Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. S. (S.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1159/2024/21096 w przedmiocie odmowy świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 15 listopada 2024 r. [...].

Decyzją z dnia 15 listopada 2024 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K., na podstawie art. 80 ust. 1, art. 87 ust. 1, 2 i 4, art. 88 ust. 1-4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 177 z późn. zm., dalej: ustawa), po rozpoznaniu wniosku J.S. (dalej: Strona, Skarżąca) złożonego dnia 17 października 2024 r., odmówiono Stronie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej dla W.S. Rozstrzygnięcie to organ oparł o ustalenie, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego K.-[...] w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] małoletni został umieszczony w pieczy zastępczej, nie zaś w rodzinie zastępczej, zatem w ocenie organu nie został spełniony warunek z art. 80 ustawy, tj. pełnienia przez wnioskodawcę funkcji rodziny zastępczej.

Decyzja została doręczona w dniu 25 listopada 2024 r.

W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie, Odwołująca się podniosła zarzuty naruszenia: art. 4 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 oraz art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy, poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpoznanie całości materiału dowodowego, brak należytej oceny postanowienia z dnia [...] r., polegający na błędnym ustaniu, że Odwołująca się nie jest podmiotem uprawnionym do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem Odwołującej się treść postanowienia o umieszczeniu w pieczy zastępczej, prowadzi do wniosku, że Strona stała się na jego podstawie rodziną zastępczą spokrewnioną. Podkreśliła również nadrzędne znaczenie zaspokojenia potrzeb dziecka i dbałości o jego dobro, przy ustalaniu tego rodzaju świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 10 stycznia 2025 r. nr SKO.PS/41.5/1159/2024/21096, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy przedstawił stan sprawy, przywołał brzmienie przepisów znajdujących w niej zastosowanie, a następnie ocenił, że dziecko nie przebywa w rodzinie zastępczej, ponieważ zgodnie z postanowieniem Sądu z [...]r. nie została zawiązana rodzina zastępcza, a małoletni przebywa wyłącznie w pieczy, co potwierdza w ocenie organu odwoławczego także odpowiedź Sądu z dnia 9 września 2024 r. wystosowana na prośbę o wyjaśnienie zapadłego postanowienia. Organ odwoławczy wskazał też, że powierzenie małoletniego wyłącznie w pieczę nastąpiło w trybie przepisów o zabezpieczeniu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i nie może być utożsamiane z przebywaniem dziecka w rodzinie zastępczej. Decyzja została doręczona w dniu 14 stycznia 2024 r.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, złożonej w ustawowym terminie (dnia 12 lutego 2025 r.), Skarżąca podniosła względem zaskarżonej decyzji zarzuty tożsame jak w treści odwołania oraz wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi ponownie wyjaśniła, że z uwagi na treść postanowienia z dnia [...] r. w sprawie znajduje zastosowanie art. 35 ustawy, zatem konsekwencją jest zawiązanie rodziny zastępczej, pismo z dnia 9 września 2024 r. nie jest natomiast zdaniem Skarżącej wiążące w sprawie. Wskazała również, że organ odwoławczy nie odniósł się do stanowiska odwołania odnoszącego się do obowiązku państwa zapewnienia należytej opieki nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej. Dalej Skarżąca przywołała stanowisko Rzecznika Praw Dziecka w kwestii dobra dziecka, oraz wskazała, że ustawodawca w art. 35 ustawy posłużył się zwrotem "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu", co oznacza, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej innym osobom niż rodzicom małoletniego, jest umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Końcowo podała, że dziecko pozostaje na wyłącznym utrzymaniu Skarżącej od dnia 4 czerwca 2024 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Odnotować należy, wobec wniosku skargi, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego oraz przepisami procedury administracyjnej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.

Normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stosownie do treści art. 80 ust. 1 tej ustawy, rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania.

Świadczenie powyższe służy pokryciu kosztów związanych z opieką nad osobą małoletnią, dla której ustanowiono przedmiotową pieczę. Dotyczy to zwłaszcza kosztów utrzymania małoletniego i zapewnienia mu odpowiednich warunków życia. Z ekonomicznego punktu widzenia formalne umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nie różni się jednak od powierzenia pieczy bieżącej nad małoletnim. I w tym przypadku zwiększają się koszty prowadzenia gospodarstwa domowego osoby, której tę pieczę powierzono (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1155/22).

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy, umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3. Ustawodawca w przywołanej regulacji posłużył się zwrotem "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu", co oznacza, iż każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż osobie/rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej (także m.in. w rozumieniu art. 90 ustawy), co stanowiłoby podstawę przyznania świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1 ww. ustawy. Z kolei w świetle art. 80 ust. 1, rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, w wysokości prawem określonej (por. wyrok tut. Sądu z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 133/20).

W ocenie składu orzekającego, organ nieprawidłowo uznał, iż świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w pieczy zastępczej należy się dopiero od daty wydania orzeczenia o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej, a nie od daty wydania postanowienia udzielającego zabezpieczenia, poprzez powierzenie Skarżącej sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnim.

Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy, Sąd Rejonowy K.- [...] w K. postanowieniem z dnia [...] r. sygn. [...] postanowił w drodze zabezpieczenia z urzędu w trybie pilnym umieścić małoletniego w pieczy zastępczej. Uznał, że dobro dziecka jest zagrożone. Wprawdzie w przywołanym orzeczeniu Sąd Rejonowy nie posłużył się określeniem umieszczenia w pieczy zastępczej w rozumieniu art. 35 ustawy, to jednak opisane orzeczenie czyni zadość dyspozycji art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2809 z późn. zm.), zgodnie z którym w sytuacji, gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia, w szczególności może zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej.

Uwagi w rozpoznawanej sprawie wymaga także konstytucyjna zasada równego traktowania wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z którą nie sposób pogodzić sytuacji, w której podmiot sprawujący faktycznie pieczę bieżącą nad dzieckiem zostałby pozbawiony uprawnienia do świadczenia wyłącznie z tego względu, że nie uzyskał orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej, a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o powierzeniu pieczy bieżącej i faktycznie ją sprawuje. Dysponuje zatem orzeczeniem, które w skutkach pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/13; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 468/13).

Tym samym konieczne było dokonanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów ustawy. Podkreślić też trzeba, że Konstytucja nie ogranicza się do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 Konstytucji RP nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (W. Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP, Lex el; wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 133/20, z dnia 25 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1155/22, z dnia 9 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 823/24).

Jak słusznie zwrócił uwagę tut. Sąd w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 133/20, zgodnie z art. 20 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji). Ponadto, skoro Państwo systemowo wspiera rodziny w wychowywaniu i utrzymaniu dzieci, to w pełni należy podzielić pogląd, że również osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo (mocą orzeczenia sądowego) powierzyło jakąkolwiek pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 505/19).

Uwzględniając powyższe rozważania, należało uznać zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia za nieodpowiadające prawu.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, w szczególności organ będzie zobowiązany do uwzględnienia powyższej wykładni przepisów, mając jednocześnie w polu widzenia obowiązek przestrzegania reguł postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.