Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur Asesor WSA Wanda Zielińska-Baran Asesor WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant Dominik Niewirowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2004r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu instancji; 2. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz: K. S. kwotę 200 zł (dwieście zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r..orzeczono o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego o pow. 15,46 ha położonego w obrębie wsi S. i wsi G., stanowiącego własność J. i F. małż. G. W skład tego goapodarstwa wchodziły także grunty leśne o pow. 3,55 ha.

Podstawę przejęcia gospodarstwa stanowił art. 9 ust. 2 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118).

Wnioskiem z dnia 4 marca 2003r. K. S. (córka J. i F. G.) zwróciła się do Wójta Gminy P. o uchylenie w trybie art.. 155 kpa ww. decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. w części dotyczącej przejętych przez Państwo działek leśnych położonych we wsi S. oznaczonych nr [...].

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...] działając na podstawie art. 155 kpa odmówił uchylenia decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego, w części dotyczącej działek leśnych położonych we wsi S. oznaczonych nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że po uprawomocnieniu się decyzji o przejęciu gospodarstwa, ww. działki leśne zostały przekazane na rzecz Lasów Państwowych -Nadleśnictwa G. i brak jest podstaw do uchylenia decyzji objętej wnioskiem.

Podano ponadto, że wnioskodawczyni nie była stroną postępoania o przejęciu goapodarstwa, lecz jest jedynie spadkobierczynią stron postępowania tj. J. i F. G.

Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji organu I instancji K. S. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., które decyzją z dnia [...] grudnia 2003r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...] i umorzyło postępowanie przed organem I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium Odwoławcze podało, że Wójt Gminy P. nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku K. S. o uchylenie w trybie art.. 155 kpa ww. decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. w części dotyczącej przejętych przez Państwo działek leśnych położonych we wsi S. oznaczonych nr [...].

Kolegium podało, że obecnie zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) na wniosek właściciela gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty z ubezpieczenia albo którego małżonek ma ustalone takie prawo, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 28 ust. 7 pkt 1, wskazaną we wniosku nieruchomość przejmuje się na własność Skarbu Państwa za odpłatnością.

Wskazano, że przejęcie nieruchomości i ustalenie odpłatności następuje w drodze decyzji Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Z takiego brzmienia przepisu Kolegium wywiodło niewłaściwość Wójta Gminy P. do rozpoznania wniosku o uchylenie w trybie art.. 155 kpa ww. decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. skargę do Sądu Administracyjnego wniosła K. S., która podniosła, że decyzja została wydana niezgodnie z prawem i bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej.

Skarżąca podała, że gospodarstwo zostało odebrane rodzicom bezprawnie a ona zmuszona była odkupić od Skarbu Państwa część tego gospodarstwa bo pozostała bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w S. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko sformułowane w zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesiono. W ocenie Sądu przede wszystkim stwierdzić należy, że stanowisko Kolegium Odwoławczego odnośnie niewłaściwości Wójta Gminy P. do rozpoznania wniosku o uchylenie w trybie art.. 155 kpa ww. decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. nie jset zgodne z prawem.

Zgodnie z art. 155 kpa, który zawiera odniesienie do art. 154 § 2 kpa, do załatwiania spraw dotyczących zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej upoważnione są właściwe organy.

Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji jak też do uchylenia bądź zmiany decyzji ostatecznej ocenia się wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji.

W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero później na podstawie art. 17 Kpa określa się organ wyższego stopnia (por. B.Adamiak, J. Borkowski Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 732).

Art. 31 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywanie gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne stanowił, iż o przejęciu na własność Państwa w trybie tej ustawy orzekał naczelnik gminy. Podstawę materialną zaś stanowił art. 9 ust. 2 zmieniony przez art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, który został uchylony dopiero z dniem 1 lipca 1982 r. na mocy ustawy z dn. 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79). W pozostałym zakresie (za wyjątkiem art. 41) ustawa ta z dniem 1 stycznia 1978r. utraciła moc, w tym również art. 31 ust. 1 statuujący właściwość organu do orzekania w przedmiocie przejęcia gospodarstwa. Jednocześnie jednak art. 77 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 1977r. nakazywał przy przejmowaniu gospodarstwa w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z dn. 29 maja 1974r., odpowiednie stosowanie przepisów przywołanego aktu normatywnego z dnia 27 października 1977r. dotyczących przekazywania gospodarstw rolnych Państwu. Taka regulacja oznaczała możność orzekania po dniu 1 stycznia 1978 r.

o przejęciu gospodarstwa rolnego z urzędu na podstawie jeszcze obowiązującego przepisu materialnego tj. art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, ale z zastosowaniem odpowiednio procedury przewidzianej dla instytucji dobrowolnego przekazania takiego gospodarstwa Państwu. Organem zaś właściwym do wydawania decyzji w takiej sytuacji byl stosownie do art. 52 ust. 2 ustawy z dn. 27 października 1977r. naczelnik gminy.

Taki stan prawny trwał do 30 czerwca 1982 r., kiedy to art. 9 ust. 2 ustawy z dn. 29.05.1974 r. został uchylony w związku z wejściem w życie ustawy z dn. 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 11, poz. 79).

Natomiast ustawa z 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, stanowiąca przepisy proceduralne dla orzekania w oparciu o art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974r. została uchylona z dniem 1 stycznia 1983 r. ustawą z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 268 ze zm.), przy czym od 1 lipca 1982 r., czyli jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. nie było możliwe przymusowe przejęcie gospodarstwa, lecz jedynie na wniosek zainteresowanego.

Instytucja natomiast zmierzająca do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa z urzędu, z powodu zaniedbania w wykorzystywaniu rolniczo gruntów, a zatem odpowiadająca celowi art. 9 ust. 2 ustawy z dn. 29 maja 1974 r., została zawarta w art. 39 ust. 6 i art. 44 ust. 1 cytowanej ustawy z dn. 26 marca 1982r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Początkowo ustawa ta przyznawała kompetencje w zakresie przymusowego wykupu gruntów (art. 45 ust. 1) naczelnikowi gminy, zaś od dnia 20 lipca 1988 r. organem właściwym stał się organ administracji państwowej o właściwości ogólnej stopnia podstawowego. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja. 1990 r. -Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32, poz. 291 ze zm.) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencje przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej.

Zgodnie z art. 3 pkt 14 j) ustawy z dn. 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), sprawy z zakresu art. 45 ust. 1 ustawy z dn. 26.03.1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych przeszły do właściwości organów gminy, jako zadania zlecone. Jednakże przepis ten został skreślony z dniem 1 stycznia 1992 r. i od tego czasu zarówno nowa ustawa z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78 ze zm.), jak i inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają, do właściwości jakich organów należy obecnie omawiana kategoria spraw.

Zgodnie natomiast z art. 164 Konstytucji RP podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina, która wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego.

Ponieważ obecnie przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie określają do właściwości jakich organów należy omawiana kategoria spraw dotycząca przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego należy przyjąć, na mocy klauzuli generalnej, właściwość organów gminy.

Zasadnie zatem Wójt Gminy P. uznał się za organ właściwy do rozpoznania sprawy w przedmiocie uchylenia decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego.

Natomiast w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 122, poz. 593 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 1998r. o z mianie ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. Nr 162, poz. 124) organem wyższego stopnia w indywidualnych sprawach administracyjnych, należących do właściwości jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie brak jest przepisu szczególnego, który rególowałby odmiennie tę kwestię.

Z tych powodów należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.

Sąd ustalił także, że decyzja Wójta Gminy P. z dnia [...] kwietnia 2003r. nr [...] wydana została z naruszeniem prawa.

Organ I instancji działając w trybie art. 155 kpa nie rozważył, czy przepis ten mógł mieć zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 155 kpa decyzja ostateczna może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydal, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Nie budzi zatem wątpliwości, że zmiana lub uchylenie decyzji w trybie art. 155 kpa może dotyczyć tylko decyzji ostatecznej.

Tymczasem organ I instancji nie ustalił, czy decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. była decyzja ostateczną.

W przekazanych Sądowi aktach sprawy znajduje się pismo (karta 43) Naczelnika Gminy P. z dnia [...] kwietnia 1976r. przekazujące Wojewodzie [...] odwołanie J. i F. G. od decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. o przejęciu z urzędu na rzecz Państwa za rentę gospodarstwa rolnego.

W tej sytuacji można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że ww. decyzja Naczelnika Gminy P. z dnia [...] marca 1976r. nie była decyzją ostateczną a zatem nie mogła być przedmiotem postępowania o jej uchylenie lub zmianę w trybie art. 155 kpa.

Wójt Gminy P. nie wyjaśnił tej kwestii, która ma w sprawie podstawowe znaczenie.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).