Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2021 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nienależnie pobranej części świadczenia rodzicielskiego oraz jej zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, decyzją z dnia "[...]" Burmistrz A (organ I instancji) przyznał B. B. (strona, skarżąca) świadczenie rodzicielskie na F. B. w kwocie 1.000,00 zł na okres od 15 maja 2018 r. do 14 maja 2019 r., ze wskazaniem, że świadczenie za miesiąc maj 2018 r. przysługuje w kwocie 548,40 zł, natomiast za maj 2019 r. w kwocie 451,70 zł.

W związku ze złożonym przez stronę wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2020/2021 nastąpiła weryfikacja dochodu rodziny wnioskodawczyni i w toku postępowania ustalono, że B. B. w okresie od dnia 16 lipca 2018 r. miała przyznane prawo do zasiłku dla osób bezrobotnych.

Pismem z dnia 4 listopada 2020 r. strona została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu części nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego przyznanego na F. B. za okres od 1 lipca 2018 r. do 31 stycznia 2019 r., na podstawie decyzji z dnia "[...]".

W wyniku tego postępowania, decyzją z dnia "[...]" organ I instancji ustalił, że część świadczenia rodzicielskiego przyznanego decyzją z dnia "[...]" wypłaconego B. B. w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. stało się nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego w łącznej kwocie 3.502,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca. Wyjaśniła, że nie miała świadomości, że pobrany przez nią zasiłek dla bezrobotnych w okresie od lipca 2018 r. do stycznia 2019 r. spowoduje uznanie pobranego świadczenia rodzicielskiego za nienależnie pobrane. Podniosła, że niczego nie zatajała, ale nie została poinformowana przez żadnego z pracowników MOPS, że świadczenie rodzicielskie może jej nie przysługiwać. Wskazała, że w dniu 1 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o świadczenia rodzinne i "[...]" uzyskała decyzję przyznającą zasiłek rodzinny na dzieci, a mimo, to nawet od dnia 1 kwietnia 2020 r. nikt jej nie poinformował, że występują jakieś nieprawidłowości. Strona wskazała, że otrzymywane do tej pory świadczenia realnie pomagały rodzinie w utrzymaniu, a obowiązek zwrotu kwoty 3.502,40 zł poprzez jej potrącenie ze świadczeń aktualnie otrzymywanych, znacznie pogorszy sytuację życiową. Skarżąca zawnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie powstałej zaległości, jak i odsetek za opóźnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w całości w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że w wyniku ubiegania się przez stronę o świadczenia rodzinne w okresie zasiłkowym 2020/2021, wobec złożenia przez stronę wniosku w dniu 28 września 2020 r. wraz z dokumentami, w tym decyzją z dnia "[...]" wydaną przez Starostę o uznaniu B. B. od dnia 16 lipca 2018 r. za osobę bezrobotną wraz z przyznaniem prawa do zasiłku dla bezrobotnych, organ pierwszej instancji uzyskał wiedzę, że w okresie pobierania świadczenia rodzicielskiego przyznanego decyzją z dnia "[...]", skarżącej zostało przyznane prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Niewątpliwie zatem strona zarejestrowała się Powiatowym Urzędzie Pracy od 16 lipca 2018 r. i z tą datą nabyła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, przyznane jej do dnia 11 stycznia 2019 r.

W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że strona nie powiadamiając organu o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych, swoim zachowaniem wypełniła przesłanki do uznania wypłaconych jej przez ośrodek pomocy społecznej świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy strona została prawidłowo pouczona o sytuacjach, które rzutują na prawo do pobierania świadczenia rodzicielskiego, zarówno na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym składając szczegółowe oświadczenie o sytuacji życiowej, jak również w pouczeniu od decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie. Strona została szczegółowo pouczona o obowiązku złożenia informacji o każdej zmianie sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczeń, w tym odnoszącej się do osiągnięcia dochodu. Zdarzenie w postaci uzyskania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 16 lipca 2018 r., stanowiło o zmianie sytuacji strony rzutującej na prawo do świadczenia rodzicielskiego.

Skargę na decyzję Kolegium z "[...]" wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę prawa materialnego, tj. art. 17c ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową jego interpretację i żądanie zwrotu świadczenia rodzicielskiego w wysokości 3.502,40 zł, z powodu uzyskania zasiłku dla bezrobotnych po urodzeniu dziecka.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że w dniu 15.05.2018r, tj. w dniu urodzenia dziecka nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych. Z brzmienia wspomnianego przepisu w sposób jednoznaczny wynika, że ograniczenie wysokości świadczenia rodzicielskiego o kwotę pobieranego zasiłku dla bezrobotnych ma miejsce tylko wtedy gdy dziecko urodzi się w trakcie otrzymywania tego drugiego.

Dopiero zaś 16 lipca 2018 roku skarżąca zgłosiła się do Urzędu Pracy celem rejestracji, a więc 2 miesiące później niż data, którą jest data urodzenia jej dziecka, tj. 15.05.2018 r. Ten wydłużony okres oczekiwania na rejestrację w Urzędzie Pracy spowodowany był odmową Urzędu wcześniejszej rejestracji z uwagi na okres popołogowy, w którym się znajdowała. Tego faktu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w ogóle nie uwzględniło przy wydawaniu swojej decyzji, zarzucając stronie jedynie świadomość i celowość, gdy tymczasem jedynym jej celem było uzyskanie ważnego ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ nie pobierała zasiłku macierzyńskiego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności

z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U z 2021 r., poz. 137).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy

co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony przez organ (w odpowiedzi na skargę) a strona skarżąca mu nie oponowała.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]", który ustalił, że część świadczenia rodzicielskiego przyznanego decyzją z dnia "[...]" wypłaconego B. B. w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 stycznia 2019 r. stało się nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym oraz zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego w łącznej kwocie 3.502,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 17c ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zgodnie z którym w razie urodzenia dziecka przez kobietę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych w okresie, o którym mowa w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1482, 1622 i 1818), lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu, lub w okresie przedłużenia zasiłku dla bezrobotnych na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, świadczenie rodzicielskie przysługuje jednemu z rodziców w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą pobieranego przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Organy ustaliły w sprawie, że w okresie pobierania świadczenia rodzicielskiego przyznanego decyzją z dnia "[...]", skarżącej zostało przyznane prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Niewątpliwie strona zarejestrowała się Powiatowym Urzędzie Pracy od 16 lipca 2018 r. i z tą datą nabyła prawo do zasiłku dla bezrobotnych, przyznane jej do dnia 11 stycznia 2019 r. W ocenie organów skarżąca nie powiadamiając organu o pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych, swoim zachowaniem wypełniła przesłanki do uznania wypłaconych jej przez ośrodek pomocy społecznej świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Jednakże z treści art. 17c ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny wynika, że ograniczenie wysokości świadczenia rodzicielskiego o kwotę pobieranego zasiłku dla bezrobotnych ma miejsce tylko w takim przypadku jeżeli dziecko urodzi się w czasie pobierania przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych. Przepis ten w żadnym stopniu nie odnosi się do sytuacji, w której kobiecie otrzymującej świadczenie rodzicielskie, w czasie pobierania tego świadczenia przyznany zostaje zasiłek dla bezrobotnych.

Faktyczna sytuacja skarżącej jest odwrotna od unormowania określonego w art. 17c ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż urodziła ona dziecko przed przyznaniem jej zasiłku dla bezrobotnych. Dlatego podkreślić należy, że treść tego przepisu nie mogła być podstawą do pomniejszenia wysokości świadczenia rodzicielskiego przyznanego skarżącej.

W rozpoznawanej sprawie nie mamy też do czynienia z sytuacją, aby przyznanie zasiłku dla bezrobotnych w czasie pobierania świadczenia rodzicielskiego skutkowało uznaniem, iż świadczenie to nie przysługuje. Okoliczności, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje wymienione zostały w art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyszczególnienie to ma charakter zamknięty.

Powodem uzasadniającym obniżenie świadczenia rodzicielskiego o wysokość przyznanego skarżącej (później) zasiłku dla bezrobotnych nie może być to, że kobiety, które urodzą dziecko w czasie pobierania zasiłku dla bezrobotnych otrzymują pomniejszone świadczenie rodzicielskie, a sytuacja obu tych grup osób jest do siebie bardzo zbliżona.

Po pierwsze nie jest to sytuacja identyczna, a po drugie nie można bez podstawy prawnej ograniczać praw jednej grupy osób (w tym przypadku skarżącej), tylko dlatego, że kobiety które urodziły dziecko w czasie pobierania zasiłku dla bezrobotnych mają pomniejszone świadczenie rodzicielskie o kwotę przyznanego zasiłku.

Ponadto wskazać należy, że stosownie do treści art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Dla uznania zatem świadczenia za nienależnie pobrane niezbędne jest zaistnienie jednocześnie dwóch elementów: elementu obiektywnego, polegającego na faktycznym zaistnieniu okoliczności wyłączających uprawnienie do danego świadczenia oraz elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości osoby korzystającej z danej formy pomocy publicznej. Obowiązek zwrotu obciąża bowiem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA z 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 981/10, z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, z 25 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2949/12, z 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12, z 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 1073/10, dostępne w Internecie). Ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza przy tym formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, nie wystarcza powołanie się na przepis prawa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1529/12, z 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 981/10, z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09, dostępne w Internecie).

W ocenie Sądu wskazać należy, że wbrew twierdzeniom organów, skarżąca nie została pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego o sytuacji, że gdy uzyska zasiłek dla bezrobotnych to będzie jej pomniejszone świadczenie rodzicielskie o kwotę pobranego zasiłku. W części II pkt 1. pouczenia zawartego we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego znalazło się jedynie pouczenie powtarzające treść art. 17c ust. 6 ustawy. Nie było też pouczenia o obowiązku poinformowania organu w przypadku uzyskania przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych. W pouczeniu znajdowało się jedynie pytanie czy matka dziecka na które składasz wniosek urodziła dziecko w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub w ciągu miesiąca od jego zakończenia, lub w okresie przedłużenia pobierania zasiłku dla bezrobotnych (...). W pouczeniu tym brak było też wskazania w sposób jednoznaczny o konieczności poinformowania organu o zmianie sytuacji dochodowej rodziny. W pouczeniu znalazło się bowiem wyartykułowanie zmian zawartych w części II pkt 1 wniosku, gdzie nie ujęto dochodu rodziny. Z kolei w pouczeniu decyzji o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego jest jedynie mowa o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu m.in. o uzyskaniu dochodu. Niemniej jednak to pouczenie nie pokrywa się z pouczeniem zawartym we wniosku. Ponadto samo uzyskanie dochodu nie jest przesłanką od którego ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Z pouczenia tego nie można wywodzić wykładni rozszerzającej na niekorzyść skarżącej.

Organ jest związany zaprezentowaną oceną prawną i weźmie pod uwagę wskazane zalecenia w toku ponownego rozpoznania sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.