Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 96/22 w sprawie ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2021 r., nr SKO.WM.431/4553/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 96/22 oddalił skargę K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 13 grudnia 2021 r., nr SKO.WM.431/4553/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K.P. reprezentowana przez pełnomocnika – r.pr. B.S. Zaskarżając go w całości na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r. a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od dnia 1 sierpnia 2021 r.;

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że wraz ze złożeniem przez skarżącą decyzji ZUS o zawieszeniu pobieranej emerytury od dnia 1 listopada 2021 r. nastąpiło kompletnie złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi załącznikami.

Na podstawie powyższych zarzutów skarżąca wniosła o:

– uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie w całości złożonej skargi ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania;

– zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych;

– rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie podkreśliła, że nie sposób zgodzić się z wydanym przez Sąd I instancji rozstrzygnięciem w zakresie czasookresu, na który zostało jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w świetle art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W związku z powyższym podniesiono, że skarżąca w sierpniu 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i dlatego też od tego miesiąca powinno zostać przyznane jej przedmiotowe świadczenie, a nie od momentu zawieszenia świadczenia emerytalnego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 stawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zrzekł się rozprawy, a żadna ze stron w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

Zgodnie z brzmieniem art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Złożona w sprawie skarga kasacyjna została oparta jedynie na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. i zarzuca Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na wstępie rozważań wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Literalna wykładnia cytowanego wyżej przepisu niewątpliwie prowadzi do wniosku, iż osobom, które mają ustalone prawo do emerytury, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak też przepis ten początkowo interpretowano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie linia orzecznicza w tym zakresie uległa zmianie, gdyż nowa linia nie ogranicza się jedynie do wykładni językowej, lecz ma na względzie głównie dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się bowiem, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego.

Aktualnie w orzecznictwie również jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia powyższego przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "u.e.r.f.u.s."). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć świadczenie emerytalne jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Uznać zatem należy, że skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć trzeba, iż w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie natomiast z brzemieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 k.p.a., a następnie, zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku, - wydać stosowną decyzję (zob. wyroki z dnia: 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 14 lipca 2021 r., I OSK 702/21; 25 czerwca 2021 r., I OSK 335/21; 24 marca 2021 r., I OSK 263/20; 24 marca 2021 r., I OSK 281/20; 16 marca 2022 r., I OSK 1242/21; 30 sierpnia 2022 r., I OSK 1973/21; 17 listopada 2022 r., I OSK 233/22, 15 lutego 2023 r., I OSK 961/22).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że kwestią niesporną jest okoliczność, że decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2021 r. skarżącej kasacyjnie przyznano świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem – J.P., który to Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] grudnia 1991 r. został zaliczony do I grupy inwalidzkiej z powodu stanu narządu ruchu. Kwestią sporną jest natomiast ustalenie daty, od której winno zostać ustalone przedmiotowe świadczenie, tj. od daty złożenia wniosku czy od daty zawieszenia prawa do emerytury. Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2021 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna. Ustalono również, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury, które od marca 2021 r. było pobierane w wysokości [...] zł. Natomiast od dnia 1 listopada 2021 r. na mocy stosownej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pobieranie emerytury, na wniosek skarżącej, zostało zawieszone, co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro w dniu 31 sierpnia 2021 r. (data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) skarżąca pobierała świadczenie emerytalne, to nie było prawnie możliwe przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek w tym przedmiocie, czyli od dnia 1 sierpnia 2021 r. Organy orzekające w sprawie słusznie uznały, co trafnie zaaprobował Sąd I instancji, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej od dnia 1 listopada 2021 r., tj. od dnia przedłożenia decyzji o wstrzymaniu świadczenia emerytalnego.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że dokonana przez Sąd Wojewódzki wykładnia przepisów prawa materialnego była prawidłowa a to skutkowało uznaniem, że zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się chybione.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i z mocy art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.