Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. Sp. z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2020 r. sygn. akt III SA/Po 6/20 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 października 2019 r. nr 3001-IOA.4246.33.2019.MSz w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajduje się niezarejestrowany automat do gier 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od C. Sp. z o.o. w upadłości w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt III SA/Po 6/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę C. z o.o. w B. (strona skarżąca, spółka, skarżąca spółka; obecnie: C. Sp. z o.o. w upadłości) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (DIAS) z dnia 31 października 2019 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej posiadaczowi zależnemu lokalu w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

W dniu 13 września 2017 r., funkcjonariusze celno-skarbowi Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu przeprowadzili działania w sklepie monopolowym w Krzyżu Wlkp. przy ul. [...] (bn) i stwierdzili w nim obecność urządzenia elektronicznego o nazwie [...], przypominającego automat do gier hazardowych. Urządzenie było podłączone do sieci elektrycznej i gotowe do gry. Funkcjonariusze przeprowadzili eksperyment procesowy, ustalając że gry oferowane na urządzeniu wypełniają przesłanki określone w przepisach u.g.h. Naczelnik Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu ww. decyzją z 17 stycznia 2019 r. wymierzył spółce karę pieniężną w wysokości 100.000 zł., jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier o nazwie [...], bez numeru, i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. W wyniku rozpatrzenia złożonego przez stronę odwołania DIAS decyzją z dnia 31 października 2019 r., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, stwierdził, że istotę sporu w sprawie stanowi prawidłowość przyjęcia, że przedmiotowe urządzenie oferuje gry na automatach w rozumieniu powyższych przepisów, oraz czy w związku z tym organ ten, kierując się przepisami art. 89 ust. 1 pkt 3 oraz art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h., zasadnie wymierzył spółce karę pieniężną, jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Organ wskazał, że z treści art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wynika, że aby wymierzyć karę pieniężną konkretnemu podmiotowi za naruszenie przepisów u.g.h., muszą zostać spełnione łącznie następujące przesłanki. Po pierwsze, podmiot taki musi być posiadaczem zależnym lokalu. Po drugie, w lokalu będącym w posiadaniu zależnym takiego podmiotu, musi być prowadzona działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa; po trzecie, musi tam również znajdować się niezarejestrowany automat do gier. Organ w uzasadnieniu przytoczył przeprowadzony przez funkcjonariuszy celno-skarbowych eksperyment procesowy ww. urządzeniu oraz wskazał na ekspertyzę biegłego sądowego W. K. z dnia 24 kwietnia 2018 r. W ekspertyzie tej biegły potwierdził, że ww. urządzenie jest urządzeniem elektronicznym. Udostępnia ono 5 gier będących symulatorami klasycznych automatów bębnowych. Aby zagrać w jedną z dostępnych gier, należy zasilić automat środkami pieniężnymi za pośrednictwem akceptora monet lub banknotów, które są przeliczane na punkty kredytowe niezbędne do rozegrania gier (w stosunku 1 zł = 1 pkt kredytowy). Rozegranie gry polega na wyborze jednej z dostępnych gier i ustawieniu stawki za grę. Po wybraniu gry i stawki gracz naciska przycisk w celu uruchomienia bębnów wyświetlanych na ekranie. Bębny uruchamiają się kolejno od skrajnego lewego do skrajnego prawego i zatrzymują się poprzez naciśnięcie przez gracza przycisku (zatrzymanie wszystkich bębnów) lub za pośrednictwem ekranu dotykowego (zatrzymanie pojedynczych bębnów), która to opcja jest opcją płatną dodatkowo. Jeżeli w określonym czasie gracz nie zatrzyma obracających się bębnów, gra zostaje przerwana, a stawka postawiona w grze, zostaje przegrana. Jeżeli natomiast w określonym czasie gracz dokona manualnego zatrzymania obracających się bębnów i końcowy układ na bębnach jest układem premiowanym, gracz uzyskuje wygraną w postaci punktów, które to punkty mogą być wykorzystane do dalszych gier bez ponoszenia dodatkowych opłat, lub wypłacone jako wygrana pieniężna. W przypadku przeciwnym od ww. opisanego - gracz traci stawkę postawioną w grze. Gracz może ponadto zakończyć grę w dowolnym momencie i odebrać wygraną pieniężną. W tym celu musi nacisnąć przycisk "zapisz/zapisz rekord", wpisać identyfikator i PIN (dowolny), a urządzenie za pomocą tzw. hoppera dokonuje wypłaty monet o nominale 5 złotych. Zdaniem organu przeprowadzony eksperyment, jak również ustalenia poczynione przez biegłego sądowego wykazały, że gry na badanym automacie są grami losowymi, ponieważ końcowy układ symboli na bębnach, po ich uprzednim wprawieniu w ruch, nie zależy od gracza. Gracz mając możliwość zadecydowania o momencie, w którym chce zatrzymać bębny z symbolami, nie ma wpływu na końcowy układ symboli na zatrzymanych bębnach, a to z uwagi na szybkość w jakiej bębny się obracają, jak również na fakt, że bębny te zatrzymują się z opóźnieniem w stosunku do momentu, w którym gracz naciśnie przycisk. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących błędnego ustalenia stanu faktycznego i błędnej interpretacji prawa materialnego mającego znaczenie dla rozpoznania sprawy, DIAS zwrócił uwagę na to, że swoje ustalenia, co do charakteru gier na przedmiotowym automacie, organ I instancji poczynił w oparciu o przeprowadzony eksperyment, jak również opinię biegłego sądowego. Mając na uwadze krytyczne stanowisko strony odnośnie do kompetencji funkcjonariuszy celno-skarbowych do przeprowadzenia eksperymentu na przedmiotowym urządzeniu, DIAS wskazał, że w art. 64 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej określono uprawnienia funkcjonariuszy celno-skarbowych, jakie przysługują im w ramach kontroli celno-skarbowej. Odnosząc się do twierdzeń odwołania, że biegły sądowy badał zupełnie inne urządzenie, niż to, które znajdowało się w kontrolowanym lokalu, DIAS podkreślił, że w protokole oględzin z 13 września 2017 r. odnotowano, że podczas wykonywanych czynności sporządzono dokumentację fotograficzną w postaci 4 zdjęć, które przy piśmie z 7 stycznia 2019 r. zostały dołączone do akt sprawy. Z fotografii tych oraz z wyjaśnień organu I instancji (IV Referat Dochodzeniowo-Śledczy w Pile) wynika, że na przedmiotowym urządzeniu, na jednej z bocznych ścian automatu do gier widoczny jest numer [...]. W związku z tym, twierdzenia strony, iż biegły sądowy przebadał automat do gier inny, aniżeli ten, który został zatrzymany w dniu 13 września 2017 r. w sklepie monopolowym w miejscowości K.., są bezpodstawne.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez stronę do WSA w Poznaniu.

Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wskazanym na wstępie wyrokiem WSA w Poznaniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę strony, wskazując, że istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy przedmiotowe urządzenie prawidłowo zostało zakwalifikowane jako oferujące gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h., oraz czy w związku z tym organ zasadnie wymierzył spółce karę pieniężną, jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

W ocenie Sądu I instancji DIAS w sposób wystarczający wykazał, że sporne urządzenie umożliwia grę na automacie w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Wygraną rzeczową w grach na automatach, o czym stanowi art. 2 ust. 4 u.g.h., jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużenia gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze. Zakres definicji legalnej gier na automatach poszerza art. 2 ust. 5 u.g.h., zgodnie z którym grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

WSA w Poznaniu odnosząc się do zarzutów spółki, dotyczących nieprzeprowadzenia wnioskowanych dowodów, nie stwierdził w tym zakresie naruszenia przepisów postępowania, w szczególności wskazanych przez spółkę art. 188 w zw. z art. 197 o.p. Sąd wskazał, że oceny żądań dowodowych strony organ powinien dokonywać z uwzględnieniem znaczenia przeprowadzonych już w postępowaniu dowodów, co w rozpatrywanym przypadku organ uczynił. Nie istnieje bowiem nieograniczony obowiązek dowodzenia wszelkich okoliczności faktycznych, w tym takich jak wnioskowane przez skarżącą co do ustaleń na okoliczność, że gry na urządzeniach mają charakter logiczny, stąd nie można zgodzić się z zarzutami o braku kompletności zgromadzonego materiału dowodowego. W ocenie Sądu I instancji brak przeprowadzenia przez organ wnioskowanych przez stronę dowodów nie można ocenić negatywnie w kontekście pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodów, które jednoznacznie wskazują na losowy charakter gier oferowanych na tych urządzeniach. Organ swobodnie, na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, ocenia, czy materiał ten wymaga jeszcze uzupełnienia, czy też nie. W rozpatrywanej sprawie zasadnie stwierdzono, że materiał dowodowy jest wystarczający do podjęcia decyzji, bez konieczności przedłużania postępowania. Sąd I instancji wskazał, że podstawą wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa jest w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., jest zaistnienie w sposób łączny trzech przesłanek. Po pierwsze, podmiot taki musi być posiadaczem zależnym lokalu. Po drugie, w lokalu będącym w posiadaniu zależnym takiego podmiotu, musi być prowadzona działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa i po trzecie, musi tam również znajdować się niezarejestrowany automat do gier. Okoliczność, że skarżąca spółka jest posiadaczem zależnym przedmiotowego lokalu w K. przy ul. [...] (bn) jest poza sporem, tak samo jak okoliczność, że w lokalu jest prowadzona działalność handlowa (sklep monopolowy). Z kolei organy, dysponując dowodami w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy kontroli celno-skarbowej w sposób wystarczający ustaliły, że gry na przedmiotowym urządzeniu są grami na automacie, o jakich mowa w przepisach u.g.h. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że organy zastosowały właściwe normy prawa materialnego, a obie wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem.

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji organów I i II instancji, zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania mające wpływ na treść wyroku, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 189d i 189f k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu administracji, mimo że postępowanie na etapie administracyjnym było obarczone wadami wynikającymi z braku rozważenia przez organ pierwszej i drugiej instancji dyrektyw wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej wymierzenia, mimo istnienia takiego obowiązku;

2. przepisów procedury tj. art. 188 o.p. w zw. z art. 197 o.p, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe ocenienie przez sąd I instancji odmówienia przeprowadzenia dowodu z opinii dowodu z opinii specjalisty, który sporządził opinię techniczną dot. urządzenia typu [...] na okoliczność ustalenia charakteru gier możliwych do rozegrania na przedmiotowym urządzeniu.

V. Stanowisko strony przeciwnej.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, rozpoznanie na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych w tym zastępstwa procesowego.

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle zarzutów kasacyjnych.

2. Weryfikacja zasadności wywiedzionych zarzutów kasacyjnych jest konieczną podstawą do stwierdzenia, że złożony w niniejszej sprawie środek zaskarżenia nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taki podlega oddaleniu.

3. Zarzut naruszenia przepisów postępowania w zakresie art. 188 w zw. z art. 197 o.p. przez "niewłaściwe ocenienie przez sąd I instancji odmówienia przeprowadzenia dowodu z opinii (...) specjalisty, który sporządził opinię techniczną dot. urządzenia typu Skill Test na okoliczność ustalenia charakteru gier możliwych do rozegrania na przedmiotowym urządzeniu" podlegał formalnemu oddaleniu jako dotknięty nieusuwalnymi błędami konstrukcyjnymi.

Autor skargi kasacyjnej nie tylko nie dokonał powiązania powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego z odpowiednim przepisem odniesienia (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) w celu zakwestionowania prawidłowości sądowoadministracyjnej oceny legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji, lecz przede wszystkim uchylił się od dostatecznej konkretyzacji okoliczności faktycznych, których pominięcie lub wadliwa ocena dowodowa miały skutkować wadliwością ustalenia podstawy faktycznej kontrolowanego rozstrzygnięcia administracyjnego, jak również zaniechał wykazania w opisie zarzutu kasacyjnego co najmniej możliwości istotnego wpływu błędnej oceny legalnościowej Sądu Wojewódzkiego w powyższym zakresie na końcowy wynik sprawy. Tak poważne błędy konstrukcyjne zarzutu nie pozwalają Naczelnemu Sądowi Administracyjnego na przeprowadzenie efektywnej i merytorycznej oceny jego zasadności. Sąd kasacyjny zauważa jednak ubocznie, że z treści uzasadnienia zarzutu kasacyjnego wynika, że strona skarżąca kasacyjnie odniosła swoje zastrzeżenia do nieprzeprowadzenia w toku postępowania administracyjnego dowodu z opinii technicznej Instytutu Elektrotechniki – Oddział Technologii i Materiałoznawstwa Elektronicznego z siedzibą we Wrocławiu. Jak wynika natomiast z trafnych uwag Sądu Wojewódzkiego (korespondujących z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych), powyższa opinia nie tylko nie dotyczy spornego automatu, a jej sporządzenie nastąpiło wiele miesięcy przed jego zabezpieczeniem i przeprowadzeniem eksperymentu procesowego, lecz przede wszystkim nie ujawnia ona formalnych kompetencji i specjalności naukowo-zawodowej osób dokonujących specjalistycznej oceny. W tej sytuacji zaoferowany przez stronę skarżącą dowód z prywatnego dokumentu (sporządzonej poza przedmiotowym postępowaniem i nie na zlecenie właściwego organu opinii technicznej) nie został dopuszczony w postępowaniu administracyjnym.

4. Formalnemu oddaleniu podlegał także wadliwie skonstruowany zarzut naruszenia "przepisów postępowania" w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 189d i 189f k.p.a. przez "nieuchylenie zaskarżonej decyzji organu administracji, mimo że postępowanie na etapie administracyjnym było obarczone wadami wynikającymi z braku rozważenia przez organ pierwszej i drugiej instancji dyrektyw wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej wymierzenia, mimo istnienia takiego obowiązku".

W opisie ww. zarzutu kasacyjnego nie tylko błędnie uznano regulacje o charakterze materialnoprawnym (niezależnie od ich zamieszczenia w ustawie procesowej) za przepisy postepowania administracyjnego, lecz przede wszystkim nie dokonano wystarczającej konkretyzacji wzorców kontroli kasacyjnej przez jasne i precyzyjne wskazanie zakresów systematyki wewnętrznej przepisów (ich wewnętrznych jednostek redakcyjnych – zob. art. 189d i art. 189f k.p.a.), które miały zostać naruszone przez ich niezastosowanie, jak również nie wskazano podstaw stanowiska wykładniczego, z którego wynika obowiązek rozważenia możliwości zastosowania powyższych regulacji na tle stanu faktycznego ustalonego przez organy w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 89 ust. 4 pkt 3 i art. 90 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Ubocznie godzi się zauważyć, że autor skargi kasacyjnej pominął także obligatoryjny element treściowy rozważanego zarzutu w postaci prezentacji własnego stanowiska prawnego w odniesieniu do konsekwencji wynikających z językowego brzmienia przepisu art. 90 ust. 1b u.g.h., który nie odwołuje się do kar pieniężnych, o których mowa w art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h.

5. W związku z powyższym, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.