Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Artur Mudrecki, , , po rozpoznaniu w dniu 6 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 406/14, oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 28 lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 406/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek M.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący obecnie uzyskuje dochody z tytułu emerytury i że otrzymuje środki pieniężne z tytułu sprzedaży udziałów w spółce. Z załączonego przez wnioskodawcę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne w wysokości około 14.200 zł, tj. 13.000 zł z tytułu sprzedaży udziałów w spółce oraz ok. 1.200,- zł z tytułu emerytury. Sąd stwierdził, że skoro skarżący na miesięczne utrzymanie i na alimenty przeznacza ok. 7.000,- zł, to pozostaje mu kwota 7.000,- zł, przy czym wnioskodawca w złożonych oświadczeniach nie wyjaśnił na co przeznacza tę kwotę. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący podniósł jednak, że łączne miesięczne koszty jego utrzymania wraz z alimentami wahają się od 9.800 zł do 13.700 zł. Według Sądu twierdzenia wnioskodawcy w tym zakresie nie były wiarygodne, ponieważ nie przedstawił on stosownej dokumentacji świadczącej o fakcie tak znacznych miesięcznych kosztów utrzymania.

Sąd wskazał, że skarżący mieszka w domu na zasadzie umowy dożywocia i jak podnosi we wniosku ponosi koszty utrzymania domu. Co innego wynika jednak z aktu notarialnego sporządzonego w dniu 10 października 2013 r., w którym syn wnioskodawcy zobowiązał się do utrzymania domowników, w tym dostarczenia im wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału. Ponadto wnioskodawca nie przedłożył żadnych rachunków, które mogłyby świadczyć o wysokości ponoszonych przez niego zobowiązań, a przede wszystkim o tym, że ponosi on osobiście koszty utrzymania domu.

Sąd zauważył również, że przychody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej w 2012 r. wyniosły 29.945.677,76 zł, co po odjęciu kosztów uzyskania przychodów przyniosło wnioskodawcy dochód w wysokości 403.774,71 zł. Wnioskodawca w 2012 r. uzyskał także dochód z tytułu emerytury w wysokości 24.253,04 zł oraz z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości 82.665,- zł. W 2013 r. przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 29.373,19 zł, co po odjęciu kosztów uzyskania przychodów przyniosło wnioskodawcy dochód w wysokości 6.850,35 zł. Z tytułu emerytury skarżący uzyskał dochód w wysokości 25.208,24 zł, a z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości 13.774,50 zł. Przedmiotowe kwoty pieniędzy w sposób oczywisty przeczą twierdzeniom skarżącego, że nie jest on w stanie przygotować się na opłatę od skargi w przedmiotowej sprawie.

Zatem w ocenie Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 67.215 zł (wpis sądowy).

3. W zażaleniu na powyższe postanowienie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącego, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o: uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi; wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 196 u.p.p.s.a. do czasu rozstrzygnięcia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący nie mógł poczynić oszczędności na pokrycie kosztów sądowych od wszystkich skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący dokonał darowizny na rzecz synów: domu oraz większości udziałów w Spółce, co w konsekwencji doprowadziło do utraty źródła dochodów. Z synem, któremu przekazał udziały w spółce popadł w konflikt w konsekwencji czego doszło do ugody na podstawie które sprzedał synowi udziały w spółce za kwotę 1.412.500 zł. Jednakże płatność w ramach tej umowy następuje w miesięcznych ratach 13.000 zł.

Według żalącego Sąd pierwszej instancji wskazując, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy, nie wziął pod uwagę, iż skarżący nie ma możliwości uzyskania takiej pomocy. Nie ma również znaczenia to, że obdarowany zobowiązał się do utrzymania, a to, że skarżący pokrywa koszty utrzymania.

Do zażalenia załączono kserokopie: wyciągów z rachunków bankowych za okres od 5 maja 2014 r. do 22 sierpnia 2014 r.; pism KMP [...]; rachunków za lekarstwa, wode, energie, odpady komunalne, telefon.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Z załączonego przez skarżącego wyciągu bankowego wynika, że na rachunek ten wpływają środki pieniężne w wysokości ok. 14.200 miesięcznie, tj. 13.000 zł z tytułu sprzedaży udziałów w spółce oraz ok.1.200 z tytułu emerytury. Skarżący na mocy ugody sprzedał synowi udziały w spółce za kwotę 1.412.500 zł. Płatność w ramach tej umowy następuje w miesięcznych ratach 13.000 zł. Mając na uwadze wpływy skarżącego oraz wydatki (według oświadczenia od 9.800 do 13.700 zł) nie można uznać, że jest on osobą ubogą. Osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1179/13, dostępne w bazie internetowej CBOIS). Za osoby ubogie uznaje się przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 344/14, dostępne w bazie internetowej CBOIS).

Nie można również uznać, że skarżący jest osobą, dla której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Należy zauważyć, że skarżący wraz z małżonką przekazali na rzecz syna udziały w prawie własności nieruchomości o łącznej wartości 1.500.000 zł oraz udziały w spółce (2916 z 5741 posiadanych udziałów o wartości 1.458.000 zł) na rzecz drugiego syna. W świetle umowy dożywocia syn skarżącego zobowiązał się do jego dożywotniego utrzymania. Skarżący zatem, powołując się na swoją trudną sytuacje majątkową, powinien skorzystać z pomocy od syna. Stanowiska takiego nie zmienia powoływana w zażaleniu okoliczność braku możliwości uzyskania takiej pomocy, Twierdzenie żalącego nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem. Z akt sprawy nie wynika zaś, że umowa dożywocia została rozwiązana, ani też aby skarżący dochodził na drodze sądowej świadczeń wymagalnych.

W tej sytuacji podzielić należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący z uzyskiwanych wpływów na rachunek bankowy z tytułu emerytury i z tytułu sprzedaży udziałów miał możliwość poczynienia oszczędności na uiszczenie choć w części wpisu od skargi. Ponadto, skarżący może zwrócić się do synów, którym darował majątek, o pomoc w poniesieniu ciężaru związanego z prowadzeniem postępowań sądowych w jego indywidualnych sprawach. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też, nie znajdowała uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 u.p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.