Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia WSA del. Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Protokolant asystent sędziego Ewa Czajkowska po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P Ś od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1005/16 w sprawie ze skargi P Ś na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W z dnia [..] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P Ś na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017r., sygn. akt V SA/Wa 1005/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] lutego 2016r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...], zaskarżając ten wyrok w całości.

Zaskarżanemu wyrokowi skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (t.j.: Dz. U. z 2015r. poz. 612), zwanej u.g.h., poprzez uznanie, że skarżący był podmiotem urządzającym gry, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. podczas gdy ustalony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do takiego stwierdzenia,

2. art. 141 § 4 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h., polegające na wadliwej ocenie stanu faktycznego i uznaniu skarżącego jako "urządzającego gry" na podstawie oddania lokalu (jego części) do władania innemu podmiotowi dla eksploatacji automatów za ustalony czynsz, podczas gdy z treści umowy najmu wynika, że skarżący nie czerpał zysku z urządzanych na spornym automacie gier, a jego obowiązki, w związku z zawartą umową, ograniczały się jedynie do udostępnienia części lokalu, w której umieszczono automat, co istotnie wpływa na brak możliwości zakwalifikowania skarżącego jako urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h., któremu brak jest podstaw do zastosowania wymierzenia kary pieniężnej w oparciu o treść przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h.,

3. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h., polegające na uznaniu skarżącego jako "urządzającego gry" na podstawie oddania lokalu (jego części) do władania innemu podmiotowi, podczas gdy brak jest możliwości zakwalifikowania skarżącego jako urządzającego gry w rozumieniu tych przepisów, a także brak podstaw do wymierzenia kary pieniężnej w oparciu o ich treść.

Wskazując na powyższe, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Celnej w Warszawie (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) kosztów postępowania za obie instancje w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. w brzmieniu nadanym na podstawie art. 1 pkt 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), a obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., "(...) uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej". W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016r., I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017r., I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017r., I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017r., I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017r., II GSK 1869/17).

Analizowany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał zatem fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd I instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia" (tak wyrok NSA z dnia 27 marca 2018r., I GSK 612/18, LEX nr 2486227). Nie przedstawia on więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (tak np. wyrok NSA z dnia 8 marca 2018r., II OSK 1232/16, LEX nr 2495656).

Zważywszy na powyższą regulację prawną - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015r. Wobec tego do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 p.p.s.a., a Sąd ten ograniczył jego treść do oceny prawnej zarzutów kasacyjnych.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wobec nie stwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w granicach zarzutów kasacyjnych, uznając, iż nie ma ona usprawiedliwionej podstawy prawnej.

Najdalej wywołującym skutki prawne jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. zarzut pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, co uzasadnia jego rozpoznanie w pierwszej kolejności.

Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać bowiem trzeba, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeśli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia należy rozumieć w ten sposób, że uzasadnienie musi pozwalać na skontrolowanie przez strony i sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów, tj. winna zostać w nim uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd, stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2006r., I FSK 372/05; T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2004, s. 302). Uzasadnienie wyroku stanowi bowiem odzwierciedlenie toku badania danej sprawy przez sąd administracyjny. Argumentacja uzasadnienia musi umożliwiać stronie zrozumienie racji, jakimi kierował się sąd I instancji badając legalność zaskarżonego działania/zaniechania organu, a w przypadku, gdy strona z wyrokiem się nie zgadza, uzasadnienie wyroku musi umożliwić jej merytoryczną polemikę z argumentacją sądu, a sądowi odwoławczemu kontrole instancyjną (por. np. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2012r., I OSK 1931/11, z dnia 27 lutego 2008r., II FSK 1771/06, z dnia 20 stycznia 2009r., I GSK 1185/07, z dnia 17 lipca 2009r., II FSK 592/08, z dnia 10 października 2007r., II GSK 204/07, z dnia 7 czerwca 2011r., II GSK 601/10). Z treści uzasadnienia powinno wynikać, iż sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze, konfrontując je z ustaleniami poczynionymi przez organy i z materiałem dowodowym sprawy (tak wyrok NSA z dnia 23 marca 2014r., II GSK 36/13, Lex nr 1488110). Sąd I instancji nie ma jednakże obowiązku badania wszelkich aspektów sprawy, w szczególności tych które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017r., II GSK 3669/17, LEX nr 2442924). Motywy wyroku muszą być przy tym jasne i przekonujące, stanowić konsekwentną i logiczną całość (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2006 r., II OSK 632/05, czy wyrok NSA z dnia 4 lutego 2015r., II GSK 2304/13). Uzasadnienie wyroku powinno więc stwarzać możliwość jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2014r., I OSK 2324/12, Lex nr 1475200; wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2011r., II OSK 1985/09; wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012r., II FSK 1067/11). Zarzut uchybienia temu wymogowi jest uzasadniony w sytuacji, gdy sąd I instancji nie wyjaśni w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., dlaczego nie stwierdził (lub stwierdził) w rozpatrywanej sprawie naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury w stopniu, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku – wbrew przekonaniu skarżącego kasacyjnie – pozwala Sądowi odwoławczemu na przeprowadzenie kontroli instancyjnej podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, a skarżącemu, czego dowodem jest sformułowany zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego umożliwiło podjęcie polemiki ze stanowiskiem zaskarżonego wyroku. Sąd I instancji zaprezentował motywy podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, stwierdzając, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala uznać skarżącego za podmiot "urządzający gry", urządzenia spełniają ustawową definicję automatów do gier, a przepis stanowiący podstawę wymierzenia kary pieniężnej nie jest przepisem technicznym, który podlegał notyfikacji Komisji UE. Podniósł nadto, ze skarżący urządzał gry bez stosownego zezwolenia czy koncesji w lokalu nie spełniającym kasyna gry. Z tego już względu zarzut wadliwego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej. Niezależnie od tego skarżący kasacyjnie formułując zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wykazał – pomimo wymogu ustawowego – wpływu naruszenia tego przepisu na wynik sprawy, w tym w kontekście niemożności sformułowania skargi kasacyjnej, a to z uwagi na brak wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej i/lub faktycznej zaskarżonego wyroku. Tymczasem nie każde naruszenie przepisu prawa procesowego, lecz jedynie takie które mogło rzutować na treść wyroku może skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej na tej podstawie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej do zarzutów naruszenia tego przepisu, jak i treść zarzutów kasacyjnych wskazują nadto, iż w istocie za pośrednictwem tego zarzutu skarżący kasacyjnie próbuje kwestionować dokonaną w zaskarżonym wyroku ocenę prawną i faktyczną sprawy. Sam skarżący kasacyjnie stwierdza, że w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji uznał go za "urządzającego gry" pomimo, że materiał dowodowy nie jest wystarczający, jak i że wadliwie ocenił stan faktyczny uznając, że czerpał on korzyści z urządzania gier na spornym automacie podczas gdy tylko udostępnił część powierzchni lokalu. To zaś wskazuje na wady konstrukcyjne skargi kasacyjnej w tym zakresie, co stanowi dodatkowy argument o niezasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zarzut kasacyjny naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., tj. zarzut pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, nie podważa prawidłowości zaskarżonego wyroku.

Rozpoznając ten zarzut – Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., wbrew wymogowi ustawowemu, nie został powiązany z przepisami p.p.s.a., jako przepisami normującymi działalność orzeczniczą sądów administracyjnych. Sądy administracyjne, z uwagi na to, że nie stosują przepisów prawa administracyjnego procesowego i materialnego, nie mogą tych ostatnich naruszyć. Można co najwyżej zarzucić tym sądom przyjęcie wadliwego wzorca kontroli działań/zaniechań administracji publicznej, a więc pośrednio naruszenie tych przepisów, lecz wymaga to powiązania z odpowiednimi przepisami p.p.s.a. Powyższe wskazuje na wadę konstrukcyjną skargi kasacyjnej w tym zakresie, która to jednak wadliwość nie wyklucza rozpoznania tych zarzutów, a to z tego względu, że w oparciu o całokształt uzasadnienia skargi kasacyjnej można przyjąć, że zarzut ten został skierowany przeciwko zaskarżonemu wyrokowi. Zauważyć niemniej trzeba, że skarżący kasacyjnie nie zakwestionował ustaleń faktycznych, przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę zaskarżonego wyroku. Ustalenia te wiążą zatem w procesie subsumpcji normy materialnoprawnej – art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. i stanowią punkt wyjścia do oceny prawidłowości zastosowania tego przepisu w okolicznościach faktycznych sprawy. Z ustaleń tych, opartych na umowie najmu lokalu oraz umowie najmu części jego powierzchni, zeznaniach świadka oraz instrukcji kasowania punktów w automatach, zaś wynika, że umowa najmu lokalu przez skarżącego została zawarta w celu prowadzenia salonu gier, umowa najmu (w istocie podnajmu) części powierzchni lokalu właścicielowi automatów została zawarta w celu zainstalowania bezobsługowych automatów do gier hazardowych, obsługa lokalu (pracownicy skarżącego) kasowała wypłaty z automatów, wyjmowała pieniądze z automatów, wypłacała wygrane z pieniędzy w szufladzie, zapisywała w notesie wygrane graczy, dysponowała dwoma kluczami do automatów – do kasowania punktów i otwierania automatów, posiadała kartkę z instrukcją kasowania punktów w automatach. Powyższe działania skarżącego wyczerpują – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – ustawową przesłankę "urządzającego gry", rozumianą w orzecznictwie szeroko jako wszelkiego rodzaju podejmowanie aktywnych działań i czynności dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, a obejmujących w praktyce szeroki zakres różnorodnych czynności, w szczególności zachowanie polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwieniu ich sprawnego funkcjonowania, wypłacaniu wygranych, obsłudze urządzeń czy zatrudnianiu odpowiednio przeszkolonego personelu. Przyjmuje się przy tym, że czynności związane z procesem udostępniania automatów, w tym z ich obsługą oraz stworzeniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzenia oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych, mogą być wykonywane w ramach podziału zadań i funkcji pomiędzy współpracujące podmioty. Dla uznania danego podmiotu za "urządzającego gry" hazardowe wystarczające jest jednakże przypisanie temu podmiotowi nawet niewielkiego wycinka z opisanej aktywności, zakres pojęcia "urządzanie gier" nie jest bowiem tożsamy z szerszym pojęciem "prowadzenie działalności" gospodarczej. W świetle tej definicji zawarta przez skarżącego umowa najmu części powierzchni nie jest – pomimo jej lakoniczności - typową umową najmu, nie ogranicza się bowiem do najmu powierzchni, lecz wiąże się z nią dodatkowo osiąganie korzyści z faktu zainstalowania automatów w postaci przychodu z tytułu urządzania gier na automatach do gier hazardowych. Okoliczności wykonania tej umowy dowodzą w sposób oczywisty, że zakres obowiązków skarżącego jako udostępniającego powierzchnię właścicielowi automatów wykracza poza obowiązki podmiotu tylko wynajmującego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu, orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r. poz. 1804 ze zm.).