Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 1266/18 w sprawie ze skargi J. H.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 2 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. oddala skargę w całości, 3. zasądza od J. H. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Sygnatura akt II FSK 1749/19

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę J. H. T. i uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki.

Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. decyzją z dnia 13.10.2017 r. orzekł o odpowiedzialności skarżącego za zaległości Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością K. w podatku od towarów i usług za październik i listopad 2012 r. oraz styczeń i luty 2013 r. w łącznej kwocie 337.231 zł wraz z kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 66.811,50 zł. Ustalił, że skarżący pełnił funkcję wiceprezesa zarządu spółki od dnia 18.05.2010 r. do dnia 12.04.2013 r., a egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, co stwierdza postanowienie z dnia 31.12.2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie decyzją z dnia 2.03.2018 r. decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego utrzymał w mocy, wskazując, że skarżący nie wykazał wystąpienia którejkolwiek z okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności, gdyż nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, mimo, że już w grudniu 2012 r. zaprzestała ona regulowania wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych. Skarżący nie wykazał również, ażeby skutecznie złożył rezygnację z funkcji wiceprezesa zarządu spółki już w 2011 r.; w szczególności – wbrew stanowisku skarżącego – okoliczność ta nie wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 8.10.2015 r. (VIII K 1335/14).

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że w okresie powstania zaległości podatkowych spółki, którymi został obciążony, nie był już członkiem jej zarządu w związku ze złożeniem prezesowi zarządu oświadczenia o rezygnacji, które zostało przyjęte, ale nie zostało zgłoszone do Krajowego Rejestru Sądowego. Nie miał więc kompetencji do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki – niezależnie od tego, że zgodnie z przyjętym podziałem obowiązków w zarządzie spółki do jego obowiązków nie należało prowadzenie jej spraw poza poszukiwaniem kontrahentów za granicą.

Uzasadniając uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018.1302, dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że ustalenie, jakoby skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie, kiedy powstały jej zaległości podatkowe, nastąpiło z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017.201, dalej: O.p.). Jakkolwiek bowiem okoliczność ta wynika z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz z uchwał walnego zgromadzenia wspólników spółki, niemniej skarżący w 2011 r. skutecznie złożył rezygnację z tej funkcji z chwilą dojścia rezygnacji do zgromadzenia wspólników, co potwierdzają wyjaśnienia nieżyjącego już prezesa zarządu spółki, złożone w postępowaniu karnym; dowodu z akt zawierających te wyjaśnienia jednak nie przeprowadzono, poprzestając tylko na uzasadnieniu wyroku sądu karnego. Dla ewentualnej odpowiedzialności skarżącego nie ma natomiast znaczenia przyjęty w zarządzie spółki podział obowiązków, gdyż odpowiedzialność ta ma charakter gwarancyjny, niezależny od zawinienia.

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o jego uchylenie w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucając naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 O.p. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. Powołał się na wynikające z ustawy z dnia 15.09.2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. 2000.94.1037, dalej: K.s.h.) zasady składania rezygnacji przez członków zarządów spółek kapitałowych, podnosząc, że zgodnie z art. 202 § 6 K.s.h. w sytuacji dwuosobowego zarządu jego członek nie mógł ustnie zrzec się swego mandatu, zwłaszcza, że na mocy art. 202 § 5 K.s.h. oświadczenia woli przyjmowane są przez spółkę w formie pisemnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustanie mandatu członka zarządu z chwilą dojścia rezygnacji do zgromadzenia wspólników – zgodnie z art. 202 § 5 K.s.h.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Jak stanowi art. 202 § 4 K.s.h. poza przypadkami, gdy mandat członka zarządu wygasa z dniem odbycia zgromadzenia wspólników zatwierdzającego sprawozdanie finansowe lub z dniem upływu kadencji, mandat ten wygasa również wskutek śmierci, rezygnacji albo odwołania za składu zarządu. Użycie w tym przepisie spójnika "albo" oznacza zastosowanie alternatywy rozłącznej, a więc – pomijając przypadek śmierci – mandat członka zarządu wygasa albo wskutek rezygnacji, albo wskutek odwołania ze składu zarządu. A zatem albo członek zarządu składa rezygnację i wówczas zbędne jest podejmowanie uchwały o odwołaniu go ze składu zarządu, gdyż na mocy jednostronnego aktu rezygnacji mandat ten już wcześniej utracił, albo zgromadzenie wspólników podejmuje uchwałę o odwołaniu członka zarządu z jego składu – a wówczas zbędne jest składanie przez niego rezygnacji, gdyż mandat już utracił na mocy jednostronnego aktu zgromadzenia wspólników. Innymi słowy, zgromadzenie wspólników podejmuje uchwałę o odwołaniu członka zarządu tylko wtedy, gdy wcześniej nie złożył on rezygnacji; wcześniejsze złożenie rezygnacji czyni taką uchwałę bezprzedmiotową.

W rozpoznawanej sprawie zgromadzenie wspólników zarówno podjęło uchwałę o powołaniu skarżącego w skład zarządu (dnia 18.05.2010 r.), jak i o odwołaniu go ze składu zarządu (dnia 12.04.2013 r.). Oznacza to, że w okresie pomiędzy tymi datami skarżący nie złożył rezygnacji z mandatu, gdyż w takim przypadku uchwała odwołująca go ze składu zarządu byłaby bezprzedmiotowa, a więc zbędna. Ewentualne złożenie przez skarżącego oświadczenia drugiemu członkowi zarządu o zamiarze rezygnacji z udziału w zarządzie spółki mogło więc mieć jedynie charakter zadeklarowania intencji, ale nie wywarło żadnych skutków prawnych Wymaga przy tym podkreślenia okoliczność, że jedynym udziałowcem spółki był drugi członek zarządu, a zatem gdyby jako reprezentant spółki oświadczenie skarżącego o rezygnacji przyjął w trybie przewidzianym w art. 205 § 2 K.s.h., jako podmiot tworzący zgromadzenie wspólników nie odwoływałby go ze składu zarządu w późniejszym czasie. Te bezspornie ustalone okoliczności pozwalają więc na wyprowadzenie pewnego wniosku, że w okresie wyznaczonym przytoczonymi wcześniej uchwałami zgromadzenia wspólników skarżący był członkiem zarządu spółki, a to oznacza, że postępowanie dowodowe w odniesieniu do tego faktu jest już zupełne i nie musi być uzupełniane złożonymi w toku postępowania karnego wyjaśnieniami nieżyjącego już drugiego członka zarządu spółki (prezesa zarządu spółki); przeprowadzanie dowodu z akt postępowania karnego jest więc zbędne. Ujmując kwestię szerzej, niezasadna jest konstatacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego że ustalenie, iż skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie, kiedy powstały jej zaległości podatkowe, nastąpiło z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 O.p.

Należy zatem uznać zasadność postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 O.p. (z wyłączeniem jednak jako podstawy kasacyjnej art. 121 § 1 O.p., skoro naruszenia tego przepisu przez organy podatkowe Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził). Zarzut naruszenia także art. 141 § 4 P.p.s.a. jest zasadny tylko o tyle, że wobec błędnych założeń co do wadliwości podstawy faktycznej rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny zawarł w uzasadnieniu wyroku nieadekwatne wskazania co do dalszego postępowania; poza tym uzasadnienie odpowiada bowiem formalnym wymogom, określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a.

Skarga kasacyjna ma więc usprawiedliwione podstawy, a wobec niezakwestionowania przez strony postępowania konstatacji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że dla odpowiedzialności skarżącego nie ma znaczenia przyjęty w zarządzie spółki podział obowiązków, gdyż odpowiedzialność ta ma charakter gwarancyjny, niezależny od zawinienia, Naczelny Sąd Administracyjny władny jest uznać, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Prowadzi to do uchylenia w całości zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a., a w konsekwencji także do jej oddalenia na podstawie art. 151 w związku z art. 193 P.p.s.a., jako że podniesione w skardze zarzuty nie były zasadne.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.