Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.), Asesor WSA Anna Juszczyk- Wiśniewska, Protokolant Krzysztof Rogalski, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi ADBP Spółka z o.o. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia wykonywania służby BHP w zakładzie na podstawie umowy o pracę I. uchyla zaskarżoną decyzję i pkt 1 poprzedzającego nakazu Inspektora Pracy z dnia [...]r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2004r. Nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001r. Nr 124 poz. 1362 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję Inspektora Pracy z dnia [...] sierpnia 2004r. Nr [...] w przedmiocie zapewnienia wykonywania służby bhp w zakładzie ADBP spółka z o.o. w sposób zgodny z przepisami prawa to jest zatrudnienia pracownika służby bhp na podstawie umowy o pracę.

Zaskarżona decyzja zapadła przy następujących ustaleniach:

W trakcie kontroli Inspektora Pracy w zakładzie ADBP spółka z o.o. w dniu [...] sierpnia 2004r. ustalono, że spółka zatrudnia na podstawie umów o pracę 225 pracowników.

Zadania służby bhp w tej spółce powierzono na podstawie umowy cywilnoprawnej – zlecenia – specjaliście do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy B.G..

W związku z tym Inspektor uznał, że B.G. nie jest pracownikiem spółki i skierował do pracodawcy nakaz, w którym zawarł punkt 1 o treści – zapewnić wykonywanie służby bhp w zakładzie w sposób zgodny z przepisami prawa pracy – zatrudnienie pracownika służby bhp na podstawie umowy o pracę z terminem wykonania [...] września 2004r.

Jako podstawę prawna nakazu w tym zakresie przywołano przepisy:

- art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001r.

Nr 124 poz. 1362 z późn.zm.),

- art. 237 ze znaczkiem 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r.

Nr 21 poz. 94 ze zm. 2004r. nr 120 poz. 1252),

- § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109 poz. 704).

W odwołaniu od tej decyzji spółka podniosła, że żadne przepisy ustawy nie zawierają jednoznacznego określenia formy zatrudnienia osoby, która wykonuje zadania służby bhp.

W ocenie odwołującej się spółki również rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997r. mimo, że używa zwrotu "zatrudnia w tej komórce pracownika służby bhp", nie wyklucza zlecenia jako formy zatrudnienia.

Okręgowy Inspektor Pracy w dniu [...] września 2004r. decyzją Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i w uzasadnieniu wywiódł, iż obowiązek zatrudnienia pracownika służby bhp na podstawie umowy o pracę wynika z art. 237

11 w związku z art. 2 ustawy z dnia 26.VI.1974r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zm. z 2004r. Nr 120, poz. 1252), który ściśle określa, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Z definicji stosunku pracy (art. 22 § 1, §1

1 i § 1

2 Kodeksu pracy wynika, iż nie ma możliwości zatrudnienia pracownika w ramach stosunku pracy na podstawie umowy zlecenia.

Kodeks cywilny natomiast określa, że osoba wykonująca zlecenie nie jest pracownikiem lecz przyjmującym zlecenie.

Skargę do Sądu wniosła spółka z o.o. ADBP i zaskarżyła decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w całości.

Decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 237

11 § 1 Kodeksu pracy polegającego na błędnej wykładni poprzez przyjęcie, iż osoba wykonująca w zakładzie pracy zadania z zakresu służby bhp winna być zatrudniona na podstawie umowy o pracę, podczas gdy obowiązujące przepisy nie wykluczają powierzenia zadań służby bhp osobie spoza zakładu pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej zlecenia i wniosła o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem.

W uzasadnieniu skargi wywodzi, iż art. 237

11 § 1 kp stanowi, że pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników obowiązany jest utworzyć służbę bezpieczeństwa i higieny pracy, a rozporządzenie z 2 września 1997r. precyzuje, że służbę bhp stanowią wyodrębniono komórki organizacyjne jedno - lub wieloosobowe.

Przepis art. 237

11 wyraźnie określa, że pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy i w żaden sposób nie wymaga, aby osoba wykonująca zadania bhp była zatrudniona na podstawie umowy o pracę.

W ocenie skarżącej spółki interpretacja rozszerzająca jaką zastosowała Inspekcja Pracy jest niedopuszczalna, a wykładania celowościowa wskazuje, że służba bhp w zakładzie pracy ma służyć zwiększeniu bezpieczeństwa ludzi i poprawy ich warunków pracy. Osiągnięcie tego celu nie jest determinowane obowiązkiem zawarcie umowy o pracę, a wręcz przeciwnie zasadne jest, aby służby bhp były niezależne od pracodawcy i nie pozostawały z nim w stosunku podległości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi podał, że zgodnie z wcześniej cytowanymi przepisami, a głównie art. 237

11 kp możliwość powierzenia wykonywania służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy uzależniona jest od:

- ilości pracowników zatrudnianych przez pracodawcę (do 100 pracowników) i

- braku kompetentnych pracowników, którzy mogliby wykonywać zadania służby bhp

w zakładzie zatrudniającym do 100 pracowników.

Oba te warunki dotyczą powierzenia wykonywania zadania służby bhp spoza zakładu pracodawcy zatrudniającego do 100 pracowników.

Takich możliwości nie posiadają pracodawcy zatrudniający powyżej 100 pracowników, gdyż na nich spoczywa inny obowiązek, a mianowicie utworzenia służby bhp.

Służba bhp zgodnie z rozporządzeniem z 2.IX.1997r. stanowi wyodrębnioną komórkę organizacyjną jedno - lub wieloosobową. Liczbę pracowników służby bhp ustala pracodawca biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie pracy zagrożenia zawodowe i uciążliwości pracy.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 2.IX.1997r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109, poz. 704) wyraźnie ustala status prawny osób wykonujących zadania służby bhp z zakładach zatrudniających powyżej 100 osób.

Są to pracownicy, czyli zgodnie z art. 2 kp osoby zatrudnione w ramach stosunku pracy.

Powierzenie zatem wykonywania zadań służby bhp specjalistom spoza zakładu pracy możliwe jest w sytuacji, gdy pracodawca nie ma obowiązku utworzenia służby bhp, dotyczy więc pracodawców zatrudniających do 100 pracowników.

Strona skarżąca jest pracodawcą zatrudniającą 225 pracowników i ciąży na niej obowiązek utworzenia służby bhp.

W ocenie organu art. 237

11 kp jest efektem wprowadzenia do polskiego prawa art. 7 ust. 3 dyrektywy 89/391 EWG dotyczącej środków wprowadzanych w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy.

W wyroku Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu z dnia 22 maja 2003r. w sprawie C-441/01 z powództwa Komisji Europejskiej przeciwko Królestwu Niderlandów w sprawie wadliwego wdrożenia do prawa krajowego postanowień art. 7 ust. 3 dyrektywy 89/391/EWG Trybunał orzekł, że:

1. należy zauważyć, że art. 7 ust. 1 oraz ust. 3 dyrektywy jasno określa porządek pierwszeństwa w odniesieniu do organizacji działań związanych z ochroną

i zapobieganiem zagrożeniom zawodowym w przedsiębiorstwie. Jedynie w przypadku braku kompetentnego personelu w przedsiębiorstwie pracodawca musi podjąć współpracę z kompetentnymi podmiotami zewnętrznymi świadczącymi usługi,

2. celem dyrektywy jest promowanie zrównoważonego udziału pracowników

i pracodawców w działaniach związany z ochroną i zapobieganiem zagrożeniom w miejscu pracy. Najlepszym zatem sposobem zapewnienia skuteczności dyrektywy jest przyznanie pierwszeństwa wewnętrznej organizacji takich działań.

Ustawodawca polski bardziej rygorystycznie niż dyrektywa określił obowiązki pracodawców zatrudniających powyżej 100 pracowników.

Nie pozostawił możliwości powierzenia służby bhp w przypadku braku kompetentnych pracowników – specjalistom spoza zakładu lecz nakazał utworzenie służby bhp jako komórki organizacyjnej zakładu i zatrudnienie w tej komórce pracowników służby bhp spełniających wymagania kwalifikacyjne.

W związku z powyższym w ocenie organu argumentacja i opinie strony skarżącej dotyczące wykładni przepisu art. 237

11 kp zawarte w odwołaniu i skardze nie stanowią podstawy do uwzględnienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przepis art. 237

11 Kodeksu pracy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji 10 sierpnia 2004r. przez organ I instancji został wprowadzony ustawą z 14 listopada 2003r. o zmianie ustawy kodeks pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 213 poz. 2081) z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2004r. Przepis ten określa, iż pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę bezpieczeństwa

i higieny pracy. Ustawodawca nie określił organizacji tej służby w zakładzie pracy zatrudniającym powyżej 100 pracowników.

W § 2 art. 237

11 Kodeksu pracy umożliwił w przypadku braku kompetentnych pracowników, możliwość powierzenia wykonywania zadań tej służby specjalistom spoza zakładu o ile spełniają wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby bhp oraz mają ukończone szkolenie w dziedzinie bhp dla pracowników tej służby.

Z brzmienia tego przepisu wynika jednoznacznie, iż taka możliwość obejmuje zarówno zakłady zatrudniające do 100 pracowników jak i ponad 100.

W ocenie Sądu nie można dokonywać wykładni tego przepisu wyrywkowo w oderwaniu od całego tekstu Kodeksu pracy, bowiem gdyby ustawodawca chciał zawęzić możliwość korzystania z zapisu art. 237

11 kp, to uczyniłby to w sposób jednoznaczny i jasny tak jak to uczynił np. w art. 151

5 § 4 kp, wskazując, że przepisy § 2 zdanie drugie oraz § 3 nie stosuje się do pracowników. Podobnie uczynił to np. w art. 23

1 § 5, art. 113 § 2,

art. 163 § 1

1, art. 180

1 § 2 Kodeksu pracy.

A skoro tak, to podstawą powierzenia wykonywania zadań służby bhp specjaliście spoza zakładu pracy może być umowa cywilnoprawna.

Zauważyć także należy, iż rozporządzenie wykonawcze, wydane na podstawie § 5 art. 237

11 kp w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 109 poz. 704), wydane zostało w dniu 2 września 1997r. i dotyczyło stanu prawnego wynikającego z delegacji ustawowej odbiegającego w swej treści od obowiązującego od dnia 1 stycznia 2004r. art. 237

11 kp.

Ustawodawca pozostawił niezmienione upoważnienie ustawowe dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia, mimo że istotnie zmienił przepisy, w celu wykonania których ma być wydane rozporządzenie Rady Ministrów.

W ocenie Sądu wskutek zmiany treści art. 237

11 kp § 1-4 kp przepisy tego rozporządzenia dotyczące organizacji i liczebności służby bezpieczeństwa i higieny pracy utraciły moc obowiązującą jako sprzeczne z nowymi przepisami ustawowymi.

Zachowały natomiast moc obowiązującą te przepisy rozporządzenia, które określają kwalifikacje wymagane do wykonywania zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy oraz zadania i uprawnienia tej służby.

Stąd też Sąd nie podzielił stanowiska organu co do zakresu obowiązywania przedmiotowego rozporządzenia po zmianie przepisu art. 237

11 Kodeksu pracy.

Należy także wobec niespójności prawa podzielić stanowisko skarżącego co do posługiwania się w niniejszej sprawie wykładnią celowościową.

Wydaje się, iż w gospodarce wolnorynkowej, eliminującej wszelkie ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, które nie są sprzeczne z prawem ogólnie obowiązującym, wymaganie od pracodawcy zawierania konkretnych rodzajowo umów wobec wywiązywania się z zadań w zakresie bhp stanowi nadmierne i niczym nieuzasadnione obciążenie.

Z uzasadnienia decyzji zarówno organu I jak i II instancji nie wynika jakoby w zakładzie skarżącej spółki zadania w zakresie bhp wykonywane były nieprawidłowo bądź przez osobę nie mającą wymaganych prawem kwalifikacji.

Dlatego też w ocenie Sądu zastosowana zawężająca interpretacja przepisu art. 237

11 kp przez organy w niniejszej sprawie jest błędna i na zasadzie art. 145 § 1 ust.1 lit. a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

O kosztach wobec braku wniosku Sąd nie orzekł (art. 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270

ze zm.).