieczała interesy klientów Skarżącej, dotyczy tylko miejscowości, w których skarżąca była dostawcą paliwa gazowego poprzez wybudowane w tych miejscowościach gazowe sieci dystrybucyjne i instalacje regazyfikacji ciekłego metanu (LNG) z postaci ciekłej do gazowej. Setki pozostałych klientów Skarżącej, którzy kupowali gaz płynny propan-butan lub propan (LPG) do instalacji zbiornikowych, jak również gaz LNG przeznaczony do stacji tankowania LNG prowadzonych przez klientów Skarżącej nie zostało objęte ww. decyzją dot. dystrybucyjnych sieci gazowych, a co za tym idzie zostało pozbawionych ciągłości dostaw gazu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności możliwe jest wówczas, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Przyznanie stronie skarżącej ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Przesłanki jakimi powinien kierować się sąd przy rozstrzyganiu takiego wniosku w sposób wyczerpujący zostały określone w art. 61 § 3 P.p.s.a., w myśl którego są nimi: niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki te należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony.

Nałożony przez ustawodawcę obowiązek uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 61 § 3 P.p.s.a. nakłada na stronę zobowiązanie przedstawienia konkretnych zdarzeń, które uprawdopodobnią, że wykonanie zaskarżonej decyzji faktycznie spowoduje znaczną szkodę lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Przy czym należy podkreślić, że samo powołanie się strony na skutki wymienione w wskazanym przepisie nie jest wystarczającym uzasadnieniem. Domagając się wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, niezbędne jest wskazanie na konkretne okoliczności pozwalające ocenić, czy wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne. Podkreślenia wymaga, że wniosek powinien zawierać spójną argumentację, popartą faktami oraz ewentualnie odnoszącymi się do nich dowodami, które uzasadniają wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Zadaniem Sądu jest zaś zbadanie, czy argumenty przedstawione przez stronę przemawiają (lub nie) za wydaniem postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu.

Jednocześnie należy pamiętać, że możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. nie oznacza, że Sąd jest zobligowany w każdym przypadku - niezależnie od okoliczności sprawy - uwzględnić wniosek strony skarżącej. Wniesienie skargi nie pociąga za sobą automatycznego skutku suspensywności i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu zależy od oceny Sądu, czy istnieją przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 294 i nast.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że jak słusznie zauważył Sąd I instancji, zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ustawę z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 835). Jest to ustawa szczególna (specustawa), która w przepisach reguluje zasady wpisywania na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r. Nadto decyzja taka podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 3 pkt 10 ww. ustawy). Podzielić należy pogląd Sądu pierwszej instancji, że aby zastosowane w tej decyzji środki mogły służyć przeciwdziałaniu wspierania agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę przez podmiot w niej wskazany muszą być wykonane natychmiast. Interes społeczny polegający na przeciwdziałaniu agresji przeważa w tej konkretnej sytuacji nad interesem podmiotu wpisanego na taką listę. Zatem wskazywane przez Spółkę przesłanki przemawiające za wstrzymaniem zaskarżonej decyzji nie mogą być brane pod uwagę ze względu na cel ustawy, tym bardziej, że zostały oparte na typowych racjach odnoszących się do trudności ekonomicznych. Okoliczności te stanowią oczywiste następstwa wykonania takiego typu decyzji, jak zaskarżona w sprawie niniejszej. Zatem udzielenie ochrony tymczasowej w oparciu o wskazane przez skarżącą spółkę argumenty stawiałoby pod znakiem zapytania nie tylko sens normy wyrażony w przepisie art. 3 ust. 10 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r., ale i skuteczność zaskarżonej decyzji, a finalnie cel ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

Nadto, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, przedmiotowa ustawa dotyczy tzw. ,,mrożenia majątków", a więc czasowej niemożności dysponowania nimi. Nie oznacza to pozbawienia własności, które w świetle art. 21 ust. 2 Konstytucji jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cel publiczny i za słusznym odszkodowaniem lub przepadku orzeczonego prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 46 Konstytucji).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.