Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 3 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Komendanta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Komendantem Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie wypłaty świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie w związku z odbytą służbą przygotowawczą postanawia: wskazać Komendanta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 15 kwietnia 2024 r. Komendant Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Komendantem Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu a Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy jako organu właściwego do załatwienia sprawy dotyczącej rozpatrzenia wniosku pani A.S. c. Z. o wypłatę świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie w związku z odbytą służbą przygotowawczą w SPWLąd w Poznaniu w dniach od 5 lipca do 8 października 2021 r.

W uzasadnieniu wniosku Komendant wskazał, że 10 grudnia 2021 r. pani A.S. zwróciła się do Prezydenta m.st. Warszawy o wypłatę świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy w związku z odbytą służbą przygotowawczą w SPWLąd w Poznaniu w dniach od 5 lipca do 8 października 2021 r. Decyzją nr 1/ZK-WIV/RUW/2021 z dnia 24 stycznia 2022 r. w sprawie znak ZK-D-IV.5572.9.2021.ASZ Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy odmówił wnioskodawczyni wypłaty świadczenia rekompensującego. Na skutek złożonego przez stronę odwołania decyzją z dnia 24 października 2022 r. znak sprawy KOC/1030/Ni/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta m.st. Warszawy. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 81/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzje administracyjne obu instancji, wskazując w uzasadnieniu wyroku wyraźnie, że w sprawie winny znaleźć, w związku z brzmieniem art. 819 ustawy z dnia 11 marca 2022r. o obronie Ojczyzny, zastosowanie przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Mimo to Prezydent m.st. Warszawy przekazał na podstawie art. 65 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek A.S. do rozpoznania Komendantowi Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu, uznając, że to Komendant SPWL - jako dowódca jednostki wojskowej, w której odbyło się szkolenie (pełnienie służby przygotowawczej), jest organem właściwym do wypłaty wymienionego świadczenia na podstawie art. 312 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny.

Zdaniem Komendanta nie powinno budzić wątpliwości, że na mocy art. 819 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie zacytowanej ustawy - a z taką sytuacją mamy do czynienia - stosuje się przepisy dotychczasowe, bowiem ustawa ta nie stanowi inaczej. Sprawa z wniosku A.S. została wszczęta 10 grudnia 2021 r. natomiast ustawa o obronie Ojczyzny weszła w życie 23 kwietnia 2022 r., a zatem po wszczęciu postępowania i przed jego zakończeniem. Tym samym właściwość organów w sprawie wypłaty świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie należy oceniać według przepisów dotychczasowych, a mianowicie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto Komendant wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania inny przepis przejściowy, tj. art. 801 ustawy o obronie Ojczyzny. Po pierwsze odnosi się on do ćwiczeń wojskowych - a zatem jedynie do ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy, którym poświęcone było wcześniej rozporządzenie o ćwiczeniach wojskowych a nie pełnienia służby przygotowawczej, której odpowiednikiem jest dzisiejsze szkolenie podstawowe w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej, a po drugie jedynie do tych ćwiczeń wojskowych zaplanowanych na 2022 r. a nie odbytych przed wejściem w życie nowej ustawy.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy wniósł o wskazanie Komendanta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu jako organu właściwego do rozpoznania wniosku A.S. o wypłatę świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie w związku z odbytą służba przygotowawczą w Szkole Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu w dniach 05.07-08-10.2021 r.

W uzasadnieniu wskazał, że właściwość Komendanta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu wynika z art. 312 ust. 5 i 9-10 w związku z art. 819 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U z 2024 r., poz. 248). Przywołany we wniosku art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny, stanowiący o stosowaniu przepisów dotychczasowych w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie zawiera także postanowienie "o ile ustawa nie stanowi inaczej". Zdaniem Prezydenta stosowanie przepisów dotychczasowych do spraw wszczętych nie dotyczy więc wszystkich sytuacji.

Prezydent przypomniał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 81/23, uchylającym zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy stwierdził, że "... jak wskazuje analiza skargi oraz wydanych decyzji, jej istota sprowadza się do ustalenia, czy skarżącej, która pełniła służbę przygotowawczą, przysługuje roszczenie o wypłatę świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie". Akceptując argumentację zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt III OSK 3689/21, orzekł, że skarżącej przysługuje roszczenie o wypłatę powyższego świadczenia. Rozpoznając ponownie sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., organ administracji związany jest oceną prawną wyroku WSA, ale też musi uwzględnić przepisy prawne które uległy zmianie. Zobowiązany też jest mieć na uwadze, że określone w Kodeksie postępowania administracyjnego przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący i z urzędu musi ich przestrzegać, a naruszenie każdego rodzaju właściwości powoduje nieważność wydanej decyzji.

Dalej Prezydent podniósł, że ustawa o obronie Ojczyzny zachowując obowiązywanie wielu aktów wykonawczych do ustaw tracących moc z chwilą jej wejścia w życie, nie uczyniła tego w odniesieniu do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu ustalania i trybu wypłacania świadczenia pieniężnego żołnierzom rezerwy oraz osobom przeniesionym do rezerwy niebędącym żołnierzami rezerwy. Będący podstawą wydania tego aktu art. 119a ust. 8 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej nie został bowiem wymieniony w art. 821 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny. Obowiązywanie powyższego rozporządzenia nie zostało także utrzymane mocą żadnego innego przepisu nowej ustawy. Gdyby miało być utrzymane jego obowiązywanie, to art. 119a ust. 8 zostałby wymieniony w przepisach przejściowych i dostosowujących ustawy o obronie Ojczyzny, tak jak wiele innych przepisów stanowiących podstawę aktów wykonawczych utrzymanych w mocy po 22 kwietnia 2022 r.

Zdaniem Prezydenta dowodzi to, że ustawa o obronie Ojczyzny nie utrzymując w mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu ustalania i trybu wypłacania świadczenia pieniężnego żołnierzom rezerwy oraz osobom przeniesionym do rezerwy niebędącym żołnierzami rezerwy, objęła te świadczenia przepisami nowej regulacji, także w sprawach wszczętych i niezakończonych. W jego ocenie od daty wejścia w życie ustawy o obronie Ojczyzny podstawą wypłaty rekompensaty za utracone wynagrodzenie, należne z tytułu wszystkich rodzajów służby, jest więc art. 312 ustawy o obronie Ojczyzny.

W konsekwencji, w ocenie Prezydenta, właściwość organu administracyjnego w sprawie wniosku A.S. wynika więc z regulacji zawartej w powyższym przepisie. Jednocześnie wyjaśnił, że wskazany przez wnioskodawcę art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny nie jest podstawą do stosowania przepisów dotychczasowych, bowiem w przedmiotowej sprawie "ustawa stanowi inaczej".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.": "Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony jest do rozstrzygania sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz sporów kompetencyjnych między organami tych jednostek a organami administracji rządowej".

W niniejszej sprawie zaistniały pomiędzy organem samorządu terytorialnego a dowódcą jednostki wojskowej spór dotyczył właściwości rzeczowej organu do rozpatrzenia wniosku o wypłatę świadczenia rekompensującego utracone wynagrodzenie w związku z odbytą służbą przygotowawczą w SPWLąd w Poznaniu w dniach od 5 lipca do 8 października 2021 r.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż postępowanie w sprawie ustalenia i wypłacenia świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenie jest odrębnym postępowaniem, wszczynanym na skutek złożenia udokumentowanego wniosku uprawnionego żołnierza rezerwy lub osoby przeniesionej do rezerwy niebędącej żołnierzem rezerwy, złożonym nie później niż w ciągu trzech miesięcy od zakończenia ćwiczeń wojskowych (art. 119a ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Analogiczny tryb wypłaty tego świadczenia został przeniesiony do obecnie obowiązującej ustawy i również wymaga złożenia od żołnierza obrony terytorialnej (także aktywnej rezerwy i pasywnej rezerwy) udokumentowanego wniosku, nie później niż w terminie 3 miesięcy od zakończenia służby (art. 312 ust. 5 i 10 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny). Zmianie uległa natomiast właściwość rzeczowa organu, co stanowi przedmiot rozpoznawanego sporu. Sporny wniosek o rekompensatę utraconego wynagrodzenia został złożony 10 grudnia 2021 r., a zatem w czasie obowiązywania ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Niemniej jednak ustawa ta utraciła moc na podstawie art. 823 pkt 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2022 r., poz. 655).

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że A.S. odbyła szkolenie służby przygotowawczej. Zgodnie zaś z art. 799 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny - służbę przygotowawczą odbytą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy uznaje się za odbycie szkolenia podstawowego w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej. W myśl zaś art. 248 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny pełnienie służby przez żołnierzy pasywnej rezerwy, zwanych dalej "żołnierzami PR", polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych, zaś po myśli art. 800 żołnierze rezerwy w rozumieniu przepisów ustawy uchylanej w art. 823 pkt 2 stają się żołnierzami pasywnej rezerwy.

Stosownie natomiast do art. 312 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny - żołnierzom OT, którzy pełnili terytorialną służbę wojskową rotacyjnie, z wyjątkiem służby pełnionej jednorazowo w czasie lub dniu wolnym od pracy, przysługuje świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy, stosunku służbowego, dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej, które mogliby uzyskać w okresie pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. Po myśli ust. 5 art. 312 ustawy o obronie Ojczyzny - świadczenie pieniężne ustala i wypłaca dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz OT pełni służbę, na udokumentowany wniosek uprawnionego żołnierza OT, złożony nie później niż w ciągu 3 miesięcy po upływie okresu, w którym terytorialna służba wojskowa była pełniona rotacyjnie, w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku o jego ustalenie i wypłatę. Zgodnie zaś z art. 312 ust. 10 ustawy o obronie Ojczyzny - przepisy ust. 1-9 stosuje się odpowiednio do żołnierza AR i żołnierza PR.

W konsekwencji wyżej zacytowanych przepisów wskazać należy, że skoro A.S. odbyła służbę przygotowawczą, przed wejściem w życie ustawy o obronie Ojczyzny i stała się z dniem jej wejścia w życie żołnierzem rezerwy pasywnej, to rację ma Prezydent m.st. Warszawy, że w tym przypadku zastosowanie będą miały uregulowania zawarte w art. 312 ustawy o obronie Ojczyzny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że obecnie obowiązująca ustawa o obronie Ojczyzny w art. 312 zawiera jasne wytyczne ustawodawcy w zakresie wypłaty rekompensaty za utracone wynagrodzenie w związku z odbytą służbą przygotowawczą. W konsekwencji błędne było założenie Komendanta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu, że aktualnie obowiązująca ustawa o obronie Ojczyzny nie zawiera przepisów regulujących wypłatę tego świadczenia, wobec czego na podstawie jej art. 819 powinny być stosowane przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazany przepis nakazuje bowiem stosowanie przepisów dotychczasowych jedynie wówczas, gdy ustawa o obronie Ojczyzny nie stanowi inaczej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. wskazał Komendanta Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych w Poznaniu, jako organ właściwy w sprawie.