Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 23 stycznia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. I. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 października 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 686/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 31 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 686/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania R. I. – dalej jako "Skarżąca", prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 31 maja 2012 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r.

Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że nie uzyskuje żadnych dochodów, jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu, nie dysponuje żadnym majątkiem, a z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej, korzysta z pomocy córki i matki.

Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2012 r. Skarżąca został zobowiązana do przedłożenia dokumentów źródłowych.

W przesłanej odpowiedzi Skarżąca oświadczyła, że jest osobą bezrobotną., wystąpiła z wnioskiem o udzielenie pomocy do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie posiada żadnego dochodu ani majątku, a z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej.

Postanowieniem z dnia 20 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.

Wobec wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu postanowienie to utraciło moc.

Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy, w wymienionym na wstępie postanowieniu z dnia 26 października 2012 r., Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Sąd uznał, iż Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania wyjaśniając, że we wniosku oświadczyła, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu, nie dysponuje żadnym majątkiem, korzysta z pomocy rodziny (matki i córki) a z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Nie podała też żadnych informacji na temat wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem. Sąd zaakcentował, iż pomimo wezwania Skarżącej do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia kopii zeznań podatkowych Skarżąca nie przedstawiła dokumentów źródłowych oraz oświadczeń potwierdzających zasadność jej wniosku, ograniczając się do odpowiedzi, w której podniosła argumentację i podała informacje zawarte w złożonym formularzu PPF. W efekcie powyższego Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że Skarżąca nie wykazała i nie udokumentowała podnoszonych we wniosku okoliczności, zatem nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca podniosła, iż przesłała wszystkie żądane dokumenty w ustawowym terminie, na co posiada dowód nadania przesyłki poleconej. W ocenie Skarżącej spełniła wszystkie warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.

Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 P.p.s.a. i wezwał Skarżącą o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, Skarżąca składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Skoro Skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez nią środków. W takiej sytuacji Skarżąca powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

W zażaleniu Skarżąca poza twierdzeniem, iż nadesłała żądane dokumenty źródłowe, nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność przyznania jej prawa pomocy w żądanym wymiarze. Z akt sprawy wynika bowiem, że bezpodstawne jest twierdzenie Skarżącej, iż żądane dokumenty źródłowe przesłała.

W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.