V SA/Wa 414/13 - Wyrok

Data orzeczenia	2013-08-07	
Data wpływu	2013-01-23	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Beata Blankiewicz-Wóltańska
Dorota Mydłowska /przewodniczący/
Joanna Zabłocka /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw	
Hasła tematyczne	Finanse publiczne	
Sygn. powiązane	II GSK 2362/13	
Skarżony organ	Minister Finansów	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269; art. 1 par. 1, par. 2; Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270; art. 3 par. 1, art. 151;  Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240; art. 55 ust. 1, art. 60, art. 64 ust. 1, art. 56 ust. 1,; Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Dz.U. 2010 nr 46 poz 275; art. 45 par. 3; Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń - tekst jednolity.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Finansów z dnia ... grudnia 2012 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. ..., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ... zł (...), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (...złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł (...).	
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi z (...) grudnia 2012 r. wniesionej przez M. K. jest decyzja Ministra Finansów z (...) grudnia 2012 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z (...) sierpnia 2012 r. nr (...) odmawiającą umorzenia w całości grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym z dnia (...) stycznia 2012 r. w kwocie 200 zł , seria (...) numer (...).

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia (...) czerwca 2012 r. M. K. zwrócił się do Wojewody Mazowieckiego z wnioskiem o umorzenie nałożonego w dniu (...) stycznia 2012 r. przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w W. mandatu karnego w wysokości 200 zł z uwagi na bardzo trudną sytuacje materialną i majątkową oraz w związku z zajęciem przez Urząd Skarbowy w Z. jego wynagrodzenia za pracę u byłego pracodawcy Firmy R. B. Sp. z o.o. w Ł. Wnioskodawca wyjaśnił, iż w związku z osadzeniem go w jednostce penitencjarnej przez Sąd Rejonowy w Ł. pracodawca zwolnił, go z pracy i w chwili obecnej przebywa on na zasiłku dla bezrobotnych otrzymując na życie następujące środki: w maju (...) zł, czerwcu (...) zł. Do wniosku M. K. załączył dokumenty w postaci m.in. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą z dnia (...) maja 2012 r., tytułu wykonawczego z dnia (...) marca 2012 r., zajęć komorniczych wynagrodzenia za pracę.

W piśmie z dnia (...) lipca 2012 r. M. K. oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z synem, posiada działkę o pow. 1106 m², dom o pow. 53 m ², otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości za m-c kwiecień – (...) zł, maj – (...) zł i czerwiec – (...) zł. Wnioskodawca ponosi następujące miesięczne wydatki: za energie elektryczną około (...) zł, na podatek od nieruchomości (...) zł, na węgiel około (...) zł oraz za indywidualne kontynuowanie ubezpieczenia pracowniczego (...) zł.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2012 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił umorzenia w całości grzywny w wysokości (...) zł z tytułu mandatu karnego kredytowego seria (...) (...) z dnia (...).01.2012 r. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 104 §1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a. oraz art. 64 ust. 1 w związku z art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie należności pieniężnej wynikającej z ww. grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego. Organ wyjaśnił, iż wierzyciel może na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 orzec o umorzeniu należności jedynie w wypadku istnienia ważnego, wykazanego przez Stronę postępowania interesu dłużnika lub interesu publicznego uzasadniającego przyznanie żądanej ulgi. Musiałby zatem zostać wykazany szczególnie uzasadniony wypadek – a więc powód niezwykły i wyjątkowy. Dalej organ podniósł, iż fakt iż zobowiązany pozostaje w trudnej sytuacji finansowej nie stanowi o wyjątkowości jego położenia. Organ wskazał następnie, iż o umorzeniu należności można orzec także w przypadku, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Wojewoda Mazowiecki wyjaśnił, iż w przedmiotowej sprawie wystawił tytuł wykonawczy nr (...) na nieuregulowane należności wynikające z przedmiotowej grzywny, który został przesłany do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. i nie ma podstaw do przypuszczenia, że egzekucja przedmiotowej należności budżetowej okaże się bezskuteczna. Mając bowiem na względzie trzyletni okres przedawnienia ww. grzywny, organ stwierdził, iż może ona być przynajmniej w części wyegzekwowana od M. K. , a Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. nie umorzył postępowania egzekucyjnego.

Na skutek złożonego odwołania Minister Finansów decyzją z dnia (...) grudnia 2012 r. nr (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał ustalony w sprawie stan faktyczny i wyjaśnił, że z art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem, jak i odmawiające uwzględnienia żądania.

W ocenie Ministra Finansów na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego należało uznać, iż zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i posiada obecnie ograniczone możliwości płatnicze. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż M. K. posiada działkę o pow. 1106 m² zabudowaną domem o pow. 53 m ². W chwili składania wniosku o umorzenie oraz odwołania od decyzji organu I instancji pozostawał osobą bezrobotną otrzymującą zasiłek dla bezrobotnych. Wnioskodawca ukończył jednak szkolenie z zakresu umiejętności poszukiwania pracy, co oznacza możliwość zatrudnienia umożliwiającego uzyskanie dochodów wystarczających na zapłatę grzywny. Zdaniem organu II instancji okoliczności utrudniające lub uniemożliwiające egzekucję należało uznać za przejściowe, biorąc pod uwagę okres przedawnienia należności (3 lata od przyjęcia mandatu).

Organ wyjaśnił, iż M. K. spełnia przesłanki ważnego interesu dłużnika z uwagi na ograniczone ilości własnych środków na zapłatę należności oraz nie spełnia przesłanki bezskuteczności egzekucji ani przesłanki uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.

Jednocześnie organ podkreślił, iż umorzenie należności naruszałoby interes publiczny ze względu na karnoprawny charakter należności i uszczuplenie dochodów budżetu państwa.

Z powyższych względów Minister Finansów postanowił utrzymać w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności.

Pismem z dnia (...) grudnia 2012 r. M. K. (zwany dalej: Skarżącym) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) grudnia 2012 r. nr (...).

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż z posiadanej nieruchomości, która jest w złym stanie technicznym Komornik przy Sądzie Rejonowym w Z. prowadzi egzekucję. W rozmowach kwalifikacyjnych jakie Skarżący odbył z przyszłymi pracodawcami dyskwalifikuje go świadectwo pracy i zawarta w nim informacja o zajęciu wynagrodzenia, a od Powiatowego Urzędu Pracy w Z. nie otrzymał dotychczas propozycji pracy ze skierowaniem. Nadto otrzymał ostatni zasiłek w kwocie (...) zł i pozostał bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia (...) lutego 2013 r. Skarżący uzupełnił skargę wskazując, iż właśnie w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w Z. został osadzony w jednostce penitencjarnej, zatem jego zdaniem zaistniały przesłanki do umorzenia należności na podstawie ustawy o finansach publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa, v.art.145§1 p.p.s.a.).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wszystkie jednak twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasługują na aprobatę (o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia).

W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1240 ze zm.), w której zgodnie z art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl powołanego powyżej przepisu oraz art. 57 omawianej ustawy należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty.

Art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których uprawniony organ ma prawo umorzenia zadłużenia.

Zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia istnienia którejkolwiek ( lub kilku) z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417).

Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl).

Przechodząc do niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż Minister Finansów prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w szczególności stwierdzając, że skarżący pozostając długi czas bez pracy, znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i posiada ograniczone możliwości płatnicze. Słusznie również Minister Finansów zauważył, że postępowanie egzekucyjne może okazać się skuteczne, gdyż zobowiązany może podjąć w przyszłości pracę i uzyskać dochód wystarczający na zapłatę grzywny. Biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywny (3 lata zgodnie z art. 45 § 3 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz. 275 ze zm.) oraz kwotę należności, prawdopodobne jest wyegzekwowanie zobowiązania.

Odnosząc się do zarzutu Skarżącego, iż postępowanie egzekucyjne zostało umorzone i spełnia on przesłankę do umorzenia przedmiotowej należności wskazać należy, iż nie chodzi tutaj o umorzenie jakiegokolwiek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Strony, ale o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wydanego właśnie w celu ściągnięcia należności o której umorzenie Skarżący wnosi. Organ słusznie zatem podniósł, iż postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie się nie zakończyło, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. do dnia wydania decyzji nie umorzył postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...).

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż Minister Finansów prawidłowo przeprowadził w ramach postępowania odwoławczego postępowanie dowodowe, w odpowiednim zakresie i bez naruszania granic swobodnej oceny dowodów odmówił Skarżącemu uwzględnienia jego wniosku. Prawidłowo organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować należności, a także sytuację ekonomiczną, gdy dochody nie pokrywają koniecznych wydatków. O istnieniu ważnego interesu decydują obiektywne okoliczności ustalone przez organ na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie. Ważnego interesu nie można natomiast utożsamiać z subiektywnym przekonaniem dłużnika o potrzebie umorzenia zobowiązania.

W ocenie Sądu w badanej sprawie organ odmawiając umorzenia należności nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wypełniając ustalone w kodeksie postepowania administracyjnego reguły postępowania. Wszystkie powoływane przez Skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej zostały przez organ uwzględnione i opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd w tym miejscu pragnie wskazać na częściowo nieprawidłowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Niesłuszne jest bowiem twierdzenie organu iż ewentualne umorzenie przedmiotowej należności stanowiłoby naruszenie zasady sprawiedliwości i równości społecznej, z uwagi na kreowanie przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia bezkarność dla sprawców wykroczeń. Zdaniem organu uwzględnienie złożonego wniosku miałoby być sprzeczne z interesem publicznym polegającym na przestrzeganiu zasady sprawiedliwości i równości społecznej oraz na ochronie interesu fiskalnego Skarbu Państwa. Należy stwierdzić, iż powyższe stanowisko organu jest nieprawidłowe.

Przepisy ustawy o finansach publicznych regulujące omawiane kwestie w żadnej mierze nie wyłączają możliwości ubiegania się o wnioskową ulgę osobom zobowiązanym względem Skarbu Państwa z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Przyjętą przez organ Interpretację przepisu art. 56 ust. 1 pkt 5) ustawy o finansach publicznych uznać należy za niedopuszczalną. Omawiany przepis wyraźnie odwołuje się do możliwości umorzenia w całości należności o których mowa w art. 55 omawianej ustawy gdy zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Ustawodawca uzależnił zatem umorzenie (nie zaś odmowę umorzenia) przedmiotowych należności m.in. od interesu dłużnika lub interesu publicznego. W żadnej mierze nie można zatem wysnuć tutaj wniosku, iż interes publiczny, w przedstawionym przez organu rozumieniu, wyklucza możliwość ubiegania się przez skarżącego o przedmiotową ulgę. Organ administracyjny w omawianym zakresie dopuścił się więc naruszenia przepisu prawa jednakże uchybienie to w świetle prawidłowej oceny wniosku i uznaniowego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie miało znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia.

Reasumując zatem, stwierdzić należy, iż w kwestiach istotnych dla oceny przedmiotowego wniosku ustalenia organu dokonane w przedmiotowej sprawie są spójne, logiczne i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów. Wprawdzie twierdzenia organu dotyczące naruszenia interesu publicznego z powoływanych wyżej przyczyn nie zasługują na aprobatę Sądu, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Na marginesie zauważyć również należy, iż Skarżący został w decyzji pouczony o możliwości złożenia wniosku o rozłożenie płatności należności na raty.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa, które zgodnie z art. 145 § 1 ustawy p.p.s.a mogłyby prowadzić do uwzględnienia skargi, dlatego też uznając że zaskarżona decyzja odpowiada prawu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a oddalił skargę.