Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 151/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 23 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 13 marca 2015 r., I SA/Po 151/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy R. W.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada majątku, z którego można uiścić opłatę sądową. Nie posiada środków na rachunkach bankowych, nie ma majątku ruchomego na sprzedaż. Jest współwłaścicielem domu wraz z małżonką, dom jest obciążony hipoteką. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę. Natomiast wezwanie do uzupełnienia oświadczenia majątkowego nie zostało wykonane przez skarżącego w części dotyczącej: udokumentowania rodzaju posiadanych, w tym także przez domowników, źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za 2012, 2013 oraz 2014 r.; udokumentowania (lata 2012, 2013 i 2014) wysokości kapitału zakładowego, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanego majątku oraz liczby zatrudnionych pracowników w podmiotach gospodarczych, w których wnioskodawca lub jego domownicy posiadają pośrednio lub bezpośrednio prawa właścicielskie; udokumentowania wysokości przychodu, w tym także uzyskanego przez domowników, z tytułu reprezentacji podmiotów gospodarczych jak i z tytułu praw właścicielskich w podmiotach gospodarczych za 2012, 2013 i 2014 r. (dywidendy, sprzedaż udziałów lub akcji); przedłożenia spisu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych oraz wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od 1 czerwca 2014 roku; udokumentowania średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego (przedłożenia kserokopii rachunków lub faktur za trzy ostatnie miesiące).

Postanowieniem z 25 lutego 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy.

Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na skutek wniesionego sprzeciwu, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Skarżący, mimo wezwania, poza informacją o posiadanych przez niego i domowników udziałach w podmiotach prawa handlowego, nie podał żadnych innych informacji, o które został wezwany, nie złożył również odpisów dokumentów, które miał obowiązek przedłożyć. Powyższe dokumenty i informacje, zdaniem sądu, były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego.

2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a.

Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki udzielenia prawa pomocy. Należy podkreślić, że skarżącego wezwano do przedstawienia dodatkowych informacji, przedstawiających jego sytuację finansową. Pomimo tego nie udzielił wszystkich informacji, które mogłyby zostać ocenione przez sąd pierwszej instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Odnosząc się natomiast szczegółowo do argumentacji zawartej w zażaleniu NSA stwierdza, że jest ona pozbawiona jakichkolwiek podstaw. Po pierwsze, w zażaleniu, które zostało sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika, został sformułowany zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Powyższa regulacja dotyczy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast skarżący składał wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przesłanki zostały określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie mógł zatem naruszyć art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., gdyż go nie stosował. Po drugie, skarżący zarzuca błędną ocenę, iż skarżący posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego. Należy podkreślić, że sąd pierwszej instancji takiej oceny nie sformułował. Odmowa przyznania prawa pomocy wynikała z okoliczności, iż skarżący w sposób wybiórczy wywiązał się z obowiązku przesłania dokumentów i podania informacji, które obrazowałyby jego sytuację materialną. W konsekwencji oświadczenie skarżącego jak i informacje zawarte w przekazanych dokumentach były niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Po trzecie, z jednej strony skarżący podnosi, iż termin do złożenia dokumentów wyznaczony przez referendarza był zbyt krótki, z drugiej formułuje ocenę, że wezwanie skierowane do skarżącego było o zbyt ogólnym charakterze. Skoro skarżący ocenia, iż nałożone w wyniku wezwania na podstawie art. 255 P.p.s.a. obowiązki cechowała ogólnikowość, to tym łatwiej mógł się z nich wywiązać. Warto też podkreślić, iż nie jest to jedyne postępowanie w przedmiocie prawa pomocy zainicjonowane przez skarżącego, w którym to skarżący był wzywany do pełnego przedstawienia sytuacji majątkowej. Ponadto, także na etapie niniejszego postępowania poprzedzającym rozstrzygnięcie przez sąd pierwszej instancji kwestii prawa pomocy skarżący nie przedstawił przedmiotowych dokumentów.

Końcowo, odniesienia wymaga stwierdzenie skarżącego iż, "skarżący nie posiada majątku, a próba udowodnienia okoliczności przeciwnej jest w jego ocenie jawnym nadużycie prawa". Z powyższego sformułowania wynika brak zrozumienia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, co jasno wynika z. 246 § 1 P.p.s.a.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.