VI SA/Wa 2511/19 - Wyrok

Data orzeczenia	2020-07-27	
Data wpływu	2019-12-09	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Dorota Pawłowska
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Sałek	
Symbol z opisem	6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy	
Hasła tematyczne	Zawody prawnicze	
Sygn. powiązane	II GSK 1200/20	
Skarżony organ	Minister Sprawiedliwości	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2018 nr 0 poz 2096; art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 nr 0 poz 2325; art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant st. ref. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę	
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 31 ust. 2a, art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 1 i art. 241 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2115, dalej: "u.r.p."), po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej: "wnioskodawczyni, uczestniczka postępowania") uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. (dalej: "Prezydium KRRP", "skarżący") z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] utrzymującą w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (dalej: Rada OIRP) z [...] maja 2019 r. nr [...] odmawiającą K. K. wpisu na listę radców prawnych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

K. K. w dniach od [...] do [...] marca 2017 r. przystąpiła do egzaminu radcowskiego, do którego została dopuszczona na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.r.p., wobec posiadania tytułu doktora nauk prawnych w zakresie prawa. Egzamin ten zdała z wynikiem pozytywnym, co zostało potwierdzone uchwałą z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Następnie, wnioskodawczyni wnioskiem z [...] maja 2017 r. wystąpiła o wpis na listę radców prawnych prowadzoną przez OIRP w W.. Rada ta uchwałą nr [...] z [...] lipca 2017 r. odmówiła wnioskodawczyni tego wpisu. Ustaliła bowiem, że przed dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego w 2017 r., ani też w czasie gdy toczyło się postępowanie administracyjne o wpis na listę radców prawnych wnioskodawczyni nie miała ukończonych wyższych studiów prawniczych w Rzeczpospolitej Polskiej i nie uzyskała tytułu magistra prawa lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych w Rzeczpospolitej Polskiej. Wnioskodawczyni miała wówczas ukończone studia wyższe i tytuł magistra na kierunku administracja oraz stopień doktora nauk prawnych. Uchwała ta została utrzymana następnie w mocy przez Prezydium KRRP (uchwała nr [...] z [...] września 2017 r.) oraz przez Ministra Sprawiedliwości (decyzja z [...] grudnia 2017 r., [...]). Decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2017 r. uczestniczka postępowania zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (WSA). Skargę tę WSA oddalił prawomocnym wyrokiem z 10 września 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 486/18. Sąd w uzasadnieniu wyroku argumentował, że wobec niespełnienia przez wnioskodawczynię przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 1 u.r.p. (wymóg ukończenia wyższych studiów prawniczych), brak było podstaw do wpisu jej na listę radców prawnych. Przesądził również kwestię związaną z dopuszczeniem skarżącej do egzaminu radcowskiego, wyjaśniając, że postępowanie w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego i ewentualnej weryfikacji jego wyniku jest postępowaniem odrębnym (odrębna sprawa administracyjna) od postępowania wpisowego, w którym konieczne jest spełnienie przesłanek z art. 24 ust.1 u.r.p.

W dniu [...] października 2018 r. wnioskodawczyni ukończyła w [...] w W. jednolite studia prawnicze, uzyskując tytuł magistra prawa. Następnie [...] listopada 2018 r. wystąpiła o wpis na listę radców prawnych prowadzoną przez OIRP w W.. Rada OIRP w W. uchwałą z [...] maja 2019 r., nr [...] odmówiła tego wpisu, argumentując, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek warunkujących wpis na listę radców prawnych. Organ podniósł, że wnioskodawczyni w 2017 r. nie spełniała warunków dopuszczenia do egzaminu zawodowego, tj. nie legitymowała się wymaganym wyższym wykształceniem prawniczym i nie złożyła przed dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego dyplomu ukończenia studiów wyższych na kierunku prawo. Dlatego dla uzyskania wpisu na listę radców prawnych (wniosek został złożony do Rady OIRP [...] listopada 2018 r.) koniecznym będzie ponowne złożenie egzaminu zawodowego.

Uchwałą z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] Prezydium KRRP utrzymało

w mocy zaskarżoną uchwałę Rady OIRP w W. uznając, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wnioskodawczym nie spełnia przesłanki wpisu zawartej w art. 24 ust. 1 pkt 1 i 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.r.p.

Uwzględniając odwołanie wnioskodawczyni K., Minister Sprawiedliwości uznał, że uprawnienia rady okręgowej izby radców prawnych do badania przesłanek wpisu na listę radców prawnych określonych w art. 24. ust. 1 tej u.r.p. nie są nieograniczone i nie obejmują merytorycznej oceny legalnie uzyskanych dokumentów i zaświadczeń potwierdzających nabycie określonych uprawnień, wydanych przez właściwe organy w ramach ustawowo określonych kompetencji. W obrocie prawnym pozostaje bowiem uchwała Komisji Egzaminacyjnej (...) z [...] kwietnia 2017 r. która zaświadcza, że wnioskodawczyni uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Tym samym okoliczność, że uzupełniła ona wymagane do uzyskania wpisu na listę radców prawnych wykształcenie, nawet jeśli nastąpiło to po uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, nie powinna negatywnie wpływać na nabycie przez wnioskodawczynię uprawnień do wpisu na listę radców prawnych.

Na wskazaną na wstępie decyzję Ministra Sprawiedliwości Prezydium KRRP złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 6 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię i de facto przyjęcie, że o wpis na listę radców prawnych może ubiegać się osoba, która nie była uprawniona do przystąpienia do egzaminu radcowskiego, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia powołanej regulacji powinna prowadzić do wniosku, że o wpis na listę radców prawnych może ubiegać się tylko osoba, która była uprzednio uprawniona do przystąpienia do egzaminu zawodowego.

W oparciu o tak przedstawiony zarzut, Prezydium KRRP wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Ministrowi Sprawiedliwości do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 dalej: "p.p.s.a."), Prezydium KRRP wniosło o uchylenie przez Sąd uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r.

z siedzibą w W. z [...] kwietnia 2017 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestniczka postępowania w piśmie z 22 maja 2020 r. wnosiła o oddalenie skargi.

Obecni na rozprawie przed WSA w dniu 27 lipca 2020 r. pełnomocnicy: skarżącego, organu i uczestniczki postępowania podtrzymali stanowiska reprezentowanych stron.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Istota sporu prawnego powstałego w niniejszej sprawie dotyczy oceny prawidłowości wydanej w oparciu o art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.r.p. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] września 2019 r. nr [...]. Innymi słowy, czy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, prawidłowo wyeliminowano z obrotu prawnego uchwałę Prezydium KRRP z [...] sierpnia 2019 r nr [...], która to uchwała utrzymała w mocy uchwałę Rady OIRP w W. z [...] maja 2019 r. nr [...], odmawiającą wnioskodawczyni wpisu na listę radców prawnych prowadzoną przez tę Izbę.

Należy podkreślić, że stosownie do treści art. 24 ust. 2c u.r.p., Rada OIRP może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1 wskazanego przepisu. Radzie OIRP przysługuje prawo wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis. Z kolei, art. 25 ust. 3 u.r.p. wymaga, że osoby przystępujące do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej wskazane w ust. 2 tego przepisu (m.in. doktorzy nauk prawnych (pkt 1)) muszą spełniać wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5 u.r.p., a więc przesłanki tożsame z tymi, które są konieczne, aby móc zostać wpisanym na listę radców prawnych.

Do wymagań pozwalających na wpis na listę radców prawnych ustawodawca zaliczył:

1) ukończenie wyższych studiów prawniczych w Rzeczypospolitej Polskiej

i uzyskanie tytułu magistra lub zagranicznych studiów prawniczych uznanych

w Rzeczypospolitej Polskiej;

3) korzystanie w pełni z praw publicznych;

4) pełną zdolność do czynności prawnych;

5) nieskazitelny charakter i rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;

6) odbycie w Rzeczypospolitej Polskiej aplikacji radcowskiej i złożenie egzaminu radcowskiego, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 u.r.p. przewiduje zaś, że do egzaminu radcowskiego, bez odbycia aplikacji radcowskiej mogą przystąpić doktorzy nauk prawnych. Zatem osoba będąca doktorem nauk prawnych nie musi odbywać aplikacji radcowskiej.

Co do zasady, skład orzekający podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w wyroku z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1721/18, iż ustawodawca konieczność spełnienia warunku wymienionego w art. 24 ust. 1 pkt 1 u.r.p. (ukończenia wyższych studiów prawniczych) przewiduje zarówno na etapie składania wniosku o dopuszczenie do egzaminu na aplikację (art. 333 ust. 2 u.r.p.), jak i na etapie wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego osób uprawnionych do przystąpienia do tego egzaminu - mimo że aplikacji nie odbyły (art. 25 ust. 2 i 3 u.r.p.). Tym samym warunki - spełnienie których jest wymagane także na etapie poprzedzającym przystąpienie do egzaminu - podlegają ocenie przez organy samorządu radcowskiego także po złożeniu egzaminu w postępowaniu wszczętym wnioskiem o wpis na listę radców prawnych. To bowiem organy samorządu radcowskiego, jako organy samorządu zawodowego - w rozumieniu art. 17 Konstytucji RP, reprezentującego osoby wykonujące zawody zaufania publicznego

i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony – zgodnie z wolą ustawodawcy zostały uprawnione do dokonania wpisu lub do podjęcia uchwały o odmowie wpisu na listę radców prawnych, kierując się określonymi ustawą przesłankami (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednakże zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości zasadnie przyjął, że organy wpisowe nie miały kompetencji w niniejszej sprawie do samodzielnego badania spełnienia przesłanek podlegających badaniu na etapie przyjmowania zgłoszeń o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego na etapie rozpoznawania wniosku uczestniczki postępowania o wpis na listę radców prawnych, mając na względzie prawomocny wyrok w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 486/18.

Z brzmienia art. art. 24 ust. 2c u.r.p. wynika, że uprawnienia rady okręgowej izby radców prawnych do badania przesłanek wpisu na listę radców prawnych określonych w art. 24. ust. 1 u.r.p. nie są nieograniczone i nie obejmują merytorycznej oceny legalnie uzyskanych dokumentów i zaświadczeń potwierdzających nabycie określonych uprawnień, wydanych przez właściwe organy w ramach ustawowo określonych kompetencji, a poczynione w tym zakresie ustalenia nie mogą być dowolne i naruszać wyrażonych w art. 6 i art. 8 k.p.a. zasad praworządności i zaufania obywateli do organów państwa.

Przypomnieć należy, że WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 10 września 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 486/18 oddalił skargę wnioskodawczyni na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] grudnia 2017 r., utrzymującą w mocy uchwałę, którą odmówiono jej wpisu na listę radców prawnych. Wówczas bowiem ustalono, że wnioskodawczyni przed dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego w 2017 r., ani też w momencie składania wniosku o wpis nie legitymowała się wyższym wykształceniem prawniczym (ukończyła jednolite studia magisterskie na kierunku prawo dopiero [...] października 2018 r.), a tym samym nie spełniała przesłanki wymaganej przez art. 24 ust. 1 pkt 1 u.r.p., (ukończone studia prawnicze), natomiast spełniała przesłankę wskazaną w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.r.p. (posiada tytuł doktora nauk w zakresie prawa) i na tej podstawie została dopuszczona do egzaminu radcowskiego w 2017 r. Sąd wyjaśnił także, że dopuszczenie wnioskodawczyni do egzaminu radcowskiego, pomimo niedołączenia przez nią odpisu dyplomu ukończenia wyższych studiów prawniczych, a jednocześnie niewezwanie jej do uzupełnienia tego braku formalnego, budzi wątpliwości w kontekście zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania obywatela do organu państwa (art. 8 kpa), jednakże kwestia dotycząca wpisu na listę radców prawnych jest odrębną sprawą administracyjną od sprawy dotyczącej dopuszczenia danej osoby do egzaminu radcowskiego pomimo tego, że sprawy te mogą w określonych przypadkach pozostawać w merytorycznym (ścisłym) związku, jak w przedmiotowej sprawie. Jednakże WSA w uzasadnieniu cytowanego wyroku podkreślił, że postępowanie w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego i ewentualnej weryfikacji jego wyniku jest postępowaniem odrębnym (odrębna sprawa administracyjna) od postępowania wpisowego, w którym konieczne jest spełnienie przesłanek z art. 24 ust. 1 u.r.p.

Wyrok ten jest prawomocny. Podkreślenia wymaga, że na podstawie art. 170 p.p.s.a. oznacza to, że orzeczenie to wiąże nie tylko strony i sąd który go wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Dla rozpoznawanej sprawy oznacza więc, że nie jest możliwym, choćby i z tego powodu, uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie w przedmiocie stwierdzenia pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego. Zostało bowiem przesądzone prawomocnie, że postępowanie w przedmiocie dopuszczenia wnioskodawczyni do egzaminu radcowskiego i ewentualnej weryfikacji jego wyniku jest postępowaniem odrębnym (odrębna sprawa administracyjna) od postępowania wpisowego. Oznacza to (w świetle cytowanego wyroku w sprawie VI SA/Wa 486/18), że sprawy o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego i o wpis na listę radców prawnych nie są przedmiotowo tożsame, co jest przeszkodą do zastosowania w niniejszej sprawie trybu przewidzianego w art. 135 p.p.s.a. z uwagi na brak tożsamości "sprawy administracyjnej" w znaczeniu materialnym, rozumianej jako tożsamości podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków oraz tożsamości treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

Należy przy tym podkreślić, że stanowisko, jak wyżej opisane (o odrębności postępowania egzaminacyjnego od postępowania o wpis na listę radców prawnych) zajmowało Prezydium KRRP, jak wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie VI SA/Wa 486/18.

Potwierdza to stanowisko także art. 241 u.r.p. uprawniający osobę, która uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych w terminie 10 lat od dnia doręczenia uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Powyższa konstatacja prowadzi z kolei do oddalenia zarzutu naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 1 i pkt 6 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię, że uchylając uchwałę organu wpisowego, Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał, że w obrocie prawym pozostaje niewzruszona, zgodnie z przepisami prawa, a więc ostateczna uchwała Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] (...) stwierdzająca pozytywny wynik egzaminu radcowskiego K. K.. Wnioskodawczyni, składając ponowny wniosek o wpis na listę radców prawnych, legitymuje się też tytułem magistra prawa (uzupełniła wykształcenie), co wynika z lektury akt administracyjnych, korzysta z pełni praw publicznych, ma pełną zdolność do czynności prawnych i nie figuruje w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego, nadto nie toczyły się w stosunku do niej i nie toczą się postępowania karne oraz dyscyplinarne. Tym samym mając na względzie zasady legalizmu (art. 6 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania obywatela do organu państwa (art. 8 kpa) oraz rozpoznając sprawę jako konkretny i indywidualny przypadek w oparciu o ustawowe kryteria określone w art. 24 ust. 1 u.r.p., w konsekwencji Minister prawidłowo ustalił, że uczestniczka postępowania spełniła - składając [...] listopada 2018 r. wniosek o wpis na listę radców prawnych na prowadzoną przez OIRP w W. - ustawowe przesłanki tego wpisu i na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z uwagi na ustawowy brak kompetencji do rozstrzygnięcie takiej sprawy co do jej istoty.

Wymaga podkreślenia, że organy wpisowe, nie podjęły żadnych prawnych czynności, zmierzających do wyeliminowania z obrotu kwestionowanej przez nie uchwały Komisji Egzaminacyjnej z 2017 r., zaświadczającej, że wnioskodawczyni uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, szczególnie, gdy uzyskały akceptację stanowiska (od Ministra w decyzji z [...] grudnia 2017 r. i od WSA w sprawie VI SA/Wa 486/18), że postępowanie egzaminacyjne jest odrębnym postępowaniem od postępowania w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.

Należy podzielić pogląd organów, że ustalenia faktyczne były kompletne i dokładnie przedstawione w decyzjach.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie stwierdziwszy naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.