Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I FSK 1697/16, uwzględniającym skargę kasacyjną W. [...] sp. jawna z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1337/15 w sprawie ze skargi W. [...] sp. jawna z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 13 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2009 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego.

1. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 listopada 2019 r. sygn. akt I FSK 1697/16, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez W. [...] Sp. jawna z siedzibą w W. (dalej skarżąca spółka) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1337/15, w pkt 1 uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1337/15, w pkt 2 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 13 marca 2015 r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z 21 listopada 2014 r., w pkt 3 umorzył postępowania podatkowe w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2009 r. a w pkt 4 zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania sądowego za obie instancje.

2. W uzasadnieniu powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził zasadność podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm.) i przyjął, że nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a zatem to wygasło na skutek przedawnienia.

Podkreślił, że z akt postępowania administracyjnego wynikało, że skarżąca spółka w toku postępowania podatkowego była reprezentowana przez pełnomocników. Konsekwencją tego powinno być skierowanie pisma w trybie art. 70c Ordynacji podatkowej do rąk pełnomocnika. Ponieważ pismo zawiadamiające o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia doręczono spółce z pominięciem jej pełnomocnika, uchybienie to winno być traktowane jako brak ziszczenia się materialnoprawnego skutku przewidzianego w art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

3. Skarga o wznowienie postępowania.

3.1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., na podstawie art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) złożył skargę o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I FSK 1697/16.

3.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wniósł o:

3.2.1. wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I FSK 1697/16 na podstawie art. 273 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na wykrycie takich okoliczności faktycznych i dowodów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postepowaniu.

W powyższym zakresie organ podatkowy powołał się na:

- decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 24 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika kwoty stanowiącej równowartość podatku naliczonego wynikającego z faktur VAT, odliczonego w deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do grudnia 2009 r. wraz ze zwrotnym potwierdzeniem jej odbioru,

- zarządzenia zabezpieczenia ZZ-1 z 24 października 2014 r., nr [...], odebrane osobiście przez skarżącą spółkę.

3.2.2. uchylenie w całości wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I FSK 1697/16 oraz oddalenie skargi kasacyjnej,

3.2.3. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

3.3. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania, skarżąca spółka wniosła o jej odrzucenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Załączyła postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 28 grudnia 2015 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 24 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie złożonego wniosku o uchylenie zabezpieczenia dokonanego na podstawie zarządzeń zabezpieczających z 24 października 2014 r. oraz decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 30 kwietnia 2015 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 24 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2009 r.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga o wznowienie postępowania od prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2019 r., sygn. akt I FSK 1697/16 podlega odrzuceniu.

4.2. W punkcie wyjścia wskazać należy zgodnie z treścią art. 280 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań Sąd skargę odrzuci. Badanie dopuszczalności wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, o którym stanowi wyżej cytowany przepis nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem bowiem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przesłanka do odrzucenia skargi o wznowienie zachodzi zarówno w sytuacji, gdy powołana w jej treści podstawa wznowieniowa została sformułowana w sposób nieodpowiadający treści ustawowej regulacji, jak również w razie wskazania w skardze okoliczności wprawdzie odpowiadających dyspozycji norm prawnych traktujących o podstawach wznowienia, niemniej w istocie niezachodzących.

Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi lub na podstawie oceny akt sprawy wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Sytuacja ta powoduje konieczność odrzucenia skargi jako nieopartej na ustawowej podstawie wznowienia (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, CH Beck, Warszawa 2011 r., str. 906 i powołane tamże orzecznictwo sądów administracyjnych).

4.3. Stosownie do treści art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Rozważając kwestie objęte powyższym przepisem należy mieć na uwadze, że wznowienie postępowania na powołanej wyżej podstawie zmierza do umożliwienia ponownego postępowania ze względu na to, że prawomocne orzeczenie sądu jest niezasadne z punktu widzenia materiału faktycznego i dowodowego, który istniał już w poprzednim postępowaniu.

4.4. Wymienione w art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanki należy rozumieć w ten sposób, że dowody, na które powołuje się strona, istniały przez zakończeniem sprawy, której dotyczy wniosek i że zostały wykryte po prawomocnym zakończeniu postępowania. Warunkiem jest, że dowody te mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a więc niezbędne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy okolicznościami faktycznymi lub środkami dowodowymi a treścią prawomocnego orzeczenia sądu oraz, że strona nie mogła z tych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych skorzystać w poprzednim postępowaniu, ponieważ nie były one jej znane (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22 lutego 2017 r., sygn. akt I FSK 1121/16; 19 maja 2014 r., sygn. akt II FSK 962/14; 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I FSK 368/13; 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 1776/11; 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2068/11; 20 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1853/12 oraz z 8 luty 2011 r., sygn. akt II OSK 2355/10; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA a także B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1183).

4.5. Nowymi okolicznościami (środkami dowodowymi) są tylko takie, które nie były znane rozstrzygającym sprawę organom w dacie podejmowania końcowego rozstrzygnięcia, chociaż obiektywnie wtedy istniały, a strona nie miała jakichkolwiek możliwości ich procesowego wykorzystania. Przy czym zauważyć należy, że niemożność skorzystania w poprzednim postępowaniu z nowo ujawnionych środków dowodowych musi mieć charakter obiektywny. Chodzi o taką niemożliwość, która pozostawałaby aktualna w stosunku do każdej należycie dbającej o swoje interesy procesowe osoby. Gdy zaniechanie strony w tym przedmiocie było następstwem jej zaniedbań czy błędnej oceny potrzeby powołania dowodów, to nie zachodzi podstawa wznowienia.

Niemożność skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych faktów lub środków dowodowych nie zachodzi zatem, gdy istniała obiektywna możliwość powołania ich w tym postępowaniu, a tylko na skutek opieszałości, zaniedbania, zapomnienia czy błędnej oceny potrzeby ich powołania strona tego nie uczyniła. Nie jest bowiem funkcją wznowienia postępowania korygowanie błędów popełnionych przez stronę w trakcie poprzedniego postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r. sygn. akt I UZ 73/17 oraz z 10 października 2012 r. sygn. akt I CZ 104/12, z 14 stycznia 2015 r. sygn. akt I CZ 110/14, z 7 grudnia 2016 r. sygn. akt II PZ 24/16 oraz z 20 lipca 2017 r. IV CZ 13/17; wszystkie dostępne w bazie LEX/el).

4.6. W rozpoznawanej sprawie okolicznością na podstawie, której organ podatkowy powołał się w skardze o wznowienie postępowania sądowego było w świetle art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzyskanie 13 lipca 2020 r. informacji o wydanej w stosunku do skarżącej spółki decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 24 października 2014 r. w przedmiocie zabezpieczenia na jej majątku kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2009 r. oraz zarządzenia zabezpieczającego.

W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania podniesiono, że dowody załączone do skargi o wznowienie postępowania nie były znane w momencie orzekania, a przesądzały o ziszczeniu się materialnoprawnego skutku przewidzianego w art. 70 § 6 pkt 4 Ordynacji podatkowej w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.

4.7. Zauważyć w tym miejscu należy, że dowody, na które powołano się w skardze o wznowienie postępowania nie miały przymiotu nowych dowodów, bowiem były one w posiadaniu organu podatkowego, jako organu odwoławczego już w 2015 r.

Zasadnie skarżąca spółka zwróciła uwagę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 28 grudnia 2015 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 24 września 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie złożonego wniosku o uchylenie zabezpieczenia dokonanego na podstawie zarządzeń zabezpieczających z 24 października 2014 r., oraz na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 30 kwietnia 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 24 października 2014 r., nr [....] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej spółki przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2009 r.

4.8. Ponieważ Dyrektor Izby Skarbowej w W. w trakcie postępowania sądowego był w posiadaniu powyższych dowodów, bowiem jako organ odwoławczy rozpoznawał środki zaskarżenia od decyzji i postanowień wydanych w pierwszej instancji, to nie było żadnych przeszkód do skorzystania z nich w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Powyższe oznacza, że nie została spełniona pierwsza przesłanka, o której stanowi art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. późniejsze wykrycie takich okoliczności lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

W świetle art. 273 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest niewątpliwe, że wykrycie okoliczności lub środków dowodowych, z których strona mogła skorzystać przed wydaniem orzeczenia, uniemożliwia skuteczne powołanie się na podstawę wznowieniową wskazaną w art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2017 r., sygn. akt II FSK 679/17; dostępny w CBOSA). W tej sytuacji dalsze badanie kwestii zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie (art. 277 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) opartej na powyższej podstawie jest bezprzedmiotowe.

4.9. Końcowo odnotować można, że zgodnie z art. 270 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym, a zatem przysługuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, określanych mianem podstaw wznowieniowych. Skoro jest to instytucja nadzwyczajna, to w procesie badania dopuszczalności wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły, albowiem instytucja ta służy w praktyce obalaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, co z kolei zakłóca pewność obrotu prawnego (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 16 listopada 2005 r., sygn. akt I OZ 299/05; 17 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 281/12; 2 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1231/16; 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt I FSK 807/17 oraz z 11 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1978/17; dostępne w CBOSA).

4.10. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 280 § 1 w związku z art. 273 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

-----------------------

2