Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Anna Michałowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... czerwca 2011 r. Nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Skarżący złożył - na urzędowym formularzu PPF - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podał, iż jest młodym rolnikiem, który samodzielnie podjął się gospodarowania na własnym gospodarstwie. Nie posiadał, ani nie posiada zasobów pieniężnych. Aby móc gospodarować zmuszony był zakupić sprzęt uprawowy i ciągnik zaciągając kredyty, których spłata wraz z odsetkami pochłania miesięczne dochody (kredyt inwestycyjny na zakup ciągnika – ... zł i kredyt w rachunku bieżącym – ... zł). To co pozostaje starcza tylko na skromny posiłek. Skarżący wskazał, iż nie posiada domu ani mieszkania, mieszka w pokoju użyczonym od rodziców. Posiada natomiast nieruchomość rolną o pow. ... ha, z której roczne dochody wynoszą około ... zł. Skarżący wskazał, iż koszt pozyskania kredytów wyniósł ... zł, odsetki wynoszą ... zł, natomiast rata kredytu przez 5 lat wynosi ... zł. Dochody skarżącego po potrąceniu wskazanych wydatków wynoszą rocznie ... zł, co daje ... zł miesięcznie. Z posiadanych przedmiotów wartościowych skarżący wskazał ciągnik (zakupiony na kredyt, wartość ... zł) oraz 2 agregaty (wartość ... zł, zakupione z premii dotyczącej zaskarżenia).

W dodatkowym oświadczeniu, złożonym na wezwanie, Skarżący wskazał, iż w 2010 r. uzyskał dopłaty do gruntów i upraw w łącznej wysokości ... zł, które przeznaczył na zakup środków do produkcji rolnej oraz na wkład własny zakupu ciągnika. Ponadto wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami, którzy prowadzą indywidualne gospodarstwo rolne, a ich dochody roczne wynoszą około ... zł. Skarżący nadesłał również wyciągi z posiadanych rachunków bankowych własnych oraz rodziców.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) – dalej ustawy p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa.

Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określa art. 245 §2 i art. 246 §1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 §2 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a, zostaje przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja prawa pomocy stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Na obecnym etapie postępowania na wysokość obciążeń finansowych, do poniesienia których wnioskujący byłby zobowiązany składa się wpis od skargi w wysokości 1500 zł (zgodnie z §1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnie wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika.

Analiza podanych przez skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż skarżący nie wykazał iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Po pierwsze zauważyć należy, iż skarżący prowadzi gospodarstwo rolne dużych rozmiarów, które jest dla skarżącego stabilnym źródłem dochodów. Dochody roczne z gospodarstwa – według danych statystycznych – wynoszą około ... zł. Ponadto skarżący uzyskuje dopłaty do gruntów i upraw, których wysokość w 2010 r. wyniosła ponad ... zł. We wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje wraz z rodzicami, którzy również prowadzą indywidualne gospodarstwo znacznych rozmiarów tj. ... ha, z którego dochody roczne wynoszą - według danych statystycznych – około zł. Tym samym łączny miesięczny dochód trzyosobowej rodziny wynosi ... zł.

Taka wysokość dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego, pomimo wskazanych nakładów związanych z produkcją rolną, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Nie można bowiem uznać, iż wnioskujący należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Skarżący nie wskazał w swoim oświadczeniu ile wynoszą miesięczne koszty utrzymania rodziny tj. wyżywienie, ubranie i leczenie, jak również ile wynoszą koszty utrzymania miejsca zamieszkania, nie wykazał zatem by wszystkie środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne) związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych.

Z nadesłanych rachunków bankowych rodziców wynika, iż korzystają oni z kredytu obrotowego w BGŻ i saldo na rachunku wyniosło na dzień 31 sierpnia 2011 r. minus ... zł, natomiast na drugim rachunku saldo wynosiło na ten sam dzień plus ... zł. Skarżący również korzysta z kredytu obrotowego w rachunku, którego stan na dzień 31 sierpnia 2011 r. wyniósł minus ... zł.

W tym miejscu wyjaśnić trzeba, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.

Podkreślić należy, że zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępstwa procesowego, o co wnosi w niniejszej sprawie skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów sądowych oraz wynajęcia zawodowego pełnomocnika. W niniejszej sprawie, brak jest podstaw by takie ustalenie mogło zostać w sposób uzasadniony przyjęte.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.