Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Jolanta Rajewska, Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda, po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 899/14 w sprawie ze skargi W. B. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 17 września 2014 r., II SA/Wa 899/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. B. (reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. B.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako "Prezes Zakładu") z dnia [...] kwietnia 2014r., [...], którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 lutego 2014 r., [...] o odmowie przyznania małoletniemu W. B. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – S. B.

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., [...] Prezes Zakładu, rozpatrując wniosek z dnia 25 czerwca 2010 r. i stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm. – zwanej dalej "ustawą o emeryturach"), odmówił przyznania małoletniemu W. B. - reprezentowanemu przez przedstawiciela ustawowego A. B. - renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu – S. B. Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał też, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że małoletni W. B. pozostaje na utrzymaniu matki – A. B., której średnie wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wynosi 4301,76 zł, z czego na osobę przypada 2150,88 zł. Prezes Zakładu zaznaczył, iż wskazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, jednak trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych i podstawowych. Nie można zatem przyjąć, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł. W konkluzji organ stwierdził, że w okolicznościach sprawy dochód na osobę w rodzinie znacznie przekracza wymienioną kwotę, zatem wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie mógł zostać załatwiony pozytywnie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B. – działająca przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosła o przyznanie, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach, renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego W. B. Poddała szczegółowej analizie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia stwierdzając, że wszystkie z nich zostały spełnione przez małoletniego. Wskazała nadto, iż żaden przepis ustawy nie zawiera definicji "niezbędnych środków utrzymania", zatem ich posiadanie w odniesieniu do każdego wnioskodawcy może być stwierdzone tylko indywidualnie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., [...] Prezes Zakładu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity tej ustawy opublikowano w Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., akt ten będzie powoływany dalej jako "K.p.a." – uw. NSA) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. Organ ponownie wskazał, iż z dokumentacji rentowej wynika, że średni miesięczny dochód A. B. i małoletniego W. B. wynosi 3452,92 brutto zł. Zatem na osobę w rodzinie przypada 1726,46 zł. Dla oceny braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2014 r. wynosi 844,45 zł brutto. Organ zauważył, iż wykazane środki utrzymania w kwocie 1726,46 zł na członka rodziny mogą być niewystarczające, lecz trudno uznać wymienioną kwotę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych i podstawowych. W ocenie Prezesa Zakładu ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach przez pryzmat osiąganych dochodów jest jak najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze A. B. zarzuciła naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach poprzez jego błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, że małoletni W. B. nie spełnia przesłanek przyznania mu renty rodzinnej w drodze wyjątku, w szczególności, że nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, którą zdaniem organu należy oceniać na tle wysokości najniższej emerytury. Przedstawicielka skarżącego wskazała, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (powołała wyrok z dnia 8 czerwca 2000 r., II SA 282/00), żaden przepis ustawy nie zawiera definicji "niezbędnych środków utrzymania", a ich posiadanie w odniesieniu do każdego wnioskodawcy może być stwierdzone tylko indywidualnie. W ocenie A. B. zaskarżona decyzja narusza interes prawny małoletniego W. B., gdyż pozbawia go renty rodzinnej pomimo spełnienia przesłanek ustawowych, w tym przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania.

Wskazując na powyższe, przedstawicielka skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci informacji miesięcznej dla osoby ubezpieczonej – A. B. na okoliczność ustalenia jej miesięcznego wynagrodzenia.

W motywach skargi A. B. dokonała ponownej analizy przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach, wskazując, iż małoletni W. B. spełnia wszystkie z nich. Nadto podała, iż ojciec małoletniego – S. B. zginął tragicznie 29 marca 2009 r. w wypadku samochodowym w Niemczech. Przedstawicielka skarżącego była wówczas w czwartym miesiącu ciąży. Stres spowodowany tą tragedią skutkował zagrożeniem ciąży, z czego następnie wyniknęły problemy zdrowotne u syna - po urodzeniu dziecko miało problem z oddychaniem. Obecnie dziecko ma problemy z nerkami i znajduje się pod stałą opieką nefrologa.

A. B. wskazała, iż obecnie jest samotną matką wychowującą dziecko. Nie otrzymuje na rzecz małoletniego syna żadnych świadczeń takich jak: alimenty, zasiłki czy inne świadczenia z opieki społecznej, gdyż dochód na jednego członka rodziny przekracza kwotę stanowiącą granicę przyznawania świadczeń przez te instytucje.

Przedstawicielka skarżącego mieszka z synem wraz ze swoimi rodzicami i babcią w mieszkaniu składającym się z dwóch pokoi i kuchni. Zamieszkiwanie pięciu osób w 2-pokojowym mieszkaniu nie jest komfortowe. Dopóki syn W. jest jeszcze mały i nie chodzi do szkoły, nie stanowi to dużego problemu, jednak wkrótce osiągnie on wiek szkolny. Babcia A. B. ma 84 lata, natomiast jej matka jest inwalidą II grupy i przeszła poważną operację kręgosłupa. Na przedstawicielce skarżącego spoczywa więc dodatkowo obowiązek opiekowania się rodziną. W ocenie A. B. sytuacja życiowa i materialna małoletniego W. B. pozwala przyjąć, że spełnił on wszystkie przesłanki wskazane w art. 83 ust. 1 ustawy. Z tego względu wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest w pełni uzasadniony.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Obecny na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik przedstawicielki skarżącego cofnął wniosek dowodowy zawarty w skardze. Jednocześnie złożył do akt sprawy dwa zaświadczenia z miejsca zatrudnienia A. B., zaświadczenie lekarskie, skierowanie do poradni specjalistycznych oraz oświadczenie o nieobecnościach w przedszkolu oraz opłatach za przedszkole małoletniego W. B.

Oddalając skargę wyrokiem z dnia 17 września 2014 r., II SA/Wa 899/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał na wstępie, że istota sprawy sprowadza się do oceny - istniejących w dacie wydania zaskarżonej decyzji - okoliczności faktycznych przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Sąd wyjaśnił dalej, że na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ponieważ są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd wyjaśnił dalej, że przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy świadczenie ma charakter wyjątkowy, jest przyznawane w szczególnym trybie i w szczególnych sytuacjach. Nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, a jest to świadczenie, które może zostać przyznane w sytuacji niedopełnienia, z powodu szczególnych okoliczności, warunków do uzyskania renty (emerytury) na zasadach ogólnych.

Sąd wskazał, że z treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach, wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o to świadczenie i po czwarte, brak niezbędnych środków utrzymania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przyznanie świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Sąd wyjaśnił następnie, że jedną z przesłanek koniecznych, które powinna spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie w drodze wyjątku, jest brak niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Sądu Prezes Zakładu zasadnie przyjął, iż w przypadku małoletniego W. B. powyższa przesłanka nie została spełniona. Sąd stwierdził, że przepisy ustawy o emeryturach nie zawierają definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu rozumienia tego pojęcia. W ocenie Sądu rację ma organ, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym należy, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że powyższe stanowisko zbieżne jest z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie przyjęto, że dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy posiadane przez wnioskodawcę środki utrzymania oceniać na tle obowiązującej w dacie orzekania wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej. Sąd wskazał także na ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. – dalej zwanej "u.p.s."), której zadaniem - w myśl art. 3 - jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Art. 8 ust. 1 u.p.s. wskazuje kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej "kryterium dochodowym rodziny" (§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2012 r., poz. 823).

Sąd zaznaczył następnie, że porównując dochód na osobę w rodzinie A. B. z wysokością najniższej emerytury, należy wykluczyć możliwość uznania, że małoletni W. B. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Dochód 2-osobowej rodziny (pkt III oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia 15 lipca 2013 r.) stanowi wynagrodzenie przedstawicielki ustawowej skarżącego z tytułu zatrudnienia, którego średnia miesięczna wysokość według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosiła 3452,92 zł brutto. Dochód brutto na jednego członka rodziny wynosił zatem 1726,46 zł brutto. Wskazując na to Sąd stwierdził, że organ właściwie przyjął, iż po stronie małoletniego W. B. nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącej znacząco przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe skutkuje brakiem możliwości zastosowania art. 83 ustawy o emeryturach i przyznania małoletniemu renty w trybie specjalnym.

W końcowej części wyroku Sąd wskazał, że na zaprezentowaną ocenę nie wpływa treść dokumentów złożonych przez pełnomocnika A. B. na rozprawie przed Sądem w dniu 17 września 2014 r. Organ rozstrzygał sprawę w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji. Z kolei rzeczą Sądu jest ocena legalności zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i procesowym obowiązującym w dacie jej wydania. Z treści przedstawionych dokumentów wynika, że dotyczą one okoliczności faktycznych zaistniałych po dacie wydania zaskarżonej decyzji (9 kwietnia 2014 r.) i jako takie nie mogły być przedmiotem oceny organu. Dotyczy to zarówno zaświadczenia z zakładu pracy skarżącej z dnia 11 września 2014 r. (z którego wynika, że średnie miesięczne wynagrodzenie netto skarżącej z ostatnich trzech miesięcy wynosi 1993,41 zł), jak i zaświadczenia lekarskiego oraz skierowania do poradni specjalistycznej z dnia 16 września 2014 r. Zdaniem Sądu również kwestia wydatków ponoszonych przez skarżącą w związku z sytuacją zdrowotną małoletniego dziecka i jego uczęszczaniem do przedszkola pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od wyroku II SA/Wa 899/14 złożyła A. B (jako przedstawicielka ustawowa W. B.), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego, to jest art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wynagrodzenie osiągane przez przedstawicielkę ustawową (matkę) małoletniego skarżącego, na której utrzymaniu on pozostaje, pozwala na zaspokojenie jego potrzeb niezbędnych i podstawowych, zapewniając mu tym samym niezbędne środki utrzymania - w sytuacji, gdy wynagrodzenie to stanowi jedyne źródło utrzymania skarżącego i jego matki, a nadto poprzez błędną wykładnię uwzględniającą wysokość tegoż wynagrodzenia wraz ze składnikami zmiennymi, które to znacznie zawyżyły wysokość owego wynagrodzenia nie odzwierciedlając w żaden sposób wysokości faktycznie posiadanych przez skarżącego i jego matkę środków utrzymania;

2. przepisów postępowania, a to jest art. 77 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez niepodejmowanie wszelkich czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy poprzez pominięcie istotnej okoliczności mającej wpływ na rozstrzygnięcie, a polegającej na przyjęciu, iż posiadane przez skarżącego i jego matkę środki utrzymania pozwalają na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, podczas gdy wynagrodzenie w żaden sposób nie odzwierciedla wysokości faktycznie posiadanych środków utrzymania albowiem obejmuje składniki zmienne. Skarżąca podniosła, że zarzut ten opiera się nie tylko o zarzut naruszenia prawa materialnego, ale także o okoliczność, iż przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania należy oceniać w odniesieniu do każdego wnioskodawcy indywidualnie, a nie przez pryzmat wysokości najniższej emerytury pozbawiając małoletniego skarżącego renty w sytuacji, gdy nie otrzymuje on żadnych świadczeń, a jego ojciec zginął tragicznie zanim jeszcze skarżący przyszedł na świat. Pełnomocnik A. B. podkreśliła, że sytuacja W. B. jest zdecydowanie gorsza aniżeli bliskich innych ofiar - podała przykład bliskich ofiar katastrofy smoleńskiej, którzy otrzymali ogromne odszkodowania bez względu na sytuację materialną.

Wskazując na powyższe, A. B. wystąpiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, iż małoletni skarżący spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym tragicznie ojcu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto wystąpiła o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawicielka skarżącego wskazała, że ustalenia poczynione w sprawie (które opisano w skardze kasacyjnej) oceniane w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach nie dają podstawy do przyjęcia, że wynagrodzenie osiągane przez nią pozwala zaspokoić potrzeby niezbędne, podstawowe małoletniego W. B. A. B. wyjaśniła, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku, jak wynikało z pisemnych motywów tego orzeczenia, zostało oparte na uznaniu przez Sąd, że małoletni W. B. nie spełnia właśnie jednego z ustawowych kryteriów prawa do świadczenia w drodze wyjątku, albowiem posiada niezbędne środki utrzymania. W ocenie przedstawicielki skarżącego stanowisko to było jednak nieuprawnione. Zarówno w doktrynie prawa ubezpieczeń społecznych, jak i w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że brak niezbędnych środków utrzymania jako przesłanka prawa do ubiegania się o świadczenie przyznawane w drodze wyjątku musi być oceniany indywidualnie, a ocena niezbędności powinna być dokonywana z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji. Dlatego też nie można przyjmować generalnie, iż zachodzi podstawa do odmowy przyznania świadczenia, w sytuacji gdy małoletni W. B. pozostaje wyłącznie na utrzymaniu matki A. B. Dodatkowo osiągane przez nią wynagrodzenie stanowi jedyne źródło utrzymania obu osób, a jego wysokość przyjęta na potrzeby sprawy uwzględnia składniki zmienne, które je znacznie zawyżyły.

W ocenie A. B. nie jest właściwa konstatacja, iż jej wynagrodzenie zapewnia małoletniemu W. B. niezbędne środki utrzymania. Jest ona samotną matką, nie otrzymuje na rzecz małoletniego syna żadnych świadczeń takich jak: alimenty, zasiłki czy inne świadczenia z pomocy społecznej. A. B. zaznaczyła, że okoliczności występujące w konkretnej sprawie mogą, lecz nie muszą prowadzić do pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "Prezes może...". W jej ocenie pozostawienie Prezesowi Zakładu uprawnienia do wydania decyzji uznaniowej jest ściśle związane z wprowadzeniem do art. 83 ustawy o emeryturach pojęć niedookreślonych, takich jak: "szczególne okoliczności" i "niezbędne środki utrzymania". Zwroty te dają Prezesowi Zakładu pewną swobodę decyzyjną. Użycie przez ustawodawcę tego typu pojęć można uznać za swoistą klauzulę generalną odsyłającą do systemu ocen pozaprawnych, opartych na zasadach współżycia społecznego, słusznego interesu strony i ochrony interesu publicznego.

W konkluzji A. B. stwierdziła, że wydane rozstrzygnięcia naruszają interes prawny małoletniego W. B. albowiem pozbawiają go renty rodzinnej po zmarłym tragicznie ojcu – S. B., pomimo spełnienia przez niego przesłanek ustawowych, w tym przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadniczy zarzut skargi kasacyjnej odnosi się do art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem "ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie".

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii spełnienia przez stronę skarżącą braku posiadania "niezbędnych środków utrzymania", gdyż niespełnienie tej właśnie przesłanki skutkowało odmową przyznania małoletniemu W. B., zastępowanemu przez przedstawicielkę ustawową A. B., renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Przesłanka braku posiadania niezbędnych środków utrzymania nie została przez ustawodawcę zdefiniowana, lecz w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2014 r. , I OSK 121/14, z dnia 15 listopada 2012 r., I OSK 2248/12, z dnia 19 maja 2011 r., I OSK 292/11, oraz z dnia 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06, opublikowane w bazie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że przesłankę braku niezbędnych środków utrzymania należy ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przeprowadził taką analizę, przytaczając wysokość minimalnej emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2014 r. wynosiła 844,45 zł (Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2014 r., M.P. z 2014 r., poz. 165). Porównanie wysokości świadczeń minimalnych, uznanych przepisami za takie, które służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb, z wysokością dochodu przedstawicielki ustawowej skarżącego doprowadziło do stwierdzenia, że nie jest ona wraz z dzieckiem, które reprezentuje w sytuacji, która nie pozwala na zaspokojenie tych potrzeb. Takiej ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie można zarzucić błędu. Nietrafny jest zatem zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach.

Nie można też podzielić prezentowanego w skardze kasacyjnej stanowiska, że Sąd naruszył art. 77 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a., nie oceniając (a w gruncie rzeczy nie biorąc pod wagę, że nie oceniono w postępowaniu administracyjnym) takich okoliczności jak to, że wynagrodzenie A. B. nie odzwierciedla wysokości faktycznie posiadanych środków utrzymania i obejmuje składniki zmienne.

Trafnie Sąd zwrócił uwagę, że środki utrzymania, jakie posiada wnioskująca są wystarczające do zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb, lecz nie wszystkich potrzeb. Pełnomocnik A. B. w toku rozprawy nie zakwestionowała wysokości dochodu na osobę w rodzinie ustalonego przez organ na datę wydania kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji decyzji. Kwota ta wynosiła 1726,46 zł brutto i była wyższa od kwoty najniższej emerytury wynoszącej 844 zł brutto.

Trzeba zaznaczyć, że świadczenie przyznawane w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy, lecz jego przyznanie uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek określonych w art. 83 ustawy. W przeciwnym razie świadczenie to utraciłoby swój wyjątkowy charakter. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, to Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 P.p.s.a. orzekł, jak w wyroku